دکتر حسین احمدی*
در تحلیل سفر دیميتری مدودف به واشنگتن 2بعد ساختاری و شکلی را باید در نظر گرفت. پس از فروپاشی شوروی، جایگاه روسیه در نظام جهانی بشدت تضعیف شد و این فرصتی بود که غرب از آن حداکثر استفاده را به عمل آورد. غرب در این فرصت وارد مرزهای فرهنگی روسیه در اروپای شرقی شد که از گذشته با شوروی پیوستگی داشت. فروپاشی یوگسلاوی و پس از آن کوزوو از مثال‌های بارز ورود غرب به مرزهای مبارزه روسیه با غرب هستند. غرب پس از آن به سمت مرزهای روسیه پیشروی خود را آغاز کرد که آخرین تصادم بزرگ در این حوزه گرجستان بود. اصطکاک منافع بسیار شدیدی در این میان پدید آمد و غرب ضمن ایجاد انقلاب‌های مخملی گرجستان و اوکراین و نزدیک شدن به اطراف مرزهای روسیه، قصد ورود به داخل مرزهای این کشور را داشت. از آنجایی که در داخل روسیه و در قفقاز شمالی یک بستر ضدروسی وجود دارد، می‌خواستند از اين بستر در راستای فشار آوردن به روسیه و امتیازگیری از اين كشور حداکثر استفاده را ببرند. در این نقطه بود که آمریکا و روسیه در جنگ گرجستان به نحوی با همدیگر کنار آمدند. با توجه به اینکه موقعیت اقتصادی آمریکا در جامعه جهانی در حال حاضر بشدت تضعیف شده است و ایالات متحده حدود 10 تریلیون دلار (یعنی 10 هزار میلیارد دلار) کسری بودجه و بدهکاری‌های بسیار زیادی دارد (که بزرگ‌ترین آن حدود یک تریلیون دلار به چین است) مانند گذشته دیگر نمی‌تواند عمل کند. پس از فروپاشی شوروی سیستم حاکم بر جهان و جامعه جهانی سیستم تک‌بعدی آمریکا بود ولی پس از اینکه آمریکا وارد جنگ‌های عراق و افغانستان شد و نتوانست به خروجی‌هایی که از پیش تعیین کرده بود، برسد جایگاه آمریکا در جهان و بویژه در اقتصاد بشدت تضعیف شد. در کنار این مساله قدرت‌های جدیدی نیز در حال ظهور بوده‌اند که یکی از این قدرت‌های نوظهور را به نوعی می‌توان روسیه دید. روسیه به چند دلیل مورد توجه آمریکا قرار دارد و سفر مدودف هم در همین راستا صورت می‌گیرد. نخستین دلیل اینکه روسیه عضو بریک است . بریک شامل 4 کشور برزیل، روسیه، هند و چین است.
این کشور‌ها تقریبا نیمی از جمعیت و حدود یک چهارم مساحت دنیا را در اختیار دارند. علاوه بر این روسیه عضو گروه 8 کشور صنعتی
G8 و همچنین گروه 20 (G20) است، اما در این میان دلیلی که از همه برای آمریکایی‌ها مهم‌تر است اینکه روسیه از آمریکا هم کلاهک‌های هسته‌ای بیشتری دارد. آمریکا حدود 10 هزار کلاهک هسته‌ای در اختیار دارد در صورتی که روسیه 12 هزار کلاهک دارد. البته باید گفت که آمریکا هراس گسترده‌ای از روسیه ندارد و تنها در این فکر است که توسط روسیه بتواند چین را مهار کند زیرا بالاخره چین به آمریکا خواهد رسید و قدرت بلامنازع قرن 21 خواهد شد. گرچه چین مثل آمریکا به عنوان تک‌قطب جامعه جهانی نخواهد شد اما پیش‌بینی آمریکایی‌ها این است که به راحتی در سال 2030 چینی‌ها جایگاه آمریکا را خواهند گرفت؛ هرچند خود چین سال 2015 را به عنوان موعد این امر قرار داده است. البته گفتنی است که آمریکا علاوه بر چین برای سلطه بر هند نیز به روسیه احتیاج دارد. هنگامی که بحث مذاکرات انتقال خط لوله ایران به هند و بحث هسته‌ای مطرح شد، آمریکایی‌ها یکسری امتیازات هسته‌ای به هند دادند با این هدف که از گره خوردن هند، چین و روسیه جلوگیری کنند. با این اوضاع آمریکایی‌ها تا حدی توانستند حمایت نسبی هند را در این امر کسب کنند هرچند که هند و چین در دوران شوروی سابق اختلافات طولانی با یکدیگر داشتند و از همان دوران هند به سمت آمریکا تمایلاتی داشته است. حال آمریکایی‌ها در این فکر هستند که به وسیله کشاندن روسیه به سمت خودشان و پیوستن روسیه به ناتو یا هر شکل همکاری دیگر با روسیه، مرزهای ناتو را به داخل روسیه کشانده و آن را هم‌مرز با چین قرار دهند تا بتوانند از لحاظ اقتصادی تا حدودی چین را مهار کنند. در این نقطه باز هم باید بر نقش «بریک» در این میان تاکید کرد. بریک (برزیل، روسیه، هند و چین) نخستین سازمان بسیار بزرگی است که آمریکا نه‌تنها در آن شرکت ندارد بلکه به عنوان عضو ناظر هم در آن حضور ندارد که آمریکا از این امر بسیار هراس دارد. درست است که روس‌ها جزو 8 کشور صنعتی هستند اما کالایی برای تولید و عرضه به جامعه جهانی ندارند. روس‌ها خام‌فروش هستند، یعنی تنها نفت و گاز می‌فروشند و چیز دیگری از روسیه در دنیا فروخته نمی‌شود. این کشور تا مدت‌های مدید هم نمی‌تواند وارد این عرصه بزرگ اقتصادی شود. نکته قابل توجه دیگر اینکه روس‌ها هرساله هنگام بستن بودجه اقتصادی خود در پشت پرده توافقاتی را با آمریکایی‌ها انجام می‌دهند و بعد بحث قیمت گاز و نفت را با آنها هماهنگ می‌کنند تا دچار کسری بودجه نشوند. با این توصیفات و در نتیجه می‌توان گفت در آینده نه‌چندان دور، روسیه گام‌هایی را به سمت جلو از نظر اقتصادی برخواهد داشت. روس‌ها در سیاست خارجی خود به 2 موضوع بیشتر فکر نمی‌کنند؛ آنها معتقدند که تمام مشکلات‌شان در عرصه بین‌المللی با 2 آلترناتیو قابل حل خواهد بود؛ اول پول و دوم زور اخلاقی. در پایان باید گفت که تاثیرات سفر مدودف به آمریکا روی آسیای مرکزی و قفقاز در کوتاه‌مدت مطمئنا به نفع روسیه خواهد بود و در درازمدت با توجه به ساختار فرهنگی روسیه باید دید که آیا آنها می‌توانند با وجود گرایشی که به سمت آمریکا خواهند داشت ضمن اینکه درصدد جلب حمایت آمریکا هستند، تفوفق فرهنگی خود را نیز حفظ کنند یا خیر؟
* استادیار دانشگاه و مدیر حوزه سیاست خارجی مؤسسه مطالعات خارجی ایران