هومن فروغ‌مند اعرابی*
زندگی روزمره در شهرهای بزرگ تجربه فضاهای گوناگون را ممکن میکند. می‌توان این فضاها را به دو بخش انسانی و غیرانسانی تقسیم کرد؛ به عبارتی فضایی برای حضور انسان و تجربه حسی از زندگی فضایی انسانی و در مقابل فضایی که حس و تجربه آزادانه را محدود میکند فضای غیرانسانی نامیده می‌شود. فضایی تک عملکردی که جنبه‌های مختلف انسان را آزرده میکند، مانند محیط کار معدن یا یک کارخانه. واضح است که تجربه زندگی مدرن ایجاد این فضاها را ضروری کرده است، اما حضور دائمی انسان در این فضا به شدت آسیب زننده و خطرناک است. ناراحتی‌های روانی از افسردگی و اضطراب گرفته تا اختلالات شدید روانی و در پی آن ناراحتی‌های جسمی و نابسامانی‌های اجتماعی عواقب غیرانسانی کردن فضاهاست. منطقی‌ترین راه‌حل ایجاد محیط‌های آرام استراحت و تفریح در مقابل محیط‌های غیرانسانی کار است، البته بسیاری از عوامل انسانی ساختن فضاها را تهدید می‌کنند که از آن جمله می‌توان به خطوط ریلی که در مجاورت مناطق مسکونی واقع شده است اشاره کرد. در واقع این خطوط ضرورتا باید در محدوده یک شهر حضور داشته باشند تا حمل و نقل شهری و بین شهری را تسهیل کنند اما به دلایل زیادی مانند نزدیکی بیش از حد این خطوط به مناطق مسکونی، باعث صدمات جدی به زندگی شهری و شهروندان می‌شود. به طور مثال خطوط ریلی سنگین اگر از نزدیکی مناطق مسکونی عبور کنند، بافت شهر و زندگی شهر را
دو پاره و حرکت شهروندان را محدود می‌کنند و از طرف دیگر موجب آلودگی صوتی و زیست‌محیطی و برهم زدن آسایش شهروندان می‌شوند.
تصویر کودکانی که به طرف قطار سنگ پرت می‌کنند لزوما بیانگر بد یا بی‌فرهنگی و وحشی بودن این کودکان نیست، تا حدود زیادی این کار طبیعی است! چرا باید ناراحتی ناشی از حمل و نقل مسافران و بار را این کودکان و خانواده‌هایشان تحمل کنند، در عوض این ناراحتی آیا سودی هم دریافت می‌کنند؟! تجربه قرن گذشته شهرهای اروپایی با حضور کارخانه و خط ریل در داخل شهرها دارای نکات با ارزشی است، گذر گاه و بی‌گاه قطارها حتی موجب لرزش خانه‌هایی می‌شد که در اطراف این خطوط بودند، در پی آن کیفیت خانه‌ها کاهش یافت و شهروندان ضعیف‌تری را به خود جذب کرد. این نابسامانی در حدی بود که به سختی اسم خانه را می‌شد بر این بناها گذاشت! در پی اینگونه تجارب بود که طراحی و تدوین استانداردها و اجباری ساختن آن مطرح شد. ایجاد فاصله میان خطوط راه‌آهن و محیط‌های مسکونی با رعایت استانداردها کار سختی نیست، این فواصل به میزان صدا و سرعت این خطوط بستگی دارند، اما به هر حال باید از حضور و رفت آمد انسان‌ها در این خطوط جلوگیری کرد( مگر در مورد ترامواهای کوچک). می‌توان منظره بد و غیرانسانی را با ساخت حریمی سبز تبدیل به منظره‌های زیبا کرد و در جایی که عبور و مرور شهروندان بخشی از جریان زندگی شهر را ایجاد کرده این خطوط را به زیرزمین یا آسمان برد! تماشای عبور قطاری که صدا و دودش آزاردهنده نیست از فاصله دور می‌تواند لذت بخش باشد؛ اگر با تدبیر عواقب این طرح‌ها کنترل شود.
* کارشناس شهری