بهنظر میرسد که آموزش نقشی اساسی در زندگی اجتماعی دارد و پیشرفت عمومی وقتی حاصل میشود که سطوح آموزشی از ابتدایی تا تحصیلات عالی افزایش یابد. اهداف اصولی ارتقای آموزش عمومی در جهان شامل همگانی شدن، توسعه ارزشهای مشترک، اطمینان از یک ترکیب اخلاقی، اجتماعیشدن کودکان و هدایت جوانان به سوی نقشهای تعیین شده است. این در حالی است که مهمترین موضوع در دهههای اخیر، نقش اقتصادی آموزش است که بهطور فزایندهای اساس موفقیت فردی و سعادت اجتماعی را پیریزی میکند.
امروزه مطالعات متعددی بیانگر رابطه مستقیم بین تحصیل زنان، کاهش باروری و بهبود سلامت کودکان است. آموزش ابتدایی مهارتهای لازم برای خروج از فقر را به افراد میآموزد. آموزش امکان انتخاب دختران را در زمینه ازدواج، زمان بچهدارشدن و چگونگی کسب درآمد افزایش میدهد. زنان بهتر آموزشدیده تجربیات بهتری در زمینه بهداشت باروری داشته، در سن مناسبتری صاحب فرزند شده، فرزندان کمتری بهدنیا میآورند و مرگ و میر کودکانشان نیز کمتر است. کارشناسان معتقدند که آموزش دختران برای کاهش فقر و افزایش توسعه الزامی است. فقر به معنای محرومیت افراد از مهارتها و کاهش قدرت انتخاب آنهاست. با وجود آنکه فاصله تعداد دختران و پسران تحصیلکرده در تمام سطوح آموزش کاهش یافته است اما از حدود۹۰۰ میلیون بزرگسال بیسواد در جهان دوسوم این عده را زنان تشکیل میدهند و همچنین دوسوم از ۱۳۰ میلیون کودکی که به مدارس ابتدایی نمیروند نیز دختر هستند. با توجه به اینکه نقش زنان در تولد و رشد و بقای کودک بویژه در سالهای اولیه زندگی امری حیاتی و شناخته شده است، لذا آموزش مادران در تغذیه مناسب کودکان و مراقبت از سلامتی آنها میتواند در پرورش نسلی سالم تاثیری بسزا داشته باشد و این مساله مدارس را بهعنوان یکی از مهمترین جایگاههای ارتقای سلامت دانشآموزان (و از این طریق کل جامعه)، مطرح میسازد. مدرسه، محل آموزش و زندگی افرادی است که آماده فراگیری بوده و آیندهسازان جامعه هستند. مدرسه، محلی است که افراد در زمانها و مکانهای معین در دسترس بوده و بدینلحاظ محلی است منحصر بهفرد که میتوان در آن و از طریق آن، مهارتها و شیوههای زندگی سالم را به افراد آموخت و از مشکلات رفاه و سلامت در حال و آینده پیشگیری کرد و بدینترتیب بلندترین گامها را در راه نیل به سطوح هرچه بیشتر رفاه برداشت. امروزه در آموزش بهداشت نیز بر شیوه فعال تاکید میشود زیرا تنها آموزشی سودمند است که انتقالدهنده اطلاعات صحیح، با سلامت جسمی و روانی کودکان مرتبط و کاربردی باشد. در شیوه فعال، تقویت حس خلاقیت در کودکان اهمیت زیادی دارد و زمانی که کودک مستقیما در فرآیند یادگیری مشارکت میکند، حس اعتماد به نفس در وی تقویت میشود زیرا نه تنها احساس میکند کار مفیدی انجام داده بلکه مهارت برقراری ارتباط در وی نیز زیاد میشود. کودکانی که امروز در مدارس به تحصیل میپردازند، شهروندان آینده هستند که چرخهای توسعه در زمینههای مختلف را به حرکت درخواهند آورد. برای آنکه این کودکان از سلامت، بهداشت و نشاط برخوردار باشند و بتوانند بهطور فعال برای حفظ و ارتقای سلامت دیگران نیز کمک کنند باید عادات و سبک زندگی سالم در آنها ایجاد شود. با ارائه خدمات بهداشتی در مدارس، خدمات بهداشتی به جامعه نیز تسری پیدا میکند و جامعه سلامت خواهد شد. آموزش بهداشت از مهمترین راههای پیشگیری از بیماریها و کلید ارتقای سلامت بویژه برای دانشآموزان و اولیای آنها است.
*معاون برنامهريزي آموزش سلامت دانشآموزان وزارت آموزشوپرورش