ركود در پي رنسانس

اندی ميتن

اواخر تابستان 2008 در رتردام شاهد در هم شکسته شدن سلتیک برابر تاتنهام بودم. تاتنهامی که در آن مسابقه 3 خرید جدیدش هر کدام به ارزش 15 میلیون پوند را رونمایی می‌کرد.

اما رکورد نقل و‌ انتقالاتی سلتیک به هشت سال پیش مربوط می‌شود که آنها «کریس ساتن» مهاجم انگلیسی را 6 میلیون پوند خریداری کردند. حتی یکی از بازیکنان حال حاضر سلتیک هم به اندازه یک‌سوم گران‌ترین خرید تابستانی تاتنهام نمی‌ارزد. در واقع بزرگ‌ترین خرید این فصل زمردی‌های گلاسکو «گئورگیوس ساماراس» مهاجم یونانی به ارزش 2/1 میلیون پوند بود. همان آخر هفته در ورزشگاه «آیبراکس» گلاسکو، لیورپول با چهار گل رنجرز را در خانه از پای درآورد. زوج خط حمله لیورپول مجموعا 46 میلیون پوند می‌ارزید و در مقابل «کایل لافرثی» مهاجم 25/2 میلیون پوندی میزبان که نخستین بازی‌اش را با پیراهن آبی‌ها انجام داد، گران‌ترین خرید تابستانی آنها محسوب می‌شد. میانگین هواداران خانگی سلتیک 20 هزار نفر یعنی بیشتر از میانگین تماشاگرانی است که در یک فصل به ورزشگاه «وایت‌هارت‌لین» تاتنهام می‌آیند و همین نسبت بین استقبال هواداران رنجرز و لیورپول از تیم‌هایشان وجود دارد. همچنین در آخرین فهرست ثروتمندترین باشگاه‌های اروپا، سلتیک هفدهمین باشگاه و در حقیقت تنها باشگاه در میان 20 رتبه نخست بود که از لیگی کوچک‌تر از لیگ‌های بزرگ انگلستان، ایتالیا، اسپانیا، فرانسه و آلمان می‌آمد. این آمار فوق‌العاده‌ای برای باشگاه اسکاتلندی است که از بهره‌مند شدن آنها (به همراه رقیب دیرینه‌شان رنجرز) از منافع فوتبال بومی‌شان حکایت می‌کند. اما سلتیک قهرمان سه فصل اخیر لیگ برتر اسکاتلند (SPL) تنها 5/1 میلیون پوند بابت حق پخش تلویزیونی بازی‌های فصل پیش از کمپانی رسانه‌ای «ستانتا» دریافت کرد. قرارداد بعدی SPL با «ستانتا» که تا سال 2010 اعتبار خواهد داشت برای هر فصل 31 میلیون پوند عایدی نصیبشان می‌کند، البته برای همه 12 باشگاه لیگ برتر اسکاتلند. این را مقایسه کنید با درآمد 775 میلیون پوندی 20 باشگاه لیگ برتر انگلستان در فصل گذشته که تنها 35 میلیون پوند نصیب تیم قعر جدولی و سقوط کرده دربی کانتی ساخت.

«درن جکسون» مهاجم سابق سلتیک در این‌باره می‌گوید: «حتی باشگاه‌های کوچک لیگ برتری مثل ویگان و فولام که کمتر از 20 هزار نفر در هر بازی از مسابقاتشان استقبال می‌کنند با درآمدی که از حق پخش گیرشان می‌آید سلتیک و رنجرز را با هم توی جیبشان می‌گذارند.» به همین دلیل است که دیگر قهرمانی در اسکاتلند ملاک قدرت این 2 باشگاه ریشه‌دار نیست بلکه از این پس آنها باید پر کردن چنین شکافی را در دستور کار خود قرار دهند.

تبعیضی که اسکاتلندی‌های بسیاری را که یکی از این دو را حمایت می‌کنند نسبت به آینده فوتبالشان نگران ساخته و حالا دیگر صدرنشینی در سرزمین بدون رقیب برای آنها منافعی ندارد. از نگاه بسیاری هواداران فوتبال اسکاتلند SPL در سال‌های اخیر یک رنسانس کامل را سپری کرده است. امروز شهروندان اسکاتلند بیش از هر ملت دیگری در اروپا برای تماشای بازی‌های سطح اول کشورشان پول می‌پردازند. از آن مهم‌تر بنا به آمار فصل 5-2004 بیش از 73 درصد بازیکنان شاغل در SPL اسکاتلندی بوده‌اند و در حال حاضر رنجرز که در سال‌های اخیر بیش از قهرمان اسکاتلند، سلتیک، در اروپا درخشیده، این درخشش را مرهون 19 بازیکن بومی ترکیب خود است. این سیل استعدادهای اسکاتلندی باعث شده تیم ملی اسکاتلند هم نفسی تازه کند و آنها از خطر تبدیل شدن به یک مضحکه از سوی انگلیسی‌ها و بیگانگانی که می‌پرسند «وقتی تیم ملی انگلستان هست دیگر تیم‌های ملی اسکاتلند و ولز و ایرلند شمالی چه صیغه‌ای هستند؟» در امان بمانند. فصل گذشته لیگ قهرمانان سلتیک به جمع 16 تیم پایانی رسید که در آنجا مثل فصل پیش از آن مقابل مدافع عنوان قهرمانی آ.ث‌میلان کم آورد.

رنجرز هم پس از رقابتی نفسگیر با بارسلونا با فاصله میلیمتری از صعود از مرحله گروهی باز‌ماند ولی در جام یوفا جبران کرد و به فینال رسید که در مقابل زنیت سنت پترزبورگ مغلوب شد.

عملکرد استثنایی تیم ملی فوتبال اسکاتلند در مقدماتی جام ملت‌های اروپا، بویژه 2 پیروزی بزرگ‌شان مقابل نایب قهرمان جهان (فرانسه) جزو نقاط عطف فصل 2008-2007 بود که از نگاه شاهدان، بهترین فصل فوتبال اسکاتلند از هنگام صعود به جام جهانی 1998 تاکنون برشمرده می‌شود. اما تکیه بر تاکتیک‌های «جان سخت» و هواداران پر‌سر و صدای خانگی هم نتوانست مثلاً در بازی فینال جام یوفا که در بیرون اسکاتلند برگزار می‌شد به کارشان آید. البته رنجرز فصل جاری لیگ قهرمانان را هم پس از شکست در مقابل «کاوناس» لیتوانی از دست داد. سیاست بها دادن به استعدادهای داخلی نتیجه طبیعی افت درآمدهای تلویزیونی «همراهان قدیمی» یا
«Old Firm» است. لقبی که از دیرباز بر گلاسکو رنجرز و سلتیک گلاسکو به‌عنوان سمبل دو طیف اکثریت پروتستان و اقلیت کاتولیک گستره جغرافیایی وسیع جامعه سلتی از اسکاتلند گرفته تا ایرلند و از خاک اصلی بریتانیا تا استرالیا و کانادا و ایالات متحده نهاده شده است. به هر روی «همراهان قدیمی» دیگر آنقدر پول ندارند که به ستاره‌های خارجی گرانقیمت بدهند. همین تابستان در جریان گلباران شدن مقابل لیورپول شاهد بودم که چقدر جای «کارلوس کوئلار» رهبر سابق خط دفاعی رنجرز خالی است.

او پس از دریافت عنوان بهترین بازیکن فصل اسکاتلند از انجمن نویسندگان ورزشی این کشور در ازای 8/7 میلیون پوند راهی
استون ویلا شد. این باعث سرخوردگی «گوردون استراکان» سرمربی موفق رنجرز شد و او را واداشت تا «همراهان قدیمی» و در کل فوتبال اسکاتلند را به «قمار کردن» در بازار نقل و انتقالات تشویق کند، هرچند که حالا مدت‌هاست از روزگاری که سلتیک و رنجرز خریداران بزرگ محسوب می‌شدند، سپری شده است.

سلتیک و رنجرز روزگاری در دهه 90 بیشترین ریخت و پاش‌ها را داشتند. در فوتبالی که هرگز قطب دیگری سربلند نکرده است. البته «هارتز» دو بار در دهه 80 خودش را به «همراهان قدیمی» نزدیک کرد و کمی بعد داندی یونایتد به رهبری «مک لین» و «آبردین» سرالکس فرگوسن که به کنایه «همراهان جدید» خوانده می‌شدند سعی کردند قدرت بلامنازع آبی‌ها و زمردی‌های پایتخت را به چالش بکشند اما در نهایت از میدان به در شدند.

فوتبال باشگاهی اسکاتلند که در دهه 70 تحت تاثیر کوچ ستاره‌هایش به خارج قرار گرفته بود در دهه 80 به خود آمد. آبردین با هدایت فرگوسن آن قهرمانی مشهور را در جام برندگان جام اروپای 1983 با شکست دادن رئال مادرید به چنگ آورد در حالی که «داندی یونایتد» به نیمه‌نهایی جام یوفای 1984 رسید و سه سال بعد با پیروزی رفت و برگشت مقابل بارسا به فینال جام یوفای 1987 راه پیدا کرد. در سال 1986 همان سالی که فرگوسن ورزشگاه «پیتوردی» را به مقصد «اولدترافورد» ترک می‌کرد رنجرز با ورود یک مدیر اقتصادی جدید «دیوید موری» انقلاب مالی را آغاز کرد و با افزایش میانگین هوادارانش به بیش از 20 هزار نفر در هر بازی استطاعت پرداخت حقوق سالانه 15 هزار پوند در سال را هم پیدا کرد. با پیش‌فروش 70 درصد صندلی‌های ورزشگاه «آیبراکس» مدیریت جدید رنجرز پدیده بلیت فصلی را به فوتبال حرفه‌ای معرفی کرد و بعد با آوردن «گرایم سونس» مربی معروف انگلیسی دست او را برای به راه انداختن بدعتی جدید در سرزمین «مک»‌ها باز گذاشت. آنها ستاره‌های انگلیسی را که به خاطر محرومیت باشگاه‌هایشان از حضور در رقابت‌های اروپایی پس از فاجعه «هسیل» آماده خودنمایی در سطح قاره‌ای بودند مثل «ریچارد کاوف» به سوی خود کشیدند. یک سال بعد «دیوید مورای» غول فولاد ادینبورگ در راس باشگاه قرار گرفت و رنجرز دوران باشکوهش را با 9 قهرمانی پیاپی در SPL آغاز کرد و تبدیل به یک قدرت اروپایی شد.

این تحول، سلتیک را هم درست در آستانه ورشکستگی از خواب بیدار کرد. «فرگوس مک کان» تاجر ثروتمند کانادایی زاده اسکاتلندی به سرزمین مادری بازگشت تا تیم کاتولیک‌ها را در سال 1994 از سقوط نجات دهد. «سلتیک پارک» نوسازی شد و پس از تحول اقتصادی مشابه رنجرز، «مارتین اونیل» ایرلندی موفق‌‌ترین مربی معاصر SPL از 1998 یک دهه اقتدار سلت‌ها را کلید زد. هر 2 باشگاه در رقابتی پایاپای سعی کردند برتری‌شان را با هزینه‌های آنچنانی به رخ حریف بکشند. مثلاً رنجرز در دوران چهار ساله سرمربیگری «دیک ادووکات» هلندی 124 میلیون پوند برای بازیکنان خارجی هزینه کرد و با خرید 12 میلیون پوندی «توره آندره فلو» مهاجم نروژی دیوانگی ریخت و پاش به اوج رسید. سلتیک هم به لطف حمایت‌های «مک کان» از این ریخت و پاش‌ها داشت. اما حالا دوره رکود فرارسیده. زمانی که «هولمز» و «مک کان» پا به گلاسکو گذاشتند «همراهان قدیمی» پتانسیل احیا نشده گسترده‌ای داشتند که چند سال پیش به حد اشباع رسید و حالا دیگر با بازی در زمین‌های سرد شمالی بریتانیا آبی برای رنجرز و سلتیک گرم نمی‌شود.

منبع: four four two