منیژه خسروی
اولین همایش سراسری دانشنامه‌نویسی در ایران (گذشته، حال و آینده) صبح دیروز در تالار فردوسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران آغاز به کار کرد. در این همایش غلامعلی حداد عادل، رئیس بنیاد دایرهالمعارف اسلامی به ایراد سخنرانی درباره دانشنامه‌نویسی پرداخت. وی گفت: دانشنامه‌نگاری به معنای امروزی کلمه که ما به آن مشغولیم در ایران یک کار جدید است که از خصوصیات دوره تجدد علمی است. وی افزود: ما به این معنای امروزی در تاریخ خودمان دانشنامه یا دایرهالمعارف نداشته‌ایم. کتاب‌های جامعی داشتیم که شامل ریاضیات، طبیعیات و الهیات می‌شده است. مثل شفای بوعلی سینا به زبان عربی و اعلائیه به زبان فارسی. اما این کتاب‌ها دانشنامه محسوب نمی‌شود گرچه ما اسم دانشنامه را از علایی بوعلی سینا وام گرفتیم. حداد عادل با بیان اینکه فلسفه در گذشته مادر علوم بوده است، اظهار داشت: وقتی کسی مثل ارسطو و ابن سینا می‌خواست فلسفه بنویسد هستی‌شناسی را شامل ریاضیات، طبیعیات و الهیات در یک کتاب می‌نوشت، ولی کاری که ما امروز می‌کنیم شبیه لغت‌نامه است منتهی در لغت‌نامه مقابلش معنای واژه می‌آید ولی در دانشنامه
رو به روی هر مدخل توضیحی می‌آید. پس دانشنامه با کتاب جامع فرق می‌کند، اما این سابقه در کشور ما که دانشمندان کتاب جامع می‌نوشتند طبعا پشتوانه‌ای است برای کار امروز ما. رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی بیان داشت: ما متأسفانه هنوز در ایران دانشنامه‌ای که خودمان تألیف کرده باشیم، نداریم و کامل‌ترین دایرهالمعارف موجود از حرف «الف» تا «یا» کار مرحوم مصاحب است که آن هم بیشتر ترجمه دایرهالمعارف کلمبیاست و پاسخگوی نیازهای جامعه ما نیست. حداد عادل در ادامه این همایش به تعریف شخصی خود از دانشنامه پرداخت و گفت: دانشنامه مجموعه اهم معلومات بشری در یک حوزه علم یا همه حوزه‌هاست که بر حسب نظم الفبایی مدخل مقالات گرد آمده باشد.
وی درباره فواید دانشنامه عنوان کرد: بحث فایده را در دو قسمت می‌توان مطرح کرد که یکی فایده برای خوانندگان دانشنامه و به صورت نگاه خرد است و دیگری فایده آن برای مدیران و تولید‌کنندگان و کشور است که این نگاه کلانی است. حداد عادل با انتقاد از نقاط جهل در عرصه دانشنامه‌نویسی گفت: چرا ما درباره جنوب شرق آسیا و کشورهایی مثل اندونزی و مالزی و قسمتی از تایلند یا آفریقا و اندلس متخصص نداریم که درس خوانده باشد؟ چقدر اطلاعات ما در این زمینه دارای نقص است و تازه وقتی وارد کار شویم می‌بینیم در این جاها چقدر موضوع برای پرداختن وجود دارد. حداد عادل، مقام معظم رهبری را پدر دانشنامه‌نویسی نوین در ایران دانست و گفت: وقتی سال 62 رهبری ما را دعوت کردند دایره‌‌المعارفی در ایران تدوین کنید، زمان جنگ و اوج سختی‌ها و بی‌پولی‌ها بود. خودشان می‌گفتند در دوران طلبگی اهل علم هر وقت می‌خواستند مراجعه کنند جز ترجمه دایره‌المعارف‌های عربی و فارسی منبع دیگری موجود نبود. رهبری می‌فرمودند که ما جمهوری اسلامی را آوردیم و انقلاب کردیم و حق و وظیفه ماست که جهان اسلام را از دیدگاه خودمان بیان کنیم. مثلا آیت‌الله بروجردی که فرد تاثیر‌گذاری در جهان اسلام است را ما خودمان باید معرفی کنیم و از دیگران نباید انتظار داشته باشیم. وی با بیان اینکه دانشنامه یک سند است، خاطرنشان کرد: یک جنبش علمی در کشور در حال تکوین است و ما شاهد ظهور جوانان مستعد و با انضباط علمی هستیم.
همچنین منوچهر اکبری، رئیس بنیاد دانشنامه بزرگ فارسی و رئیس دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران نیز در این مراسم به ایراد سخن پرداخت و گفت: تصمیم داریم در همین جلسه کلید اولین انجمن دانشنامه‌نویسان را بزنیم که کاری لازم و ضروری است. اکبری تصریح کرد: تاسیس انجمن دانشنامه‌نویسان به دو دلیل ضروری به نظر می‌آید؛ یکی به این دلیل که حلقه وصل دانشنامه‌نویسان فراهم شود و دوم اینکه فرصت چاپ مقاله این عزیزان ایجاد شود. ما می‌توانیم نشریه علمی - تخصصی دانشنامه‌نویسان ایران را پس از راه‌اندازی این انجمن منتشر کنیم و دانشنامه‌نویسان می‌توانند مدارک خود در دانشنامه‌ها را به صورت مجزا در این نشریه منتشر کنند و از یک مقاله و از یک مدخل در دو جا حق‌التألیف دریافت کنند. در این همایش افسانه منفرد، محمد‌منصور هاشمی، اسماعیل باغستانی، کامبیز بنی‌هاشمی، علی‌احسان حیدری، محسن بهلولی، رسول زوارقی، محمود حقیقی، اصغر اسمعیلی تازه کندی، مهدی صفری، سیاره مهین فرد، سوسن فرهنگی، فرشته آهنگری، مهناز مقدسی، سیمین قطبی و پرویز سلمانی در جلساتی به ریاست غلامعلی حداد عادل، منوچهر اکبری، حسن طارمی و حسن ابراهیمی به ارائه مقاله می‌پردازند.