1- «می‌خواهم بزرگ‌تر باشم، قوی‌تر، ماشینی سریع‌تر برانم تا در ثانیه‌ای به هر کجایم ببرد
تا هر کجا که دلم خواست ببرد...
به هیچ چیز کمتر از این قانع نخواهم شد
بزرگ‌تر، بهتر،
بزرگ‌تر، قوی‌تر، سریع‌تر...»
این خلاصه‌ای از ترانه «بزرگ‌تر، قوی‌تر» گروه «کلد پلی» یکی از مطرح‌ترین بندهای راک منتقد جهانی‌سازی و نومحافظه‌کاران است که «کریس مارتین» شاعر و خواننده گروه طوری این کلمات را از زبان مدرنیته مجنون ادا می‌کند و طوری آنها را با لحن و موسیقی تمناگرانه‌اش می‌آمیزد که حس می‌کنی تمنای بزرگ‌تر، قوی‌تر و سریع‌تر چیزی جز یک جور بیماری نیست؛ مرضی که البته این روزها بدجوری به جان انسان افتاده و نه نشانه ترک عادت دنیای پست‌مدرن که خود مهم‌ترین عادتمان شده است. «کلد‌پلی» سودای بزرگ‌تر، قوی‌تر و سریع‌تر بودن را به قدری طبیعی و بیمارگونه در ترانه‌اش منعکس می‌کند که وقتی آرزو می‌کند ماشینش تا هرکجا که دلش خواست او را ببرد، می‌توانی مطمئن باشی آنجا، همان ناکجاآباد است. چند شب پیش وقتی بازی اسپانیا – پرتغال را تماشا می‌کردم، احساس کردم این جناب جابولانی ساخته و پرداخته کمپانی معظم آدیداس (به قول حمیدرضا صدر) هم مقصدی جز ناکجاآباد ندارد و حتی بیش از غول فساد و مافیا و شرط‌بندی در به ناکجاآباد بردن فوتبال استعداد دارد. از دیدن توپی که با ضربات کریس رونالدو و چابی آلونسو 2 تن از بهترین شوتزنان دنیای فوتبال هر جایی دلش می‌خواست می‌رفت الا آنجا که آنها می‌خواستند، از دیدن اینکه جابولانی چطور وسط راه دروازه برای خودش شلنگ و تخته می‌انداخت، شیرجه می‌رفت یا پرواز می‌کرد بدون اینکه چنین دستوری از استوک رونالدو یا دیگران گرفته باشد، ناخودآگاه یاد ترانه بالا افتادم و با خود فکر کردم چقدر خوب می‌شد «کریس مارتین» یک نسخه آن پلاگ آن را بخواند و «توپ» را جایگزین «ماشین» کند. چیزی مثل این: «می‌خواهم شوتزن‌تر باشم، خرشوت‌تر، یک توپ سریع‌تر بزنم تا در یک چشم به هم زدن توپ هر کجا که دلم خواست برود، یک شوت قوی‌تر، یک توپ سریع‌تر».
2- خیلی احمقانه است، نه؟ ولی حقیقت این است که تز طراحان انگلیسی «جابولانی» در دانشگاه «روبورو» هم همین قدر احمقانه است. آنها طوری از برد و قدرت و سرعت بیشتر توپی که طراحی کرده‌اند حرف می‌زنند که انگار تمام آمال و آرزوهای ملت فوتبال در همین چیزها خلاصه می‌شود. اگر روبینیو می‌گوید طراحان جابولانی پایشان هم به توپ نخورده است، حق دارد. احتمالا آدیداس، جابولانی را با یک بازاریابی احمقانه میان مشتریان آینده‌اش تولید کرده، یعنی جماعت بی‌شماری که تجسمشان از فوتبال همان فوتبال پلی‌استیشن است. اما موضوع اینجاست که همین گیم‌بازها هم وقتی سوکت پلی‌استیشن را از پشت تلویزیون می‌کشند تا فوتبال واقعی ببینند، رویکردی واقعی به فوتبال خواهند داشت. حتی اگر شده برای چند لحظه! آنها احمق نیستند بلکه توسط آدیداس، احمق فرض شده‌اند. لیونل مسی و روبینیو، جزو ماهر‌ترین بازیکنان تاریخ فوتبال هستند و وقتی از نقص مهم‌ترین ابزار کارشان حرف می‌زنند، با کسی تعارف ندارند. این گاف آدیداس است نه گاف آنها. اینکه امثال فرناندو تورس و کریس رونالدو در 4 مسابقه متوالی در مهم‌ترین رویداد ورزش جهان، توپ را بارها و بارها به ساعت ورزشگاه می‌کوبند، یعنی یک جای توپ می‌لنگد.
3- اتفاقا فیزیکدان‌های زیادی از مراکز معتبری مثل ناسا، حرکات جابولانی را به طور علمی در تونل هوا مورد مطالعه قرار داده‌اند. یک مورد از همین تحقیقات را در این صفحه از دکتر فیروز اعلم یک دانشمند هندی می‌خوانید. اما حمیدرضا صدر در برنامه «یک جام، یک جهان» مدعی می‌شود مخالف‌خوانی‌ها درباره جابولانی زیر سر چهره‌هایی است که توسط رقیبان آدیداس کوک شده‌اند.
او مخاطب را که علنا لنگ‌خوردن و کج و معوج شدن جابولانی را در صحنه‌های آهسته می‌بیند به
سر در نیاوردن از مهندسی ورزش متهم می‌کند و مدعی است گروهی از طراحان و مهندسان سال‌ها روی این توپ کار کرده‌اند. دست بر قضا او به شکلی کاملا متناقض خواستار استفاده از تکنولوژی‌های پیشرفته در داوری فوتبال است. در ضمن او تحقیق را یک پروسه پیچیده می‌داند که هر کسی (احتمالا به جز خود ایشان) نمی‌تواند از پس آن برآید. بدین ترتیب تریبون پرمخاطب سیما برای ساعاتی به تریبون آدیداس بدل می‌شود، انگار نه انگار که غرب با آن همه افتضاحات مهندسی و تحقیقاتی در پروژه‌های خیلی عظیم‌تر از «توپ جام جهانی» شکست خورده است که انفجار فضاپیمای چلنجر با سرنشینانش تنها چند ثانیه پس از پرتاب فقط یکی از آنهاست. البته هرگز نمی‌خواهیم به این دکتر فارغ‌التحصیل معماری از لیدز انگلستان انگ بزنیم که به آن دکتر انگلیسی «اندي هلارد» از دانشگاه «روبورو» نان قرض داده اما دست کم می‌توانیم از مجری یا گردانندگان محترم این برنامه بپرسیم چرا به کارشناسی که با همه اطلاعات تئوریک ارزنده‌اش تجربه‌ای در زمینه ورزش فوتبال (به اعتراف کتاب «روزی روزگاری فوتبال» تالیف حمیدرضا صدر) ندارد، اجازه داده می‌شود در یک برنامه تخصصی در هر زمینه‌ای که دلش خواست نظریه بدهد و حکم صادر کند و حتی نظرات فعالان فوتبال را که دست‌کم از یک‌پایه تجربی برخوردارند زیر سوال ببرد؛ فردی که نمی‌داند در شرایط نرمال با ضربه زدن به یک توپ رسمی فوتبال (نه توپ نمره 4 فوتبال سالنی و نه توپ دولایه محلات) آن توپ چه حالی پیدا می‌کند، چگونه پیچ می‌خورد یا در هوا چگونه سیر می‌کند؟ چشم او با این کیفیات چندان آشنا نیست و ناچار او به متون ترجمه‌ای‌اش پناه می‌برد تا این فقدان تجربه را جبران کند. آن‌وقت این ندانم‌کاری چه درسی برای مخاطبان پرشمار بازی‌های جام‌جهانی در کشورمان خواهد داشت، فقط خدا می‌داند. آنها به وضوح پیچ و تاب متناقض جابولانی را در صحنه‌های آهسته می‌بینند، توپ‌هایی را که از دست یا سر یا زیرپای بزرگ‌ترین ستاره‌های فوتبال فرار می‌کنند به مشاهده می‌نشینند و بعد هم فریاد اعتراض همان ستاره‌ها را می‌خوانند و می‌شنوند و درست در لحظه‌ای که می‌خواهند به یک درک و تجربه فیزیکی در حرکت‌شناسی فوتبال برسند، پتک دکتر صدر بر سرشان فرود می‌آید که عیب و ایراد جابولانی، یعنی رسمی‌ترین پدیده‌ای که از جانب خود فیفا فوتبال را تهدید می‌کند، تنها بهانه است! راستش ما از حمیدرضا صدر پیش از آنکه دکتر شود، بیش از حالا شفا می‌گرفتیم.
4- شاید بهترین تحلیل را از ویژگی‌های توپ رسمی جام جهانی 2010، مجید جلالی خودمان ارائه کرد که جایش در شب‌های داغ فوتبالی سیما واقعا خالی است. اینکه امثال جلال چراغپور و مجید جلالی در «یک جهان یک جام» حضوری بسیار اندک دارند یا اصلا ندارند، یک دریغ بزرگ برای شعور فوتبال مخاطبانی است که همانقدر که عاشق هستند، باهوش هم هستند و دوست ندارند به شعورشان توهین شود. جلالی می‌گفت، طراحی جابولانی به این صورت فرار و گریزان و شتابان به خاطر این است که اسلحه‌ای علیه ضدفوتبال و بازی‌های دفاعی مورد انتظار در این دوره با تراکم بالاي پیشاپیش دروازه‌ها پدید آید و آن اسلحه هم ضربات سریع، برنده و غیرقابل مهار از فواصل دور و نزدیک است. این تئوری را می‌توان به پاس‌های عمقی و سانترها هم تعمیم داد. تز جلالی درست است و پیرنگی از نظر او را در حرف‌های طراحان جابولانی هم می‌بینیم. اما واقعیت این است که این تنها رویکرد طراحی این موجود عجیب‌الخلقه بودند؛ خروجی و محصول نهایی آدیداس. نتایج تحقیقات خارج از لابراتوارهای مورد‌اشاره حمیدرضا صدر نشان می‌دهند که جابولانی یک طراحی عجولانه است برای آنکه توپ جام‌جهانی بیش از قبل به شتاب و پیچ و جهت وارده به آن وفادار بماند اما کاملا آشکار است که بنا به ایرادات آیرودینامیکی که در همین صفحه مطالعه می‌کنید، جابولانی تنها به شتاب نخستین (آن هم شتاب خطی نه شتاب اندازه حركت وفادار است و معمولا درباره پیچ حرکات و جهت به صورت خودمختار تصمیم می‌گیرد. راستش این کوفته انگلیسی آنقدر سریع حرکت می‌کند و آنقدر غیرقابل پیش‌بینی است که نه می‌توان درست بلعیدش و نه درست هضمش کرد. برای همین است که این شب‌ها کمتر از فوتبال لذت می‌بریم و صرفا محصولی است تجاری بر سر سفره جهانی‌سازی فوتبال که هر دانه‌اش150 دلار به فروش می‌رود و لابد مثل نظریه احمقانه‌ای که درباره داوری فوتبال به‌وجود آمده که اشتباهات انسانی داوران، فوتبال را جذاب‌تر خواهد کرد، یک کارکرد بحران‌زا دارد برای سروصدا به پا کردن در رسانه‌های بین‌المللی و طبیعتا دامن زدن به جهانی‌سازی فوتبال تجاری و بدون کیفیت کمپانی فیفا و شرکایی مثل آدیداس، تا بیشتر بفروشند. و باكي نيست كه فوتبال هم كم‌كم تبديل بشود به شوتبال!
5- 8 سال پیش در چنین روزهایی پیش از مصاف برزیل – انگلستان در یک چهارم نهایی جام جهانی 2002، یعنی جامی که به لطف فناوری آدیداس و توپ «فورنوا» با افزایش شتابی 20 درصدی نسبت به توپ «تری کولور» جام 1998 در آن شاهد فوتبالی سریع‌تر ولی زشت‌تر بودیم، اسون گوران اریکسون سرمربی یخی «سه‌شیرها» به اسکولاری کنایه زد: «بازیکنان من سریع‌تر از بازیکنان برزیل هستند» و گاوچران دنیادیده و نکته‌سنج برزیلی هم پیش از شروع مسابقه طرفش را مات کرد: «ولی توپ سریع‌تر از همه ما است!» او و نابغه‌های برزیلی کمابیش از حربه سرعت توپ استفاده کردند، انگلستان و سایرین را بردند و قهرمان شدند. هنوز هم ذهن خلاق لاتین‌ها، برزیل، اسپانیا و آرژانتین را صاحب بخت بیشتری برای قهرمانی ساخته است اما این توپ دیوانه دیگر آنقدر سریع شده که می‌ترسیم مسی، ویا و روبینیو که هیچ، دلمان هم به گردپای آن نرسد. واي به روزي كه شتاب فناوري بيش از تحمل انسان‌ها شود.
تاریخچه توپ جام جهانی 2010-1930
همه اجداد جابولانی
این توپ «قل‌قلی» بازیگوش که همه مردم دنیا را مثل بچه گربه به بازی واداشته، حالا در گذر نسل‌ها جلوی پای نره شیران آفریقایی افتاده. جابولانی نوزدهمین توپ رسمی تاریخ جام جهانی است و از نظر فیفا و سازنده آن (آدیداس) کامل‌ترین و گردترین توپ. وقتی به گذشته نگاه می‌کنیم و قیافه اجداد جناب جابولانی را می‌بینیم، تفاوت‌های آن بیشتر و بیشتر معلوم می‌شود. شاید «ژولیو سزار» دروازه‌بان برزیلی و شاید بهترین دروازه‌بان این جام حق داشته که گفته جابولانی او را به یاد توپ‌های بادکنکی سوپرمارکت‌ها می‌اندازد چون آن گوی‌های چرمین و زمختی که ستارگان سال‌های دور جام به آنها دل باخته بودند، واقعا مرد می‌خواستند تا خاطره بسازند. آن توپ‌ها با وجود تکامل‌نیافتگی‌شان، مثل گرزهای نخراشیده‌ای بودند که فقط و فقط برازنده پهلوانان و جنگجویان اساطیری بودند، نه سربازان دوران پست‌مدرن. با هم آلبوم خانوادگی توپ‌های جام جهانی را ورق می‌زنیم.
موج انتقادات از توپ ديوانه
موج انتقادات از توپ ديوانه
ژولیو سزار، دروازه‌بان برزیل:
«مثل توپ‌های سوپرمارکت است که به نفع مهاجمان است و به ضرر دروازه‌بان‌ها».
جان لوئیجی بوفون:
«خیلی دردناک است که در مسابقاتی به اهمیت جام‌جهانی باید با چنین توپ مزخرفی بازی شود».
روبینیو:
«قطعا کسی که این توپ را طراحی کرده هرگز فوتبال بازی نکرده اما ما هیچ کاری نمی‌توانیم بکنیم و باید با آن کنار بیاییم».
جو هارت، دروازه‌بان انگلیس پس از اینکه چند روز با این توپ تمرین کرد:
«همه کاری می‌کند جز اینکه توی دستکش من قرار بگیرد».
دیوید جیمز، دروازه‌بان شماره یک انگلیس:
«این توپ‌ها افتضاح است نه برای دروازه‌بان‌ها بلکه برای همه».
فابیو کاپلو، مربی انگلیس:
«این توپ در هوا اصلا قابل پیش‌بینی نیست».
مورتن اولسن بعد از اینکه تیمش با یک گل مغلوب استرالیا شد:
«با توپی بازی کردم که کار با آن غیرممکن بود اما باید به این توپ عادت کنیم».
کاگیشو دیکگاکو، هافبک آفریقای جنوبی:
«واقعا مشکل دارد. توپ‌های هوایی موج برمی‌دارد، البته گفتن این حرف‌ها فایده‌ای ندارد چون الان که توپ را عوض نمی‌کنند».
لوئیز فابیانو:
«این توپ «مافوق طبیعی» است چون حرکتش در هوا به طرزی غیرقابل پیش‌بینی تغییر می‌کند».
جامپائولو پاتزینی، کلودیو براوو و ایکر کاسیاس هم گله داشتند.
کلینت دمپسی مهاجم آمریکا:
«اگر بهش درست ضربه بزنی همان طوری است که می‌خواهی. فقط وقتی داری پاس می‌دهی باید کمی بیشتر حواست را جمع کنی».
آلوارو آربلوا:
«این توپ گرد است مثل همیشه».
برت فان ماوریک، مربی تیم ملی هلند:
«خط هافبک خلاق تیم با توپ‌های جدید بهتر کار می‌کنند. این توپ وقتی در هوا می‌گردد خیلی عالی است».
دیه‌گو فورلان هم دوپهلو نظر داده:
«توپ خوبی است بویژه وقتی در ارتفاع بازی می‌کنی خیلی سریع و کنترلش سخت می‌شود چون سریع‌تر به طرفت می‌آید».
جابولانی به روايت آديداس
توپ جابولانی یازدهمین توپ تولیدی آدیداس برای جام‌جهانی است. هر یک از رنگ‌های 11گانه روی توپ جابولانی نماینده یکی از بازیکنان تیم است. طراحی توپ 2 عنصر مهم مردم آفریقای جنوبی را می‌ستاید؛ تنوع و هارمونی. آديداس ادعا مي‌كند، جابولانی مزایای بسیاری دارد. وقتی دست خود را روی توپ می‌کشید، شیار‌های بافتی نعلی‌شکل را حس می‌کنید که بالاترین میزان کنترل، پروازی محکم و مهاری کامل را در هر شرایطی به شما می‌دهد. البته فیفا سرانجام اعتراف کرد که می‌داند توپ این مسابقات موسوم به «جابولانی» دارای مشکلاتی است. اگرچه از مدت‌ها قبل بسیاری از بازیکنان مطرح دنیا از جمله لیونل مسی، ایکر کاسیاس، ژولیو سزار و... نسبت به سبک بودن توپ جام‌جهانی 2010 انتقادهایی را مطرح کردند اما فیفا این انتقادها را هیچ‌گاه وارد ندانست. با این حال در شرایطی که بیش از نیمی از این رقابت‌ها پشت سر گذاشته شده، فیفا سرانجام به مشکلات این توپ اعتراف و اعلام کرد: «پس از پایان رقابت‌ها به مشکلات جابولانی رسیدگی خواهد کرد». جرومی والکه، دبیرکل فیفا گفت:«ما کر نیستیم ضمن اینکه نسبت به صحبت‌هایی که مطرح می‌شود هم موضع داریم. ممکن است این توپ متفاوتی باشد اما درباره سایز و وزن قانون‌هایی وجود دارد. با این حال توپ باید کامل باشد». قرار است پس از بالا رفتن انتقادها راجع به جابولانی، فیفا بعد از رقابت‌ها با مربیان و بازیکنان تیم‌های حاضر در این رقابت‌ها درباره وضع این توپ‌ها گفت‌وگو کند.
1930 اروگوئه، 12 تکه
در بازی فینال 2 نوع مختلف از این جناب «12 تکه» استفاده شد. در نیمه اول آرژانتینی‌ها با توپ ساخت کشور خودشان 1-2 جلو افتادند ولی در نیمه دوم میزبان با توپ اروگوئه‌ای 2-4 برد و قهرمان شد.
1938 فرانسه، آلن
جناب «آلن» که در عکس ملاحظه می‌فرمایید، نخستین توپ بدون بند و خوش تيپ جام‌های جهانی بود که خوشگل و بور و طلایی هم بود و در فینال ایتالیا – مجارستان حسابی به همه فخر می‌فروخت.
1954 سوییس، قهرمانان جهان سوییس
این گوی نارنجی که نخستین مدل 18 تکه است، عنوان رسمی مسابقات یعنی «قهرمانان جهان» را در کنار نام و آرم دولتی کشور سوییس روی خود حک شده به یادگار دارد و معلوم است که آن موقع هنوز خبری از کلمه «جام جهانی» نبوده است.
1962 شیلی، کراک
در جام جهانی شیلی کماکان از همان توپ 4 سال قبل در سوئد استفاده می‌شد، به رنگ‌های زرد و سفید. اما در بازی‌های حساس از این توپ گردتر و جدیدتر 18 تکه استفاده می‌شد که نخستین بار تکه‌های 6ضلعی در آن به کار رفته بود و نامش «کراک» بود. هم به معنی پدیده و هم نماد ترک‌های زلزله همان سال شیلی.
1970 مکزیک، تل‌استار دیورلست
از مکزیک 1970 آدیداس با تکنولوژی مدرن وارد شد تا شکل و شمایل ماقبل تاریخی توپ‌ها را امروزی‌تر کند. «تل‌استار دیورلست» نخستین نسخه از توپ‌های موسوم به 40 تکه بود (اما بین خودمان بماند 32 تکه بیشتر نداشت). رنگ سفید و سیاه آن هم واکنشی بود به رنگ مات توپ و گل مردود فرانسیس جفرز .
1978 آرژانتین، تانگو دیورلست
تکنولوژی توپ جدید همانی بود که جام جهانی در آخرین تانگو در مونیخ 74 دیده بود، فقط کیفیت و طرح روی آن عوض شده بود و به جای 32 پنج ضلعی سفید و سیاه، 12 دایره سفید یا 16 مثلث سیاه به چشم می‌آمد. این توپ همه فوتبالیست‌ها را سر ذوق آورده بود.
1934 ایتالیا، فدرالد 102
در موندیال (جهانی) 1934 ایتالیا سرجمع بیش از 12 تا از این توپ‌های جدید (!) وجود نداشت و این جناب گرد و قلمبه که در تصویر می‌بینید از 76 سال پیش تا حالا حتی بندهایش هم دست‌نخورده باقی مانده است.
1950 برزیل، سوپر دوپلوت
پس از اینکه با آغاز جنگ جهانی توپ‌های جنگی جای توپ‌های فوتبال را به مدت 5 سال گرفتند، جام جهانی هم 12 سال تعطیل شد تا اینکه در فینال 1950 در ماراکانای 150 هزار نفری جناب «سوپردوپلوت» به ضرر برزیلی‌ها چرخید و اروگوئه
را قهرمان کرد.
1958 سوئد، تاپ‌استار
پله 17 ساله با این گوی طلایی 24 تکه که بیشتر شبیه متکاست تا توپ، به جام ژول‌ریمه رسید. گویا آن موقع هنوز گالیله کروی بودن زمین را فریاد نکرده بود چون از هر زاویه‌ای نگاه می‌کنی واقعا تاپ‌استار گرد نیست. به هر حال تا 8 سال بعد از آن هم همین بود که بود!
1966 انگلستان، اسلازنگر چلنج
انگلیسی‌هاتکه‌های 6 ضلعی جدید را دوست نداشتند و توپ را به همان شکل عهد دقیانوسی‌اش می‌پسندیدند؛ البته گردتر و خوش‌رنگ و لعاب‌تر. برای نخستین‌بار کلمه «World Cup» یا جام جهانی روی این توپ حک شد که به‌طور اختصاصی توسط شرکت اسلازنگر تولید می‌شد که هنوز هم در ساخت توپ‌های تنیس و کریکت دستی دارد.
1974 آلمان، تل‌استار دیورلست
بله، آدیداس فرانسه که امتیاز آدیداس ورشکسته آلمانی‌ها را خریده بود، آمده بود تا در جام جهانی بماند. انحصار آنها در این بازار توپ تا امروز هم ادامه دارد. تل‌استار دیورلست به عنوان جد توپ‌های 40 تکه به حیاتش ادامه داد کما اینکه پسوند «دیورلست» به معنای «دَوَران ابدی» است.
1982 اسپانیا، تانگو اسپانیا
همان توپ قبلی با اسمی جدید. رویای رقص توپ گرد در مستطیل سبز با این تانگوی اسپانیایی به اوج رسید. بسیاری از خاطرات جاودان ما از جام‌جهانی با همین توپ پدید آمده است. جادوی پلاتینی، تانگوی آرژانتینی مارادونا، شوت‌های مرگ‌آسای سوکراتس و ... .