مشکلات پزشکان نباید در رابطه آنها با بیمار تاثیر بگذارد

سمانه فخار

احترام‌جان انسان و اهمیت حفظ آن از ابتدای شکل‌گیری جوامع بشری، طبابت را دارای قداست کرده و اخلاق را بر تمامی موازین دانش و حرفه پزشکی حاکم کرده است و صرفنظر از اعتقادات و گرایشات مذهبی اصول ویژه‌ای تحت عنوان اخلاق پزشکی از دیرباز مورد پذیرش جامعه پزشکی در سراسر جهان قرار گرفته است و به تناسب پیشرفت دانش و فناوری در عرصه پزشکی «اخلاق پزشکی» نیز ابعاد گسترده و روزافزونی یافته و به رشته‌ای تخصصی درمیان گرایش‌های دانش پزشکی تبدیل شده و مبانی حقوق و قوانین پزشکی را ایجاد کرده است.

دبیر علمی سمینار اخلاق پزشکی و معاون آموزشی و پژوهشی سازمان نظام پزشکی درباره اخلاق پزشکی در گفت‌وگو با «وطن امروز» گفت: اخلاق پزشکی شاخه مهم و گسترده‌ای از اخلاق کاربردی محسوب می‌شود که بر طیفی از مباحث که در موقعیت‌های بالینی و مراقبت‌های بهداشتی پیش می‌آید تمرکز دارد و هدف آن بهبود کیفیت مراقبت بیمار از طریق شناسایی، تحلیل و حل مشکلات و مسائل اخلاقی است که در صحنه عمل بروز می‌کند. وی افزود: این سمینار سراسری شامل یک برنامه 2 روزه است که در 11 و 12 دی‌ماه برگزار می‌شود و پزشکان عمومی می‌توانند فقط در یک دوره مدون حضور داشته باشند. پیوندی ادامه داد: براساس اهداف سازمان نظام پزشکی، ستاد تدبیر اخلاق پزشکی تشکیل شده و این ستاد کدهای اخلاق‌ پزشکی را ارائه می‌دهد و امید است که در ادامه کار این گروه بتوانیم به منشور اخلاق پزشکی برسیم و براساس آن حرکت کنیم.

پیوندی با اشاره به چالش‌های موجود در نظام سلامت گفت: همه پزشکان باید براساس اخلاق پزشکی و وجود علم و تکنولوژی پیشرفته در جهت ارتقای سلامت مردم تلاش کنند و هر کسی به طبابت مشغول است باید سه اصل را مدنظر داشته باشد. دلسوز، خیرخواه و سودمند و در ارائه راه‌های درمان بیماری‌ها به روز باشد و در پایان باید توجه داشت که اگر این سه اصل رعایت شود هم دغدغه‌های کاری کمتر می‌شود و هم خدمت بیشتری را می‌توان به بیمار ارائه داد.

در ادامه این مراسم شهاب‌الدین صدر، رئیس سازمان نظام پزشکی در جمع خبرنگاران درباره کلیات اخلاق پزشکی گفت: بیان چند نکته درباره کلیات اخلاق پزشکی ضروری و لازم است؛ نکته اول این است که مردم از سه قشر بی‌نیاز نمی‌شوند و مردم اگر این افراد را نداشته باشند بی‌بهره می‌شوند، اسلام شناس، حاکم خیر و طبیب و پزشکی که بصیر و مورد اعتماد جامعه است.

وی افزود: جامعه همیشه نیازمند خدمات پزشکی و سلامتی است و به همین دلیل نیاز است که مباحث علمی و اخلاقی مورد توجه قرار گیرد.

صدر گفت: اخلاق پزشکی اساسا همیشه در تاریخ بشر وجود داشته و در 5 دوره مطرح بوده است. دوره اول عهد عتیق است که مشخصه اصلی این دوره این است که اطبا مجری مراسم مذهبی هم بودند و قداست داشتند.

وی ادامه داد: افراد بنام این دوره شامل سقراط، بقراط، افلاطون و ارسطو می‌شود. دوره دوم، عهد جالینوس است که در این دوره پزشکان سفرهای مختلفی می‌کردند ولی پدیده نامناسبی در این دوره به وجود آمد و آن اکتشافی در یک سرزمین و ثبت آن در سرزمین دیگر است. وی دوره‌های بعدی را عهد رنسانس و قرن 20 دانست و گفت: سه مقوله اخلاق پزشکی، حقوق پزشکی و اخلاق زیستی باید همیشه در کنار هم باشند.

صدر اذعان کرد: اخلاق پزشکی بایدها و نبایدهای وجدانی است و به ملکات اخلاقی مربوط می‌شود ولی حقوق پزشکی بایدها و نبایدهایی است که در قوانین قضایی برای این حرفه تنظیم شده و با قانون سروکار دارد و اخلاق‌زیستی هم که دایره‌اش از اخلاق پزشکی بیشتر است مرتبط به مطالعه امور سلامتی و پزشکی است.

صدر درباره محورهایی که در اخلاق پزشکی وجود دارد گفت: اولین محور، ارتباط پزشک با خداست. این ارتباط تنها مربوط به کشور ما نیست بلکه حتی کسانی که به هیچ دینی معتقد نیستند، معتقدند اختیار بهبودی از دستشان خارج است.

رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس ادامه داد: در ارتباط پزشک با مردم، یک پزشک باید تعریف درستی از وجدان اخلاقی داشته باشد ولی متاسفانه در رفتار بسیاری از پزشکان این اخلاقیات دیده نمی‌شود. وی گفت: نگاه به طبابت نباید مادی باشد چون فقط وجه مادی ندارد و نکته‌ای که در امر قضاوت و طبابت اهمیت دارد مرتبط با وجدان است که در یک اتاق عمل یا یک مطب تنها خود پزشک است که تصمیم می‌گیرد.

صدر اظهار کرد: عوامل خارجی که باعث مشکلات و تشویش‌های پزشک می‌شود نباید در ارتباط با بیمار تاثیر داشته باشد و یکی از این اموری که در امر اخلاق پزشکی بسیار موثر است اقتصاد درمان است که بیشتر مربوط به تعرفه‌ها و سرانه درمان می‌شود ولی باید توجه داشت که پزشک باید جدای از همه این موارد بتواند به راحتی به درمان بیمار بپردازد.

صدر درباره ارتباط پزشک با همکارانش گفت، این ارتباط باید، ارتباطی مثبت باشد و قضاوت درباره کار همکار دیگر هیچ دلیلی ندارد و باید توجه کردکه ارتباط پزشکان با یکدیگر باید برای سازندگی و سلامت بیماران باشد. وی افزود: موضوعی که امروزه در اخلاق پزشکی مطرح است مباحث نوین است که شامل مواردی همچون اقتصاد درمان، شبیه‌سازی، مرگ مغزی، سقط جنین، مرگ اختیاری،‌ تسهیل مرگ، لقاح مصنوعی، سزارین انتخابی و اهدای جنین است که در تمام این موارد باید وجدان اخلاق پزشکی وجود داشته باشد.

صدر در پایان اشاره کرد: هر موضوعی در حوزه سلامت و بهداشت و درمان اتفاق می‌افتد، اول باید در خانواده خود حل کنیم و گرنه همسایه وارد عمل می‌شود و ما باید خود از قداست حرفه پزشکی خود دفاع کنیم. وی در پایان گفت: امروز باید در تمام بخش‌های تخصصی عنوان ثابتی برای اخلاق پزشکی قرار دهیم و برای به‌کارگیری این محورها، اخلاقیات پزشکی باید توسعه پیدا کند و گرنه آسیب‌پذیر می‌شویم.