آزاده صالحی:
کارلو کلودی «پینوکیو» را آفرید تا همه بدانند دوران ساده لوحی آدم‌ها به سر نیامده، موریس دروئون «تیستو» را خلق كرد تا خوانندگانی که به هر دلیلی از این رهگذر با او آشنا شده‌اند، تسلی یابند که هنوز در پس و پشت این همه هیاهو برای هیچ، باغی وجود دارد که می‌تواند مأمن خوبی برای دفن پلیدي‌های جهان به شمار رود و اگزوپری، «شازده کوچولو» را تا همه باور کنند، یک گل سرخ هنوز هم می‌تواند میانجی بسیاری از کشمکش‌ها و مرافعه‌ها در دنیای معاصر باشد. «شازده کوچولو» در درجه نخست، بیشتر مناسب با حال و هوای نوجوانان به شمار می‌رود اما خواننده بعد از خواندن چندین فصل متوجه می‌شود که اگزوپری با تکیه بر این کتاب قصد داشته مهم‌ترین دغدغه‌های زندگی انسان‌ها را تصویر کند. اگزوپری با ترسیم شخصیتی چون شازده‌کوچولو به روایت سفری خیال‌انگیز و رویایی دست می‌زند تا در بطن آن، خواننده را مطلع کند که غوطه خوردن در مادیات و پایبندی به خودخواهی و غرور و خرافات بی اساس، چقدر می‌تواند در دور کردن انسان از سجایای گرانبها نقش داشته باشد. «شازده کوچولو» بعد از انتشار رمان‌هایی چون «وانورد»، «پیک جنوب»، «پرواز شبانه»، «زمین انسان‌ها» و «خلبان جنگ» نوشته شد. اگزوپری درعنفوان جوانی‌اش علاقه‌مند بود به خدمت نیروی دریایی درآید اما موفق نشد. به همین دلیل، مکانیکی در نیروی هوایی فرانسه را برای خود برگزید و ظرف 2 سال توانست فن خلبانی و مکانیکی را فراگیرد و در زمره هوانوردان ماهر ارتش فرانسه به شمار رود. او همیشه دلش می‌خواست صاحب یک زندگی آرام و بی دغدغه باشد اما دست روزگار او را وادار کرد تا به خدمت دائمی ارتش فرانسه درآید. برخی براین باورند که خلق شازده کوچولو از جهاتی منبع الهامی برای او شد. زندگی اگزوپری به واسطه فعالیت‌های هوایی‌اش، همواره زندگی پرمخاطره و پرماجرايي بود. وقتی فرانسه از سوی آلمان‌ها ناچار به تسلیم شد، اگزوپری را به آمریکا تبعید کردند. در آنجا بود که او دیگر کتاب‌های خود از جمله «شازده کوچولو» را در تبعید نوشت. اگرچه زندگی با او کاری کرده بود که مجموعه‌ای از ناامیدی‌ها، واکنش‌های روحی در برابر حوادث و تلاش برای به دست آوردن یک زندگی معمولی در او شکل گیرد اما او هرگز اجازه نداد ناامیدی بر او غلبه کند بلکه او را امیدوار کرد تا با خلق شخصیت شازده کوچولو و از رهگذر حوادث تو در تو به نکاتی دقیق، باریک، انسانی و عمیق دست یابد. شازده کوچولو، هر روز 3 آتشفشان را پاک می‌کرد و دلبسته گل سرخی بود که خود را موظف می‌دانست تا زمانی که زنده است از آن مراقبت کند. این طور به نظر می‌رسد که اگزوپری، استاد نمادها و استعاره‌ها در این اثر است، به طوری که گل سرخ به تعبیری می‌تواند نماد پرورش صلح و برقراری یک ارتباط سالم میان آدم‌های زمین تلقی شود. در کتاب شازده کوچولو لحظه‌های نابی را می‌توانید کشف کنید، لحظه‌هایی که اگزوپری آنها را از پشت مردمک‌های ساده و بی‌غل و غش شازده کوچولو به ما نشان می‌دهد بویژه آنجا که او با یک باغ گل سرخ روبه‌رو می‌شود و احساس بدبختی می‌کند زیرا تا پیش از آن تصور می‌کرده گل سرخی که دارد، در دنیا تک و یگانه است. یا آنجا که او با تعدادی از حیوانات از جمله روباه مواجه می‌شود و او از شازده‌کوچولو درخواست می‌کند تا او را اهلی کند، محال است اشک به چشم خواننده ننشیند و از این همه صفای دل و سادگی و معصومیت کودکان به گریه نیفتد. روباه به او می‌گوید: «تو برای من هنوز پسربچه‌ای بیش نیستی، مانند صدها هزار پسربچه دیگر و من نیازی به تو ندارم تو هم نیازی به من نداری. من نیز برای تو روباهی هستم شبیه صدها هزار روباه دیگر. ولی تو اگر مرا اهلی کنی هر دو به هم نیازمند خواهیم شد و تو برای من بی‌همتا می‌شوی». اما از آنجایی که همیشه به قول شازده‌کوچولو، یک پای قضیه می‌لنگد، نویسنده در ژوئیه 1944 برای یک پرواز اکتشافی بر فراز فرانسه اشغال شده به پرواز درآمد و از آن پس دیگر هیچ وقت دیده نشد. برخی بر این باور بودند که او هدف تیرهای هوایی آلمان‌ها واقع شد اما وقتی در اواخر قرن بیستم، لاشه هواپیمایش را یافتند، اثری از تیر بر آن ندیدند و علت سقوط را بیشتر نقص فنی هواپیما تشخیص دادند. شاید بتوان او را در عین موفق بودن، یکی از ناکام‌ترین نویسندگان جهان دانست؛ ناکام از این جهت که کتاب‌هایی چون «دفترچه‌ها»، «نامه‌ها به مادر» و «نوشته‌های جنگ» بعد از مرگ او به دست دوستدارانش رسیدند. «شازده کوچولو» تا امروز 16 بار به فارسی ترجمه شده و 80 میلیون در جهان فروش کرده است. هرچند مترجمان مختلفی این کتاب را به فارسی ترجمه کرده‌اند اما مشهورترین ترجمه‌هایی که هنوز هم شاید بتوان آنها را در لابه‌لای کتاب‌های کهنه دوره‌گردها یا حتی کتابفروشان قدیمی یافت، ترجمه محمد قاضی و احمد شاملو است. حتی شاملو نخستینبار این کتاب را با نام «مسافر کوچولو» ترجمه کرد. ترجمه زنده‌یاد قاضی نیز از اين اثر برای نخستینبار در سال 1333 منتشر شد و چاپ آن تا سال 80 نیز به کرات از سوی شرکت سهامی کتاب‌های جیبی با همکاری موسسه نشر امیرکبیر ادامه داشت.