فاطمه اروجلو
نزدیک به چهار سال است که منوریل به یکی از موضوع‌های بحث‌برانگیز در حمل و نقل شهری تبدیل شده که به گفته مدیران شهری کلید حل مشکلات ترافیک در کلانشهر تهران است اما مخالفان منوریل نیز همواره به وضعیت نامناسب این وسیله حمل و نقل عمومی در شهرهای دنیا اشاره می‌کنند و با استفاده از نظرهای کارشناسی، آمارها و اطلاعات موجود، احداث آن را در پایتخت غیراقتصادی، ناکارآمد و دور از توجیهات فنی می‌دانند. اما چندی است فارغ از این مباحث مسؤولان شهرداری تصمیم گرفته‌اند تا پایه‌های منوریل صادقیه را جمع کنند. هومن فروهمند اعرابی، کارشناس مسائل شهری در این‌باره به «وطن امروز» گفت: «برای جابه‌جایی شهروندان کلانشهرهایی مانند تهران، اولویت با وسایل حمل و نقل عمومی است و از آنجایی که با مسائلی مانند آلودگی هوا و کمبود سوخت روبه‌رو هستیم باید برنامه‌ریزی مناسبی برای سرویس‌دهی این وسایل داشته باشیم». وی با بیان اینکه برنامه‌ریزی برای وسایل حمل و نقل عمومی نیاز به نگاهی فرابخشی دارد، افزود: «اگر در طراحی مسیر متروی تهران به حجم جمعیتی توجه و مناطق پرتردد شناسایی می‌شد، دیگر شاهد ترافیک‌های سنگین در خیابان‌ها و بزرگراه‌ها بویژه بزرگراه همت نبودیم». اعرابی در ادامه تصریح کرد: «احداث منوریل در میدان صادقیه ضرورتی نداشت اما به این دلیل که برای اجرای این طرح هزینه‌ای صرف شده است، جمع‌آوری آن اصلا مقرون‌به صرفه نیست و موجب هزینه‌ای دیگر می‌شود». این کارشناس شهری احداث منوریل را ارزان‌تر و سریع‌تر از مترو دانست و خاطرنشان کرد: هزینه‌های ثانوی منوریل و آسیب به منظر شهری باید هنگام طراحی این خطوط موردتوجه قرار بگیرد.
وی با بیان اینکه برای موضوعات مربوط به حمل و نقل ترافیک تهران باید به جای جزئی‌نگری به مقیاس منطقه‌ای توجه شود، اضافه کرد: مطالعات مربوط به وسایل حمل و نقل عمومی بویژه منوریل و مترو باید در اتاق شیشه‌ای و شفاف انجام شود. این کارشناس شهری با اشاره به اینکه نیمی از هزینه‌های احداث و طراحی منوریل صادقیه انجام شده است، گفت: «از آنجایی که جمع‌آوری پایه‌های منوریل و ادامه ندادن پروژه هزینه‌هایی اضافی را شامل می‌شود باید این طرح به صورت آزمایشی ادامه پیدا کند».
وی در پاسخ به این سوال که آیا ساخت منوریل در صادقیه ضرورت دارد، اذعان کرد: «معمولا منوریل مخصوص مناطقی است که با حجم بالای ترافیکی روبه‌رو است اما در صادقیه ترافیک بالایی وجود ندارد که نیاز به خطوط منوریل داشته باشد». وی در پاسخ به این سوال که آیا خطوط منوریل باعث کاهش ترافیک در تهران می‌شود، یادآور شد: «از آنجایی که ترافیک موضوعی بخشی است باید به نحوه چگونگی توزیع جمعیت در آن توجه کرد به این علت که ما در مقیاس ملی با این مساله، مشکل داریم». این کارشناس شهری با بیان اینکه استفاده از ابزار
تشویقی- حمایتی برای روند احداث منوریل مناسب است، افزود: «در صورتی که برای طراحی چنین خطوطی برنامه مناسبی نباشد، احداث آن به حادتر شدن مسائل کمک می‌کند». در این زمینه تشکری هاشمی معاون شهردار تهران در پاسخ به درخواست جمع‌آوری پایه‌های منوریل صادقیه با استناد به بررسی مفصل پروژه منوریل از سوی سازمان بازرسی کل کشور و تکالیفی که این سازمان برعهده دستگاه‌های دست‌اندرکار گذاشته، افزود: «در صورت عمل به تکلیف مقرر سازمان بازرسی از سوی هر دستگاه، وضعیت هرچه زودتر روشن شده و تکلیف آن تعیین می‌شود».
وی با بیان اینکه پایه‌های منوریل صادقیه به لحاظ فنی و از نظر نامناسب بودن شبکه و مسیر به هیچ عنوان طراحی قابل قبولی ندارد، تصریح کرد: «منوریل صادقیه از نظر ما قابل اجرا نبوده و مردود است و دلایل و مستندات خود را در این ارتباط در اردیبهشت‌ماه سال جاری به شورای اسلامی شهر تهران ارائه کردیم». تشکری هاشمی افزود: «پروژه منوریل صادقیه در طراحی و اجرا، دارای نواقصی بوده و از ایمنی مطلوبی برخوردار نیست و مجریان این طرح نیز اصراری بر ادامه اجرای این طرح ندارند و پایه‌های این پروژه در حال تبدیل شدن به آثار باستانی است و به‌خاطر بلاتکلیفی علاوه بر آلودگی بصری، محل تجمع معتادان و ولگردان شده و ایمنی تردد خودروها نیز در این مسیر کاهش یافته، لذا به‌خاطر امکان بروز مشکلاتی، خواستار تصمیم‌گیری سریع برای جمع‌آوری آن هستیم». کامران حاج نصراللهی، مدیرکل سابق حمل و نقل و ترافیک وزارت کشور هم در این باره گفت: «قانون به صراحت ذکر کرده است که مصوبات شورای عالی ترافیک کشور برای همه دستگاه‌های اجرایی لازم‌الاجراست و اگر قانون را مطالعه کنید به روشنی این مساله بیان شده است». کامران نصراللهی گفت: «اجرای منوریل بدون مصوبه شورای شهر شدنی است و قانون این مساله را مشخص کرده است».
وی یادآور شد: «این بحث‌ها در زمان احداث منوریل صادقیه نیز مطرح شد و دلیل آنکه شورا در آن زمان مصوبه شورای عالی ترافیک را لازم نمی‌دانست این بود که قرارداد از سوی سازمان سرمایه‌گذاری شهرداری انجام می‌شد و دولت حتی یک ریال هم در آن هزینه نمی‌کرد». وی تصریح کرد: «زمانی اجرای منوریل نیاز به مصوبه شورای شهر دارد که قرار باشد با بودجه شهرداری اجرا شود و در غیر این‌صورت نیازی به مصوبه شورا نیست. وظیفه شورای شهر انتخاب شهردار، برنامه‌ریزی برای بودجه شهرداری و نظارت بر عملکرد آن است.» وی افزود: «پیشنهاد می‌کنم آن دسته از افرادی که قانون را نمی‌دانند بروند و قانون را مطالعه کنند». حاج نصراللهی در ادامه اظهار داشت: «در اینگونه طرح‌ها به سیاست‌های کلی، تعداد سفرها و برنامه‌ریزی‌های کلان پرداخته می‌شود و اینکه از چه سیستمی استفاده کنیم در طرح جامع قرار نمی‌گیرد». وی یادآور شد: «قرار نبوده است که منوریل صادقیه مشکلی را از ترافیک و حمل و نقل شهری تهران حل کند، چراکه در غیراین‌صورت باید ظرفیت 30 هزار نفری را برای آن در نظر می‌گرفته‌اند که این پروژه بدون آنکه هزینه‌ای را برای شهرداری داشته باشد و تخریب و مزاحمتی را در معابر و فضای ساختمان‌ها ایجاد کند، صرفا برای ارزیابی اجرا شده بود». دكتر محمود احمدی‌نژاد هنگام حضورش در شهرداری تهران به این نتيجه دست یافت که قطار هوایی وسیله‌ای مناسب و مقرون به صرفه برای جابه‌جایی مسافران درون‌شهری و حل معضل ترافیک پایتخت است. مدافعان اين طرح هم معتقدند بسیاری از بار ترافیک پایتخت با احداث خطوط منوریل کاهش پیدا می‌کند. آنها هزینه‌های کلان احداث مترو را غیرقابل پذیرش می‌دانند. ساخت منوریل هزینه‌ای نصف هزینه ایجاد مترو را دارد.
اماپیش از این شهرداری تهران با ارائه پیشنهادات شفاهی و کتبی به شورای شهر به همراه دلایلی همچون اشکالات سیستم سازه‌ای، بی‌تاثیری در کاهش بار ترافیکی منطقه، تجاوز به حریم عمودی مردم، نداشتن توجیه اقتصادی، منظر نامناسب شهری، مشکلات فنی پروژه، نداشتن ایمنی، مزاحمت در تردد خودروها و... خواستار جمع‌آوری پایه‌های منوریل صادقیه شد. محمدباقر قالیباف، شهردار تهران احداث این خط منوریل را کاملا غیرکارشناسانه خواند و جمع‌آوری پایه‌های نصب شده این پروژه را از شورای شهر خواستار شد. وی معتقد بود که موضوع منوریل سیاسی شده است. این در حالی است که محمدباقر قالیباف، شهردار پایتخت بعد از سفری که به توکیو داشت، اعلام کرد که تهران نیز به منوریل نیاز دارد و خطوط آن هم خطوط تعریف شده‌ای است که در طرح جامع حمل و نقل به آن پرداخته شده، اما اول باید شبکه مترو را کامل کنیم و سپس به منوریل بپردازیم. اما حمزه شکیب، رئیس کمیسیون توسعه و عمران شورای شهر تهران نظر دیگری دارد و اعتقاد دارد اگر شهرداری مدعی است که پروژه منوریل صادقیه، تاثیری در ترافیک منطقه ندارد، باید این ادعا را با دلایل کارشناسی و شبیه‌سازی، محاسبات فنی، تعداد مسافر و... اثبات کند و یا اگر مدعی است که ستون‌ها مقاومت ندارند، محاسبات انجام شده آن را به شورا بدهد، چراکه در غیراین‌صورت و صرف بیان تئوری و پیشنهاد نمی‌توان، برای جمع‌آوری پایه‌های این پروژه تصمیم‌گیری کرد. شورای شهر تهران در دور دوم با تصویب اجرای آزمایشی این طرح به طول 6 کیلومتر، منتظر نتایج آن بود اما با توجه به اینکه این پروژه در آن زمان سیاسی شده و رای توقف آن صادر شد، مشاور خارجی هم کار را رها کرد و از آن موقع تاکنون هنوز برای اعضای شورا محرز نشده که آیا احداث منوریل در منطقه صادقیه کارایی دارد و باید عملیات اجرایی آن ادامه یابد یا خیر.