سیامک کاکایی*
مقامات و فرماندهان آمریکایی هر از چندگاهی موضوع ناامنی در عراق را مورد توجه قرار می‌دهند، بویژه پس از انتخابات پارلمانی باز این موضوع مورد تاکید قرار گرفته است که عراق همچنان دستخوش ناامنی بوده و ممکن است حوادث تروریستی در این کشور گسترش پیدا کنند. در واقع اظهارات فعلی آمریکاییها به این معناست که آنها درصددند 2 هدف را از این طریق تعقیب نکنند؛ اول اینکه نشان دهند همچنان ناامنی و بی‌ثباتی در عراق بیداد می‌کند و در شرایط کنونی واجب است نیروهای آمریکایی در این کشور باقی‌بمانند تا با تروریسم مقابله کنند. دوم اینکه به نحوی درصددند تا ضرورت حضور نظامی آمریکا در عراق را مورد تاکید قرار دهند. بویژه اینکه قرار است در چارچوب طرح باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا از ماه آگوست آینده بخشی از نیروهای آمریکایی از عراق خارج شوند و طرح چنین مسائلی در این شرایط از سوی مقامات یا رسانه‌های آمریکایی و فرماندهان نظامی شاید با این هدف باشد که با ایجاد تعویق و خرید زمان از ضرورت‌های حضور نظامی آمریکا در عراق صحبت به میان آید و یک طرح میان‌مدت‌تر مطرح شود؛ چراکه در سال 2011 طبق توافقنامه امنیتی واشنگتن – بغداد تمام نیروهای آمریکایی باید از عراق خارج شوند. با شرایط فعلی این احتمال بسیار زیاد است که مقامات آمریکایی روی بحث تروریسم و حملات تروریستی در عراق همچنان تمرکز کنند و بحث حضور آمریکاییها در عراق را به منظور کمک به دولت و مبارزه با تروریسم مورد تاکید جدی‌تر قرار دهند. حتی این احتمال نیز مطرح است که آمریکا بخواهد تغییراتی را در توافقنامه به وجود بیاورد. این تغییرات تحت عناوین مختلفی چون حضور بخشی از نیروها برای پاسداری از سفارت آمریکا در عراق، کمک به دولت عراق، آموزش نیروهای عراقی و مسائلی از این قبیل مورد تاکید قرار می‌گیرند تا آمریکا حضوری بلند‌مدت در عراق را حتی با وجود نیروهای کمتر به دست بیاورد. حضور در عراق برای آمریکا بسیار اهمیت دارد و به‌رغم امضای توافقنامه امنیتی باز این احتمال از سوی خیلی از استراتژیست‌‌ها مطرح می‌شود که به نظر نمی‌رسد آمریکا به کلی نیروهای خود را از عراق خارج کند و ممکن است تحت تعاریف و عناوین مختلف بخشی از نیروهای خود را پس از سال 2011 در این کشور باقی بگذارد، بنابراین در چنین شرایطی موضوع ناامنی در عراق، بحث‌های مربوط به احتمال ترور و گسترش خشونت، درگیری‌های فرقه‌ای و جنگ داخلی در عراق در سال‌های اخیر بارها مورد تاکید آمریکاییها بوده و از این رهگذر آمریکا موضوع حضور نظامی در عراق را ترسیم کرده و مورد تاکید قرار مي‌دهد و بیشتر از این بعد می‌توان به موضوع موج جدید تهدیدها و ترور در عراق پرداخت. نکته بعدی در ارتباط با این مساله به فضای سیاسی کنونی عراق بویژه پس از انتخابات بازمی‌گردد. هم‌اکنون 4 ماه از برگزاری انتخابات می‌گذرد اما هنوز دولت تشکیل نشده است. اختلاف میان بسیاری از گروه‌ها و ائتلاف‌ها بر سر پست نخست‌وزیری و همچنین تقسیم برخی از پست‌ها وجود دارد. در این بین تاکید احتمال ترور و گسترش خشونت و ناامنی در عراق باز این تصور را از سوی برخی‌ها مطرح می‌کند و در واقع این احتمال تقویت می‌شود که آمریکاییها به این شکل در روند سیاسی عراق بویژه در ارتباط با تشکیل دولت دخالت می‌کنند. این موضوع کاملا طبیعی به نظر می‌رسد که هر قدر گروه‌های عراقی با یکدیگر دچار اختلاف باشند و این اختلاف استمرار پیدا کند، این احتمال همچنان تقویت خواهد شد که زمینه و بستر لازم برای دخالت آمریکا در روند تشکیل دولت افزایش پیدا کند و با توجه به تجربه‌ای که عراقی‌ها در انتخابات قبلی و در ارتباط با تشکیل دولت پیشین به دست آورده‌اند و همچنین رویکردهایی که آمریکا در عراق داشته، این احتمال بسیار قوی است که اگر گروه‌های عراقی نتوانند یا موفق نشوند به اجماع سیاسی لازم و توافق نهایی برسر تقسیم پست‌های مهم حکومتی و وزارتی برسند، زمینه برای دخالت آمریکا در روند تقسیم پست‌ها و دخالت در مسائل داخلی حکومت عراق و حتی تشکیل دولت افزایش پیدا کند. بویژه اینکه آمریکا تمایل دارد، نیم‌نگاهی به بعثی‌ها داشته باشد. آمریکا با دستاویز قرار دادن بعثی‌ها و همچنین کینه‌ای که این گروه از مردم عراق به دل دارند، فضا را آماده می‌کند تا به صورت‌ها و بهانه‌های مختلف افرادی از این گروه را به عرصه سیاسی عراق بازگرداند یا به صورتی افراد ذی‌نفوذ این حزب را در بدنه دولت وارد کند. این مقوله را نیز شاید بتوان رویکرد بلندمدت‌تر آمریکا در عراق به حساب آورد. در این میان نباید از تحریکات و ارتباط آمریکا با گروه‌های تروریستی و بویژه القاعده در عراق غافل ماند. آمریکابا استفاده از حملات تروریستی که از سوی القاعده در شهرهای مختلف عراق صورت می‌گیرد و در فضای تشنج و ناامنی ایجاد شده از بابت این حملات سعی می‌کند تا به همان هدف خود که ادامه حضور در عراق است، نزدیک‌تر شود؛ دستا‌ویزی که هیچ قربانی دیگری غیر از مردم مظلوم عراق نخواهد داشت.
مقامات و فرماندهان آمریکایی هر از چندگاهی موضوع ناامنی در عراق را مورد توجه قرار می‌دهند، بویژه پس از انتخابات پارلمانی باز این موضوع مورد تاکید قرار گرفته است که عراق همچنان دستخوش ناامنی بوده و ممکن است حوادث تروریستی در این کشور گسترش پیدا کنند. در واقع اظهارات فعلی آمریکاییها به این معناست که آنها درصددند 2 هدف را از این طریق تعقیب نکنند؛ اول اینکه نشان دهند همچنان ناامنی و بی‌ثباتی در عراق بیداد می‌کند و در شرایط کنونی واجب است نیروهای آمریکایی در این کشور باقی‌بمانند تا با تروریسم مقابله کنند. دوم اینکه به نحوی درصددند تا ضرورت حضور نظامی آمریکا در عراق را مورد تاکید قرار دهند. بویژه اینکه قرار است در چارچوب طرح باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا از ماه آگوست آینده بخشی از نیروهای آمریکایی از عراق خارج شوند و طرح چنین مسائلی در این شرایط از سوی مقامات یا رسانه‌های آمریکایی و فرماندهان نظامی شاید با این هدف باشد که با ایجاد تعویق و خرید زمان از ضرورت‌های حضور نظامی آمریکا در عراق صحبت به میان آید و یک طرح میان‌مدت‌تر مطرح شود؛ چراکه در سال 2011 طبق توافقنامه امنیتی واشنگتن – بغداد تمام نیروهای آمریکایی باید از عراق خارج شوند. با شرایط فعلی این احتمال بسیار زیاد است که مقامات آمریکایی روی بحث تروریسم و حملات تروریستی در عراق همچنان تمرکز کنند و بحث حضور آمریکاییها در عراق را به منظور کمک به دولت و مبارزه با تروریسم مورد تاکید جدی‌تر قرار دهند. حتی این احتمال نیز مطرح است که آمریکا بخواهد تغییراتی را در توافقنامه به وجود بیاورد. این تغییرات تحت عناوین مختلفی چون حضور بخشی از نیروها برای پاسداری از سفارت آمریکا در عراق، کمک به دولت عراق، آموزش نیروهای عراقی و مسائلی از این قبیل مورد تاکید قرار می‌گیرند تا آمریکا حضوری بلند‌مدت در عراق را حتی با وجود نیروهای کمتر به دست بیاورد. حضور در عراق برای آمریکا بسیار اهمیت دارد و به‌رغم امضای توافقنامه امنیتی باز این احتمال از سوی خیلی از استراتژیست‌‌ها مطرح می‌شود که به نظر نمی‌رسد آمریکا به کلی نیروهای خود را از عراق خارج کند و ممکن است تحت تعاریف و عناوین مختلف بخشی از نیروهای خود را پس از سال 2011 در این کشور باقی بگذارد، بنابراین در چنین شرایطی موضوع ناامنی در عراق، بحث‌های مربوط به احتمال ترور و گسترش خشونت، درگیری‌های فرقه‌ای و جنگ داخلی در عراق در سال‌های اخیر بارها مورد تاکید آمریکاییها بوده و از این رهگذر آمریکا موضوع حضور نظامی در عراق را ترسیم کرده و مورد تاکید قرار مي‌دهد و بیشتر از این بعد می‌توان به موضوع موج جدید تهدیدها و ترور در عراق پرداخت. نکته بعدی در ارتباط با این مساله به فضای سیاسی کنونی عراق بویژه پس از انتخابات بازمی‌گردد. هم‌اکنون 4 ماه از برگزاری انتخابات می‌گذرد اما هنوز دولت تشکیل نشده است. اختلاف میان بسیاری از گروه‌ها و ائتلاف‌ها بر سر پست نخست‌وزیری و همچنین تقسیم برخی از پست‌ها وجود دارد. در این بین تاکید احتمال ترور و گسترش خشونت و ناامنی در عراق باز این تصور را از سوی برخی‌ها مطرح می‌کند و در واقع این احتمال تقویت می‌شود که آمریکاییها به این شکل در روند سیاسی عراق بویژه در ارتباط با تشکیل دولت دخالت می‌کنند. این موضوع کاملا طبیعی به نظر می‌رسد که هر قدر گروه‌های عراقی با یکدیگر دچار اختلاف باشند و این اختلاف استمرار پیدا کند، این احتمال همچنان تقویت خواهد شد که زمینه و بستر لازم برای دخالت آمریکا در روند تشکیل دولت افزایش پیدا کند و با توجه به تجربه‌ای که عراقی‌ها در انتخابات قبلی و در ارتباط با تشکیل دولت پیشین به دست آورده‌اند و همچنین رویکردهایی که آمریکا در عراق داشته، این احتمال بسیار قوی است که اگر گروه‌های عراقی نتوانند یا موفق نشوند به اجماع سیاسی لازم و توافق نهایی برسر تقسیم پست‌های مهم حکومتی و وزارتی برسند، زمینه برای دخالت آمریکا در روند تقسیم پست‌ها و دخالت در مسائل داخلی حکومت عراق و حتی تشکیل دولت افزایش پیدا کند. بویژه اینکه آمریکا تمایل دارد، نیم‌نگاهی به بعثی‌ها داشته باشد. آمریکا با دستاویز قرار دادن بعثی‌ها و همچنین کینه‌ای که این گروه از مردم عراق به دل دارند، فضا را آماده می‌کند تا به صورت‌ها و بهانه‌های مختلف افرادی از این گروه را به عرصه سیاسی عراق بازگرداند یا به صورتی افراد ذی‌نفوذ این حزب را در بدنه دولت وارد کند. این مقوله را نیز شاید بتوان رویکرد بلندمدت‌تر آمریکا در عراق به حساب آورد. در این میان نباید از تحریکات و ارتباط آمریکا با گروه‌های تروریستی و بویژه القاعده در عراق غافل ماند. آمریکابا استفاده از حملات تروریستی که از سوی القاعده در شهرهای مختلف عراق صورت می‌گیرد و در فضای تشنج و ناامنی ایجاد شده از بابت این حملات سعی می‌کند تا به همان هدف خود که ادامه حضور در عراق است، نزدیک‌تر شود؛ دستا‌ویزی که هیچ قربانی دیگری غیر از مردم مظلوم عراق نخواهد داشت.
* کارشناس مسائل عراق