هادی رضایی
توافقنامه خروج نیروهای آمریکایی از عراق سرانجام پنجشنبه گذشته با حضور 198 نماینده در مجلس ملی عراق پس از یازده روز بررسی و کشمکش به رای گذاشته شد که با رای 144 نماینده از فراکسیون‌های ائتلاف عراق يكپارچه (شیعه)، هم‌پیمانی کردستانی (کرد)، جبهه توافق ملی و جبهه گفت‌وگوی ملی (سنی) و لیست العراقیه (سکولار) به تصویب رسید. 35 نماینده وابسته به جناح سيد مقتدا صدر (شیعه) و برخی از نمایندگان مستقل به این توافقنامه رای منفی و 19 نماینده دیگر از فراکسیون‌های مختلف رای ممتنع دادند.
از سوی دیگر از میان 77 نماینده غایب در جلسه 15 نماینده وابسته به حزب فضیلت (شیعه) در اعتراض و مخالفت با توافقنامه مذکور از حضور در مجلس امتناع کردند. بدین ترتیب مشخص می‌شود که از 275 نماینده مجلس ملی عراق فقط 144 نماینده یا به عبارتی حدود 53 درصد نمایندگان مجلس با توافقنامه خروج نیروهای آمریکایی موافق بوده‌اند.در مصوبه مجلس ملی عراق همچنین آمده است: همه پرسی عمومی مردم عراق در تاریخ 30 جولای 2009 به منظور کسب آرای مردم نسبت به توافقنامه خروج نیروهای آمریکایی از عراق برگزار و دولت عراق ملتزم به تحقق نتایج همه‌پرسی خواهد بود که در صورت مخالفت آرای مردم عراق نسبت به توافقنامه مذکور دولت عراق باید براساس بند 3 ماده 30 توافقنامه به صورت کتبی پایان و الغای توافقنامه را به طرف آمریکایی اعلام کند و پس از یک سال توافقنامه خروج نیروهای آمریکایی از عراق ملغی خواهد شد. بنابراین اجرای توافقنامه مذکور، حداقل تا پایان آگوســــت 2010 (حدود 20 ماه) به طول خواهد انجامید. از سوی دیگر در مصوبه مربوط به توافقات فراکسیون‌های مجلس ملی عراق درباره توافقنامه خروج نیروهای آمریکایی از عراق دولت ملزم شد نسبت به تغییرات ضروری در ستاد توافقنامه بویژه در مواردی همچون سرپرستی قضایی نیروهای آمریکایی در عراق، ضمانت خروج عراق از فصل هفتم منشور سازمان ملل، ضمانت حمایت از اموال و سرمایه‌های عراقی در خارج، مشخص شدن نقش نیروهای آمریکایی و عراقی در دفاع از امنیت کشور و مبارزه با تروریسم و گروه‌های خارج از قانون و دفاع از خود، ممنوعیت بهره‌برداری از توافقنامه در اختلافات داخلی و در نهایت ضمانت اجرای بندهای توافقنامه با طرف آمریکایی مذاکره و تعدیلات لازم انجام شد. بدین‌ترتیب به خوبی می‌توان دریافت در حالی که توافقنامه مذکور با اکثریت بسیار ضعیفی به تصویب رسید، موافقان آن با وجود تصویب توافقنامه خواستار برطرف شدن ابهامات اساسی و ایجاد تغییرات جدی در توافقنامه هستند و شاید یکی از دلایل مهم برگزاری همه‌پرسی عمومی درباره توافقنامه، امکان مخالفت مردمی و قانونی با توافقنامه پس از بازنگری در روند اجرای توافقنامه و بررسی میزان تحقق تغییرات درخواست شده و همچنین میزان پایبندی آمریکا به تعهدات در توافقنامه است.در عین حال موافقان عراقی توافقنامه خروج نیروهای آمریکایی از عراق، مهمترین دلایل خود را لزوم پایان دادن به حاکمیت بلامنازع سیاسی، امنیتی، نظامی، اقتصادی و... آمریکا بر عراق و تعیین زمان خروج نیروهای آمریکایی از شهرها، روستاها، مناطق مسکونی و سپس از کل عراق و ایجاد محدودیت‌های جدی برای فعالیت‌های نیروهای آمریکایی در عراق بویژه ممنوعیت هرگونه عملیات نظامی و بازرسی و دستگیری افراد بدون مجوز و هماهنگی لازم با دولت عراق و جلوگیری از استمرار خدشه‌دار شدن حاکمیت ملی عراق و بازگرداندن استقلال عراق اعلام می‌کنند. از طرف دیگر مخالفان توافقنامه نیز مخدوش شدن حاکمیت ملی عراق و نقض استقلال و آزادی ملت عراق از سوي آمریکایی‌ها، مشخص نبودن ابعاد کامل فعالیت آمریکایی‌ها در عراق، ضمانت ندادن آمریکا در حمایت از خواسته‌های اصلی و محوری عراق همچون خروج از فصل هفتم منشور سازمان ملل و محافظت از اموال و سرمایه‌های خارجی عراق در چارچوب توافقنامه و به عبارت دیگر پایبند نبودن آمریکا نسبت به تعهدات خود در توافقنامه را عمده‌ترین دلایل مخالفت‌های خود برمی‌شمارند. لذا می‌توان گفت، علاوه بر مخالفان توافقنامه، حتی موافقان و تصویب‌کنندگان آن نیز بر استمرار مخدوش شدن حاکمیت ملی عراق و اطمینان نداشتن در تحقق خواسته‌های طرف عراقی در قالب توافقنامه خروج اذعان داشته و بشدت نسبت به آن مشکوک و مردد هستند.از نکات قابل توجه در روند رای‌گیری‌های روز پنجشنبه مجلس ملی عراق مطرح شدن و تصویب توافقنامه همکاری‌های استراتژیک عراق و آمریکا در ابعاد سیاسی، اقتصادی، علمی، فرهنگی، امنیتی و... است، در حالی که برخلاف آیین‌نامه داخلی مجلس ملی عراق، توافقنامه مذکور در جلسات قبل قرائت نشده و نمایندگان مجلس ملی عراق تاکنون هیچ بررسی و اظهارنظری پیرامون آن نداشتند. توافقنامه‌ای که برخلاف توافقنامه خروج، کوتاه‌مدت و 3 ساله نبوده بلکه توافقنامه استراتژیک و همه‌جانبه بلندمدت بدون زمان‌بندی لازم است.