حسن هانی‌زاده*
تشدید اختلافات میان ترکیه و رژیم صهیونیستی بار دیگر این گمانه‌زنی را تقویت کرده که بهار روابط رژیم صهيونيستي و کشور ترکیه به پایان رسیده و این روابط وارد مرحله جدیدی از واگرایی و بحران سیاسی شده است. این بحران زمانی آغاز شد که کماندوهای رژیم صهیونیستی در آب‌های آزاد مدیترانه به کشتی حامل کمک‌های انساندوستانه فعالان صلح حمله کردند که در جریان آن 10 تن از اتباع ترکیه به شهادت رسیدند. این حمله وحشیانه موجی از خشم و نفرت عمومی را علیه رژیم صهیونیستی بویژه در میان مسلمانان ترکیه برانگیخت و روابط دیرینه میان ترکیه و اسرائیل را بشدت تحت تاثیر قرار داد. اساسا روابط ترکیه و رژیم صهیونیستی از سال 1949 میلادی به‌طور رسمی آغاز شد زیرا ترکیه نخستین کشور اسلامی بود که رژیم صهیونیستی را به رسمیت شناخت. رویکرد سیاسی حکومت پان‌ترکیست‌ها در اوایل تاسیس رژیم صهیونیستی مبتنی‌بر تقویت روابط با این رژیم بود اما افکار عمومی ترکیه در طول 60 سال گذشته هرگز با چنین روابطی سازگاری نداشت. مردم مسلمان ترکیه همواره رژیم صهیونیستی را عامل قتل و کشتار صدها هزار نفر از مردم مسلمان فلسطین می‌دانند و به همین دلیل نگاه عمومی مردم با سیاست‌های دولت ترکیه درباره اسرائیل کاملا متفاوت بود. رژیم صهیونیستی نیز پس از سقوط رژیم ستمشاهی در ایران و از دست دادن مهم‌ترین پایگاه‌های نظامی خود تلاش کرد تا روابط سیاسی خود را با ترکیه تقویت کند. علت این امر این بود که اسرائیل تلاش داشت تا ضمن حفظ حضور نظامی، سیاسی و فرهنگی خود در بخشی از خاورمیانه، فعالیت‌های جاسوسی خود را علیه کشورهای اسلامی منطقه تشدید کند. ترکیه نیز به دلیل عضویت در پیمان ناتو و همسویی سیاسی با غرب و آمریکا همه امکانات لجستیکی و اطلاعاتی خود را در اختیار رژیم صهیونیستی قرار داده بود. با به قدرت رسیدن حزب اسلامگرای عدالت و توسعه به رهبری عبدالله گل و رجب طیب اردوغان، رویکرد سیاسی دولت جدید ترکیه نسبت به رژیم اسرائیل تغییر کرد. از آنجایی که زمینه رشد نگرش‌های ضدصهیونیستی در لایه‌های اجتماعی ترکیه وجود داشت، روابط ترکیه و اسرائیل نیز تحت تاثیر چنین نگرش‌هایی قرار گرفت. اهانت غیرقابل قبول معاون وزیر خارجه اسرائیل به سفیر ترکیه در تل‌آویو و موضع‌گیری سرسختانه رجب طیب اردوغان نخست‌وزیر ترکیه در برابر شیمون پرز، رئیس رژیم صهیونیستی در نشست دافوس، نشان داد که ترکیه به تدریج در حال فاصله گرفتن از اسرائیل است.سیاست‌های جدید رهبران حزب اسلامگرای توسعه و عدالت ترکیه در برابر رژیم صهیونیستی خیلی زود با اقبال ملت‌های مسلمان منطقه روبه‌رو شد. اتخاذ چنین سیاست‌هایی این امید را در دل ملت‌های مسلمان خاورمیانه زنده کرد که ترکیه به عنوان یک کشور تاثیرگذار اسلامی به جایگاه واقعی خود در جهان اسلام بازگشته است. تشدید اختلافات میان ترکیه و رژیم صهیونیستی پس از حمله این رژیم به کاروان آزادی و کشتی ترکی مرمره به اوج خود رسید زیرا این حمله شکاف سیاسی در دیدگاه ترکیه و اسرائیل را بشدت افزایش داد. با توجه به اینکه رژیم صهیونیستی بازنده واقعی فرآیند کاهش سطح روابط ترکیه با این رژیم است بنابراین رهبران اسرائیل تلاش کردند شکاف سیاسی موجود را ترمیم کنند.درخواست عاجزانه بنیامین بن‌العيازر، وزیر بازرگانی رژیم اسرائیل برای دیدار با احمد داوود اوغلو، وزیر خارجه ترکیه در بروکسل در چارچوب تلاش رژیم صهیونیستی برای عادی‌سازی روابط خود با ترکیه قابل تجزیه و تحلیل است.دیدار وزیر بازرگانی اسرائیل و وزیر خارجه ترکیه در محیطی پرتنش انجام شد اما ترکیه برای عادی‌سازی روابط یک سلسله پیش‌شرط‌هایی قرار داد.ترکیه عادی‌سازی روابط با اسرائیل را منوط به عذرخواهی این رژیم از ملت ترکیه، پرداخت غرامت به قربانیان حمله به کاروان آزادی و ضرورت تشکیل یک کمیته حقیقت‌یاب برای تحقیق پیرامون علت حمله اسرائیل به کاروان آزادی دانست.قبول این پیش‌شرط‌ها از سوی رژیم صهیونیستی به مفهوم پذیرش رسمی و علنی مسؤولیت این رژیم در حمله به کاروان آزادی تلقی می‌شود که این امر با سیاست‌های این رژیم کاملا منافات دارد.بنابراین رژیم صهیونیستی که در 3 دهه گذشته با سقوط رژیم شاه مهم‌ترین پایگاه خود را از دست داده بود اکنون در حال از دست دادن دومین پایگاه خود در یکی از مهم‌ترین کشورهای منطقه است. این وضع شرایط دشواری برای رژیم صهیونیستی به‌وجود خواهد آورد و این رژیم را در انزوای سیاسی بی‌سابقه‌ای قرار خواهد داد. به همین دلیل است که بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی برای برون‌رفت از بحران سیاسی فعلی به ترفند جدیدی متوسل شده است. نتانیاهو اخیرا در طرحی خواستار آزادی گلعاد شالیت سرباز اسیر اسرائیلی در مقابل آزادی مشروط یکهزار نفر از زندانیان وابسته به جنبش حماس شده است. اما این جنبش اعلام کرده در صورتی با آزادی سرباز اسیر صهیونیست موافقت خواهد کرد که اسرائیل مطابق با لیست ارائه شده از سوی حماس، زندانیان وابسته به این جنبش را آزاد کند. بنابراین طرح فریبنده نتانیاهو برای خروج از انزوای سیاسی با هوشمندی رهبران جنبش حماس خنثی شد و رژیم صهیونیستی نتوانست با چنین ترفندی از این بن‌بست خارج شود. در چنین فضایی رژیم صهیونیستی ناچار خواهد شد به‌صورت مخفیانه و غیرعلنی برای عادی‌سازی روابط خود با ترکیه با این کشور وارد مذاکره شود و پیش‌شرط‌های دولت ترکیه را بپذیرد. در غیر این صورت رژیم اسرائیل در آینده بتدریج نزدیک‌ترین همپیمانان منطقه‌ای خود را از دست خواهد داد و با بحران داخلی و منطقه‌ای بیشتری مواجه خواهد شد.این بحران به‌طور قطع به سقوط کابینه افراطی بنیامین نتانیاهو منجر خواهد شد زیرا حتی کشورهای اروپایی نیز دیگر مایل نیستند بهای ماجراجویی‌های سیاسی رهبران تندروی این رژیم را بپردازند.
*کارشناس مسائل خاورمیانه