جمشید پژویان*
طرح هدفمندی یارانه‌ها امروز به مجلس ارائه می‌شود، وضع پرداخت یارانه‌ها در کشور اکنون به گونه‌ای است که ادامه روند کنونی را ناموجه ساخته است و پیش از این در دولت هاي گذشته باید برای حل آن تدبیر می‌شد. با قیمت‌های مختلف نفت در جهان، میزان یارانه‌های پرداختی انرژی دست‌کم و با لحاظ وضع کنونی بیش از 40 میلیارددلار است و در زمان رونق بازار نفت تا حدود 100 میلیارد دلار هم برآورد می‌شد.
هدف از اعطای یارانه یا پرداخت‌های انتقالی به مردم، توانمندسازی افراد کم‌درآمد در سطحی است که از حداقل معاش برخوردار شوند. وضع کنونی پرداخت به هیچ روی مناسب نبوده و منظور از پرداخت یارانه را برآورده نمی‌سازد. مهم‌ترین مبحث در هدفمندسازی یارانه‌ها، شناخت گروه‌های هدف است.
تاکنون اطلاعات جامعی از وضع واقعی خانوارها از نظر درآمدی در اختیار نهادهای تصمیم‌گیر وجود نداشته و نخستین گام در این‌باره با ارائه فرم‌های جمع‌آوری اطلاعات خانوار به مردم از سوی مرکز آمار ایران برداشته شد. اما سوالات و به تبع آن، نتایج بايد به گونه اي باشد که بتواند دولت را در شناسایی «تابع هدف» به یقین برساند، بنابراین تلاش‌های بیشتری در حال انجام است تا دقیقاً افراد مستحق شناسایی شوند. در این‌باره پرداخت اولیه باید به همه خانوارها باشد تا موجب نارضایتی وتضییع حقوق برخی‌ها نشود.
هدف دولت از اجرای اين طرح، برقراری عدالت، بهینه‌سازی مصرف انرژی و اصلاح رفتار مصرفی مردم است و تلاش برای رقابت‌پذیر کردن اقتصاد با واقعی کردن قیمت‌هاست. اینها هدف‌های بزرگی است که در راستای اهداف چشم‌انداز 20 ساله هم هست، اما این مورد همه آن چیزی نیست که باید باشد، طرح هدفمندی یارانه‌ها در کنار دیگر محورهای طرح تحول، در حالی که همه جزئیات و چالش‌های اقتصاد در آن منظور شود، می‌تواند ما را زودتر از زمان منظور شده به هدف چشم‌انداز برساند. نکته مهم دیگری که باید مورد اشاره قرار گیرد این است که اجرای هر طرح و برنامه‌ای نیازمند همراهی عمومی است، در طرح هدفمندی یارانه‌ها قرار است، یارانه به نیازمندان و دهک‌های کم‌درآمد پرداخت شود، از آنجا که در ابتدای امر، شناسایی دهک‌ها به راحتی مقدور نیست، انتظار می‌رود کسانی که از تمکن مالی برخوردارند و نیازی به دریافت یارانه ندارند، داوطلبانه از دریافت یارانه بپرهیزند تا دولت بتواند، این طرح را در بستر مناسب خود اجرا نماید. به دولتمردان نیز توصیه می‌شود تا در شناسایی مستحقان واقعی، تلاش بیشتری به خرج دهند و مبنای تصمیمات خود را براساس اطلاعات جمع‌آوری شده در فرم خانوار استوار نسازند، تا محقق شود آنچه که
باید بشود.
* استاد دانشگاه