هادی چاوشی
محمد البرادعی «متاسف» است. این احساسی است که مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره توفیق نیافتن سازمان متبوعش در ارائه اسناد «مطالعات ادعایی» به جمهوری اسلامی ابراز داشته و گفته است: «من همچنان از اين واقعيت که آژانس قادر نبوده است اسناد ارائه شده از سوي کشورهاي عضو را با ايران به اشتراک گذارد (ارائه کند) ابراز تاسف مي‌کنم.» او همچنین از «تمامی کشورهای عضو ذی‌ربط» یعنی آمریکا و متحدان غربی‌اش تقاضا کرده است که «اجازه‌دهند» آژانس نسبت به ارائه این اسناد به ایران اقدام کند. همزمان، کشورهای عضو جنبش عدم تعهد در بیانیه افتتاحیه خود در آخرین نشست فصلی شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در سال 2009، از ارائه نشدن اسناد مطالعات ادعایی از سوی آژانس به ایران ابراز نگرانی کرده و نسبت به «هرگونه فشار ناروا یا دخالت در فعالیت‌های آژانس از سوی برخی کشورها» هشدار داده‌اند، اما این همه آنچه که در نشست روز پنج‌شنبه شورای حکام گذشت، نبود. البرادعی در سخنان افتتاحیه خود باز هم به‌مانند چهاردهمین گزارش مکتوب خود و چند گزارش قبلی‌اش درباره ایران تاکید کرد که «آژانس قادر بوده است به راستي‌آزمايي عدم انحراف مواد هسته‌اي اظهارشده در ايران ادامه دهد» و نشان داد که نماینده جمهوری اسلامی در آژانس، در اظهارات خود در این جلسه محق بوده که گفته است: «آژانس هم‌اکنون در موقعيتي هست که بتواند عدم اصالت، بي‌اساس و ساختگي بودن به‌اصطلاح مدارک منسوب به مطالعات ادعايي را اعلام و مساله را خاتمه‌يافته اعلام کند».
به نظر می‌رسد گزارش شفاهی روز پنج‌شنبه البرادعی که با لحنی کاملاً متفاوت از قبل نسبت به «مطالعات ادعایی» اظهار نظر می‌کرد، تا حدود زیادی تحت تاثیر اتفاقات اخیر در زمینه برنامه هسته‌ای سوریه، تداوم یکجانبه‌گرایی آمریکا در برخورد با آژانس و همچنین تردیدهای مطرح‌شده از سوی یکی از دیپلمات‌های نزدیک به آژانس در مورد صحت مطالعات ادعایی درباره برنامه اتمی ایران باشد. آن چنان که شاید بتوان گفت، البرادعی حالا در روزهای پایانی مسؤولیتش در آژانس، نه‌تنها «متاسف» که حتی «شرمنده» است؛ زیرا در دوران مدیریت خود، با تاثیر پذیرفتن از قدرت‌های سیاسی سلطه‌گر باعث تضعیف جایگاه فنی و حقوقی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی شده و احتمال تکرار برخورد سیاسی با برنامه‌های اتمی صلح‌آمیز سایر کشورهای عضو NPT را بالا برده است. موضوعی که چند روز قبل و درباره برنامه هسته‌ای سوریه به شکلی کاملاً علنی ابراز شد و ایالات متحده و مدیر کل آژانس را مقابل هم قرار داد.
در عین حال، هر چند البرادعی در نطق روز پنجشنبه‌اش باز هم از اینکه «ايران پروتکل الحاقي را اجرا نکرده» و «تعدادي از موضوعات حائز اهميت مربوط به مطالعات ادعايي و سوالات مرتبط مشخص در گزارش قبلي به شوراي حکام باقي است» ابراز نگرانی کرد و همچنین «وجود ابعاد نظامي احتمالي در برنامه هسته‌اي ايران» را نیازمند «روشن‌سازی» خواند، اما بلافاصله، علی‌اصغر سلطانیه پاسخ صریح تهران به این ادعاها را تبیین کرد و درباره اینکه ایران ضمن همکاری کامل با آژانس، «به‌هیچ قیمتی از حق مسلم خود در تحقيق و کاربرد صلح‌آميز انرژي هسته‌اي در چارچوب اساسنامه و معاهده NPT دست نمی‌کشد»، به کشورهای عضو شورای حکام اطمینان داد. او درباره ادعاهای مورد اشاره البرادعی نیز این گونه توضیح داد: «آژانس صريحاً و به‌طور مکتوب در تاريخ ١٣ مي ٢٠٠٨ (٢٤ ارديبهشت ٨٧) اعلام کرده است که «هيچ سندي دال بر ارتباط اداري داخلي ميان «نمک سبز» و دو موضوع ديگر مطالعات ادعايي به نام «آزمايش انفجارات قوي» و «موشک با قابليت بازگشت به جو» به ايران نشان داده نشده يا تحويل نشده است.» متاسفانه اين اعلام صريح آژانس که در گزارش [اخیر] مدير کل منعکس نشده است، بيانگر آن است که بر خلاف آنچه در گزارش بيان شده است، اسناد مطالعات ادعايي فاقد انسجام داخلي في‌مابين اسناد است.» سلطانیه در توضیح بی‌اساس بودن مطالعات ادعایی نیز گفت: «آمريکا به دليل آنکه هيچ سند واقعي و اصلي ندارد و صرفاً اسنادي را که خود جعل کرده در اختيار دارد؛ از اين رو نتوانست اصل اسناد را در اختيار آژانس قرار دهد که طبعا آژانس هم نتوانست اصل را به ايران ارائه دهد و حتي اجازه تحويل اين فايل‌هاي مجعول را هم نداد. البته دليل آن کاملا واضح است؛ زيرا به محض تحويل اصل اسناد، جعلي بودن آنها اثبات مي‌شود».
نماینده ایران در نهایت نیز اعلام کرد که با توجه به توافق ایران و آژانس در چارچوب مدالیته و حل‌وفصل تمامی موارد مطرح‌شده در آن، و از آنجا که آژانس تاکید کرده بود «بااجراي اين برنامه کاری، آژانس قادر است ماهيت صرفاً صلح‌آميز فعاليت‌هاي هسته‌اي ايران را نتيجه‌گيري کند»، لازم است توجه شود که «مطابق برنامه کاري، مبحث مطالعات ادعايي پايان يافته و بنابراين بايد اجراي پادمان در ايران به صورت عادي انجام پذيرد»؛ چراکه «اگرقرار بود به غير از مطالعات ادعايي (نمک سبز، سرجنگي، تست انفجاري)، موضوع ديگري به نام «ابعاد احتمالي نظامي» وجود داشته باشد، بايد در برنامه کاري صريحاً ذکر مي‌شد. زيرا همه موضوعات باقي‌مانده در مداليته صريحاً درج شده است. درحالي‌که موضوع باقي‌مانده‌اي به نام «ابعاد احتمالي نظامي» در مداليته نام برده نشده است».
این پاسخ صریح سلطانیه به گزارش مکتوب و شفاهی البرادعی، در کنفرانس مطبوعاتی او در پایان نشست شورای حکام با «پیام مشخص ایران» بر اینکه «نگه‌داشتن اين موضوع در شوراي حکام و يا گذراندن قطعنامه، هيچ تاثيري در عزم ايران براي بهره‌گيري از حق خود در زمينه انرژي صلح‌آميز هسته‌اي نخواهد داشت» نیز همراه شد. سلطانیه همچنین به طنز، از «اقدامات ناشيانه و غيرحرفه‌اي آمريکا» در جعل اسناد ساختگی مطالعات ادعایی ابراز تعجب کرد و گفت: «من امروز يک مهر محرمانه در جلسه شوراي حکام به کشورهاي عضو نشان دادم و گفتم که سفير آمريکا بايد اين مهر محرمانه را که شايد قيمت آن پنج دلار هم نشود، داشت تا قبل از آنکه مدارک ادعايي خود عليه ما را به آژانس بدهد، آن را ممهور به اين مهر محرمانه مي‌کرد تا اندکي قابل باور شود. ما در اين جلسه پيشنهاد کرديم حاضريم يک مهر را امانت بدهيم تا اگر بار ديگر خواستند ادعايي بکنند، حداقل از چنين مهری بهره ببرند!»
به‌نظر می‌رسد، سرانجام آژانس هم -اگر نخواهد جایگاه فنی و حقوقی خود را بیش از این از دست بدهد- باید سخنان محمد سعیدی، معاون بين‌الملل سازمان انرژي اتمي ايران را تایید کند: «شرايط حقوقي و فني لازم براي بازگشت موضوع هسته‌اي ايران به آژانس فراهم شده» و البرادعی نیز «بايد عادي بودن موضوع هسته‌اي ايران و نيز بازرسي‌ها را هرچه‌سريع‌تر اعلام کند».