۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۵:۴۴
در تحقیقات ناسا ثابت شد

نقص پرواز «جابولانی»

اعتراف فیفا به مشکلات «جابولانی» با گذشت 16 روز از آغاز رقابت‌های جام‌جهانی 2010، فیفا سرانجام اعتراف کرد که می‌داند توپ این مسابقات موسوم به «جابولانی» دارای مشکلاتی است. اگرچه از مدت‌ها قبل بسیاری از بازیکنان مطرح دنیا از جمله لیونل مسی، ایکر کاسیاس، ژولیو سزار و... نسبت به سبک بودن توپ جام‌جهانی 2010 انتقادهایی را مطرح کردند اما فیفا این انتقادها را هیچگاه وارد ندانست. با این حال در شرایطی که بیش از نیمی از این رقابت‌ها پشت سر گذاشته شده، فیفا سرانجام به مشکلات این توپ اعتراف و اعلام کرد که

شنیده می‌شود آدیداس، جابولانی را در فاصله کوتاهی تا جام جهانی 2010 مورد اصلاح نهایی قرار داد. جابولانی، توپ رسمی مسابقات، در زبان زولو به معنای سرور و شادی است اما حتی پس از بازنگری نهایی آدیداس، باز هم ایرادهای بازیکنان به نحوه حرکت غیرقابل پیش‌بینی توپ رسمی جام که از جام‌جهانی 2006 آغاز شده و با ابداع جابولانی به اوج رسیده بود، متوقف نشد تا جشن و سرور بویژه برای دروازه‌بانان تبدیل به عزا شود.

آخرین نسخه جابولانی که در حال حاضر در آفریقای جنوبی مشغول دردسرآفرینی است تنها 8 صفحه روکش دارد که در مقایسه با 14 صفحه بیرونی جابولانی اولیه و 32 صفحه بیرونی توپ جام قبلی به وضوح از تعداد قطعات روکش‌ها کاسته شده است. همچنین آدیداس به این سطوح بیرونی شیارهایی تحت عنوان «شیارهای آیرودینامیک» افزوده و علاوه بر این صفحات هشتگانه سطح توپ کاملا در نقاط اتصال به همدیگر جوش خورده‌اند و هیچ منفذ ظاهری روی توپ به چشم نمی‌خورد. شیارهای مزبور بنا به گفته طراحان آدیداس، 3‌بعدی هستند و به شکل کروی قالب‌ریزی شده‌اند تا جابولاني را به گردترین و دقیق‌ترین توپ تاریخ فوتبال بدل کنند. اما حقیقت چیز دیگری است؛ «ربی محطا» یک مهندس هواـ فضای ناسا در مرکز کوهستانی «ناسا ایمز» (NASA Ames) به نتایجی متفاوت از ادعاهای آدیداس و یوفا دست یافته است. این مهندس در بیانیه‌ای که به طور رسمی توسط ناسا اعلام شده، می‌گوید: «کاملا روشن است که شما شاهد اثر خمودگی توپ در جابولانی هستید». «محطا» توضیح می‌دهد که وقتی چنین توپ صیقل یافته‌ای که دارای درزها و شیارهایی سطحی است با چرخشی نه‌‌چندان زیاد در هوا به پرواز درمی‌آید، هوای نزدیک سطح توپ توسط درزها (شیارها) تحت تاثیر قرار می‌گیرد و این به ایجاد جریان نامتقارنی می‌انجامد. این عدم تقارن نیروهایی جانبی را پدید می‌آورد که می‌تواند ناگهان توپ را به یک جهت دیگر براند و سبب ویراژها، فروجهش‌ها و شیرجه‌های ناپایدار شود.

طبق تحقیقات این دانشمند آمریکایی روی توپ‌های تنیس و کریکت در تونل‌های باد ناسا، جابولانی در سرعتی بین 45 تا 50 متر بر ثانیه، یعنی محدوده سرعت توپ در هنگام ضربات آزاد اطراف 18قدم، دچار پدیده خمودگی در مسیرش می‌شود. محطا همچنین به یک نکته دیگر اشاره دارد و آن ارتفاعی است که اغلب ورزشگاه‌های میزبان جام‌جهانی در آن واقع شده‌اند، مثلا ورزشگاه‌های ژوهانسبورگ در ارتفاع 5 هزار و 500 فوت از سطح دریا قرار دارند که این به طوری مشهود بر آیرودینامیک بودن توپ تاثیر می‌گذارد چون هرچه ارتفاع بیشتر می‌شود چگالی هوا کمتر می‌شود. در چنان ارتفاعی توپ تمایل به پروازی سریع‌تر و پیچش‌ها و ویراژهایی کمتر دارد اما آزمایش‌ها نشان می‌دهد این توپ غیرعادی از این قانون طبیعی پیروی نمی‌کند که مشکل به طراحی آیرودینامیکی ناکامل جابولانی بازمی‌گردد. محطا با دعوت از یک بازیکن حرفه‌ای بومی سعی می‌کند صحت ایده‌اش را ثابت کند. این بازیکن «استیون بن‌آشور» مدافع تیم سان خوزه ارثکوئیکز آمریکاست که مقابل گروهی از دانشجویان که سرگرم مطالعه درباره آیرودینامیک هستند به جابولانی ضرباتی می‌زند. البته بن‌آشور اصلا با جابولانی بیگانه نیست چرا که این توپ در این فصل لیگ حرفه‌ای آمریکا (MLS) رسما مورد استفاده قرار می‌گیرد. با این وجود بن‌آشور به محققان ناسا گفته که چندان از توپ مزبور خوشش نیامده است: «این توپ جدید خیلی جابه‌جا می‌شود. وقتی با نیروی زیاد درست به وسط آن ضربه زدم شروع کرد به تغییر جهت دادن در هوا. نسبت به توپ‌های قبلی جهت دادن به این یکی سخت‌تر است، پس بازیکنان باید تمرکز بیشتری داشته باشند».

به زبان ساده‌تر نتایج آزمایش‌های تئوری و عملی مستقل و خارج از حیطه منافع آدیداس و دانشگاه «لاف‌بورو»ی انگلستان که در طراحی جابولانی به آدیداس کمک کرده، حکایت از آن دارد که شعارهای سازندگان توپ و برگزارکنندگان جام‌جهانی با حقایق آیرودینامیکی مغایرت دارند. در واقع اگر هم جابولانی دقت و سرعتی بیش از توپ‌های قبلی داشته باشد این وفاداری فقط نسبت به شتاب اولیه وارده به توپ صدق می‌کند اما جابولانی وفاداری اندکی نسبت به جهت و پیچش (کات) اعمال شده توسط بازیکنان ضربه زننده دارد و در ضمن به خاطر همین ناپایداری و تغییر جهت‌های غیرقابل پیش‌بینی برای دروازه‌بان‌ها هم دردسرساز شده است.

«کارلوس کرش» سرمربی پرتغال پس از پیروزی
7 بر صفر تیمش مقابل کره‌شمالی اعلام کرد که عاشق جابولانی شده است اما واقعیات علمی نشان می‌دهند که به خاطر باران و زمین خیس آن مسابقه، توپ برخلاف ادعای سازندگانش رطوبت را به خود جذب کرده و سنگین‌تر شده بود، بنابراین از جابه‌جایی‌های بازیگوشانه جابولانی کاسته شده و کنترل آن آسان‌تر از قبل به نظر می‌رسید. همچنین دفاع از هم پاشیده کره‌شمالی در نیمه دوم هم می‌تواند عامل گل‌های زیاد پرتغالی‌ها باشد در حالی که تیم کرش در 2 بازی دیگر مرحله گروهی مقابل بهترین خطوط حمله جام، ساحل‌عاج و برزیل، نه گلی زده و نه گلی خورده یعنی اتهامی که به خاطر فقر گل مسابقات مرحله گروهی جام به این توپ وارد می‌شود دست‌کم درباره 2 بازی از 3 بازی پرتغالی‌ها هم صدق می‌کند. با این وجود تا وقتی که آدیداس این محصول خوشرنگ و لعاب با تکنولوژی ظاهرا جدید را به قیمت هر عدد 150 دلار می‌فروشد، بعید است زیر بار نقص پروازی جابولانی برود.

اما بعید نیست بزودی کارلوس کرش و برخی شاگردانش نظیر کریستیانو رونالدو که به عنوان مهم‌ترین چهره طرف قرارداد آدیداس به جابولانی ابراز عشق کرده‌اند، از به چارچوب ننشستن ضرباتشان به ستوه آیند و این عشق جایش را به یک نفرت خاموش بدهد؛ یا شاید حتی آنها هم لب به اعتراض بگشایند.

ارسال نظر
captcha
پربیننده