سحر قشقایی
در حال حاضر مشغول چه کاری هستید؟
در حال حاضر مشغول چه کاری هستید؟مشغول کارگردانی 2 فیلم هستم. یکی برای جشنواره فیلم فجر با نام«طاووس‌های بی‌پر» و یک تله‌فیلم با نام«موقعیت رنگین‌کمان».
«خونمردگی» عنوان کاری است که شما برای محرم ساخته‌اید. می‌خواهم بدانم اساسا شما با سیاست ساخت سریال‌های مناسبتی صدا و سیما موافق هستید یا مخالف؟
صددرصد با این مساله موافق هستم. به هرحال باید با ساخت این مجموعه‌ها، رویدادهای آن زمان ویژه، به مخاطب اتصال داده شود برای مثال مخاطب در ایام نوروز منتظر دیدن یک سریال شاد است و در ایام محرم دوست دارد یک سریال مذهبی و دینی ببیند.
اما مشکلی که وجود دارد این است که بیشتر این سریال‌ها در دقیقه 90 ساخته می‌شوند که در این صورت سازندگان آن یا باید از کیفیت کار بزنند یا کار به هر دلیلی متوقف می‌شود. جالب اینجاست که می‌گویند از سال بعد این مشکل رفع می‌شود اما متاسفانه تا الان این اتفاق نیفتاده است. من در کل با این ماجرا موافق هستم.
مشکلی که اکثر سریال‌های مناسبتی دارند، به فیلمنامه‌های آنها برمی‌گردد، فیلمنامه‌های اینگونه سریال‌ها بسیار با شتاب نوشته شده‌اند.
بله. این مشکل هم باز به برنامه‌ریزی نادرست برمی‌گردد. وقتی یک ماه به شروع تصویربرداری باقی‌مانده و جواب مثبت می‌دهند خب، فیلمنامه خیلی سریع نوشته می‌شود یا حتی به روز به دست دست‌اندرکاران می‌رسد که از این جهت بسیار کیفیت کار را پایین می‌آورد. البته فیلمنامه‌نویس هم مقصر نیست، چراکه کار باید در زمان مشخصی برسد.
مخاطب در این ماجرا چقدر دخیل است یا حتی حق انتخاب دارد؟
زیاد، البته سال‌های اول و دوم بحث آزمون و خطا بود، ولی الان دیگر مشخص است که مخاطب منتظر دیدن چه نوع سریال‌هایی است.
می‌شود گفت که مخاطب به نوعی به دیدن این سریال‌های«مناسبتی» عادت کرده است.
بله، ولی مشکل ما این است که وقتی یک کاری جواب می‌دهد آنقدر آن را تکرار می‌کنیم که مخاطب دیگر خسته می‌شود و بعد مثبت آن هم دیگر از بین می‌رود به این معنا که دنبال خلاقیت و نوآوری نیستیم. ضمن اینکه معتقدم آنقدر سطح سلیقه مخاطب را پایین آورده‌ایم که به بدترین نوع سریال هم راضی می‌شود.
منظورتان چیست؟
وقتی یک سریال ضعیف پخش می‌شود و شبکه با افتخار می‌گوید، مثلا این سریال 80 درصد بیننده داشته است، واقعا کمی تامل‌برانگیز است. مگر مخاطب با چند شبکه تلویزیونی که سریال پخش می‌کنند روبه رو است و از طرفی طوری هم برنامه‌ریزی شده است که وقتی سریالی از شبکه خاصی پخش می‌شود دیگر شبکه‌ها برنامه خاصی ندارند، بنابراین مردم هم مجبور هستند آن سریال را مشاهده کنند و این‌طوری آن مجموعه تبدیل به پربیننده‌ترین سریال می‌شود. به‌هرحال باید سطح سلیقه مردم را بالا ببریم و عمیق‌تر به این موضوع نگاه کنیم چون رسالت واقعی تلویزیون همین است.
به جای اینکه مردم به ما خط بدهند، ما باید به آنها پیشنهاد بدهیم. مثلا«هزاردستان» بار اول برای مخاطب عام سنگین بود ولی دید مخاطب را باز کرد یا سریال «روزی‌روزگاری» سلیقه‌ها را تغییر داد.
مساله‌ای که در ارتباط با سریال‌های تاریخی بویژه مذهبی وجود دارد، این است که بیشتر روایت‌های آنها تحریف شده است.
به‌هرحال باید ببینیم درباره واقعه تاریخی چقدر مستندات وجود دارد، برای مثال آقای میرباقری می‌گفتند زمانی که می‌خواستم«مسافر ری» را بسازم تنها در حد یک صفحه A4 توانستم از این بزرگوار اطلاعات پیدا کنم. خب، در این شرایط ایشان باید از تخیلات خودشان استفاده می‌کردند.
واقعه‌ای مانند واقعه عاشورا تا به حال به طرق مختلف به تصویر کشیده شده است، در صورتی که اطلاعات خوبی از این ماجرا در دسترس است.
بله، اما ما با منابع مختلفی روبه‌رو هستیم. برای مثال مقتل‌های متفاوتی عنوان شده است. باید سعی شود تحقیقات میدانی خوبی قبل از شروع اینگونه کارها صورت گیرد و باید واقعی‌ترین مستندات را انتخاب کنیم، اما از آنجایی که متاسفانه ما آدم‌های کم‌حوصله‌ای هستیم، کمتر وقت برای تحقیق کردن می‌گذاریم.
وقتی قرار شد «خونمردگی» را کارگردانی کنید با مشکلات ساخت سریال‌های مناسبتی آشنا بودید؟
به هرحال من سریال‌های دیگری هم ساخته بودم، اما تنها 60 روز به محرم باقی مانده بود که ساخت این مجموعه را به من واگذار کردند، آن هم سریالی که اصلا مناسبتی نوشته نشده بود چون به هرحال کارهای مناسبتی تعریفی دارند. مثلا به جای 200 لوکیشن، تنها در 20 یا 30 لوکیشن تصویربرداری می‌شود، در صورتی که ما لوکیشن‌های متعددی داشتیم و روزی 15-14 ساعت کار می‌کردیم، به هرحال سریال‌های مناسبتی شرایط و سختی‌های خودش را دارد و فشار زیادی روی کارگردان است.
در نهایت «خونمردگی» برایتان چطور تجربه‌ای بود؟
خیلی خوب بود. این کار برایم پر از تجربه بود. توانستم با بازیگران تازه، نویسنده جدید و عوامل خوبی کار کنم؛ به هرحال هم لذتبخش و هم کار بزرگی بود.
فکر می‌کنید کدام فیلم یا سریال توانسته به خوبی واقعه عاشورا را به تصویر بکشد؟
در سینما که فیلم «روز واقعه» یک شاهکار در این‌باره بود و در تلویزیون هم فکر می‌کنم سریال «مختارنامه» انتخاب خوبی باشد. البته درست است که در این سریال اتفاقات بعد از عاشورا به تصویر کشیده شده است اما خیلی خوب می‌توانیم با این واقعه آشنا شویم.
شما جزو کارگردان‌هایی هستید که روی موضوعات خاصی زوم می‌کنید، برای مثال سریال «آدمخوار» که بسیار موضوع خاص و بکری داشت.
این نگاه را از تجربه‌های ساخت فیلم‌های کوتاه به دست آورده‌ام. سعی می‌کنم اطرافم را خوب ببینم. معتقدم در جامعه ما سوژه بسیار زیاد است انتخاب سوژه بنیادی‌ترین کار یک فیلمساز است.
اگر بخواهید عاشورا را تعریف کنید، چه خواهید گفت؟
بهترین جمله را حضرت زینب(س) فرمودند که جز زیبایی هیچ چیز ندیدم. ختم کلام اینکه به نظرم در واقعه عاشورا، شجاعت خیلی خوب معنا پیدا کرد. همه حرف عاشورا این بود که امر به معروف و نهی از منکر را در زندگی‌مان به کار ببریم.
اگر بخواهید واقعه عاشورا را روی یک بوم نقاشی کنید، چه خواهید کشید؟
خیمه‌های سوخته را خواهم کشید.