فاطمه اروجلو
«هیچ کس به کار فکر نمی‌کند، همه چادرها برعکس است.»
این سخنان یکی از مسؤولانی بود که در اتاق مدیریت بحران حضور داشت و اتفاقی صدای بی‌سیمش روی اکوی سالنی که خبرنگاران در آن حضور داشتند پخش می‌شد که با انتقال این جریان به یکی از کارشناسان روابط عمومی شهرداری، صدای داخل اتاق برای چند دقیقه قطع شد. هفتمین مانور سراسری مدیریت بحران تهران در حالی با 20 دقیقه تاخیر از زمان اعلام شده با رمز « یا جوادالائمه» از سوی محمد‌باقر قالیباف، مدیر بحران شهر تهران آغاز شد که همه مناطق 22 گانه تهران آمادگی‌شان را به وسیله بی‌سیم اطلاع داده بودند، با این وجود هیچ عملیاتی تا 15 دقیقه مانده به ساعت 10 اعلام نشد. یکی از مسؤولان شهرداری در این رابطه گفت: برای رسیدن به منطقه، 7 دقیقه زمان لازم است که به اندازه همین مدت طول می‌کشد تا مشکلی به وسیله حاضران در محل به مرکز مدیریت بحران اطلاع داده شود. با این وجود پس از 30 دقیقه از اعلام آغاز این مانور، مسؤولان همچنان در کمال آرامش در اتاق مربوط به فرماندهی مدیریت بحران نشسته بودند و با یکدیگر صحبت می‌کردند. تا زمانی که نخستین عملیات امداد هوایی در منطقه 4 شهرک فرهنگیان روی مانیتورها به صورت مبهم نشان داده شد. بعد از اعزام هلی‌کوپترها برای نجات مردمی که در طبقه 22 ساختمان‌ها ایستاده بودند، ارتباطی به صورت ویدئو‌کنفرانس با منطقه مورد نظر برقرار شد که در آن 2 هزار نفر از آسیب‌دیدگان حادثه به اردوگاه «شهیدجان بزرگی» در منطقه 20 و اردوگاه «چیتگر» در منطقه 22 منتقل شدند و اسکان اضطراری پیدا کردند. این مانور در حالی ادامه پیدا کرد که میان برخی از نیروهای امداد و نجات هماهنگی‌های لازم وجود نداشت، به گونه‌ای که برخی از افراد حاضر در مانور دست به سینه در حال مشاهده عملیات بودند و تعدادی از عملیات‌ها نیز نیمه‌کاره و با تاخیر نسبت به دیگر بخش‌ها آغاز شده بود و علاوه بر این در تعدادی از مناطق از جمله منطقه 13 از اتباع بیگانه برای مانور آوار ساختمانی استفاده شد.
در این مانور نخستین منظره‌ای که توجه هر بیننده‌ای را متوجه خود می‌کرد، خونسردی ناشی از بی‌تفاوتی افراد بود، انگار که هیچ کس این مانور را جدی نگرفته است تا آنجا که با وجود همه تمهیداتی که برای این مانور از ماه‌های گذشته پیش‌بینی شده بود نه تنها هیچ کدام از ارگان‌ها با یکدیگر هماهنگی نداشتند بلکه سردرگمی افراد به طور عینی مشهود بود، به عنوان مثال در یکی از مناطق که جمعیت بی‌هدف به هر طرف می‌رفتند از مسؤول ذی‌ربط درباره این وضعیت نابسامان سوال شد که وی گفت: هنگام تمرین قرار بود افراد از کناره‌ها وارد شوند ولی هنگام عملیات همه افراد از یک طرف هجوم آوردند!
در حاشیه این مانور، نمایشگاهی از تجهیزات امدادرسانی هنگام وقوع حادثه برای بازدیدکنندگان برگزار شد. یکی از دیدنی‌های این نمایشگاه برپایی چادرهای بیمارستان صحرایی بود که به گفته مسعود خاتمی، رئیس هلال احمر کشور، این بیمارستان سیار صحرایی برای نخستین بار در کشور برای مواقع بحرانی ساخته شده است که قابلیت جمع‌آوری و برپایی در عرض چهار دقیقه را دارد. رئیس هلال احمر کشور با بیان اینکه عمر این چادرها شش ماه است، افزود: بخش فوریت‌های پزشکی مثل احیای قلبی و ریوی، پانسمان، بانداژ، آتل بندی، قطع خونریزی، استفاده از دستگاه‌های نجات سبک و نیمه‌سنگین، حمل مصدوم و اتاق عمل از جمله قسمت‌های مختلف این بیمارستان است.
در این مانور بیش از 16 هزار نیروی عملیاتی حضور داشتند. همچنین 2 هزار دانش‌آ‌موز به همراه والدین خود از منطقه شش به اردوگاه «شهید جان بزرگی» در منطقه 20 و اردوگاه چیتگر در منطقه 22 منتقل و اسکان اضطراری پیدا کردند. در ادامه این مانور 2 عملیات ویژه امداد و نجات هوایی در منطقه چهار و عملیات رفع مواد شیمیایی در منطقه 12 برگزار شد، ضمن اینکه 230 حادثه فرضی و حوادث دیگر نیز در هفت سایت مجزا انجام شد. مازیار حسینی، رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران نیز پس از اتمام این مانور گفت: در این مانور مقابله با 230 حادثه فرضی در سطح 115 ناحیه تهران با موفقیت انجام شد. جانشین شهردار تهران در ستاد مدیریت بحران شهر تهران با بیان اینکه برای اجرای مانور هفتم مدیریت بحران بیش از یک سال کار کارشناسی صورت گرفته بود، افزود: در این زمینه جلسه‌های متعدد آموزشی برای مدیران و کارشناسان به همراه دوره‌های خاص برگزار شد.
وی افزود: امروز در حوزه مدیریت بحران به سطح مطلوبی از آمادگی در سازمان‌های تخصصی دست یافته‌ایم. حسینی با بیان اجرای 2 عملیات امداد و نجات هوایی از ساختمان بلند مرتبه و مقابله با مواد شیمیایی خطرناک در هفتمین مانور مدیریت بحران، یادآور شد: در این مانور همچنین تخلیه و اسکان اضطراری 2هزار نفر از شهروندان با برپایی حدود سه‌هزار تخته چادر تمرین شد که این رقم نسبت به مانورهای گذشته بی‌سابقه بوده است. سرانجام پس از گذشت یک ساعت و نیم، این مانور با همان خونسردی و آرامشی که آغاز شد به پایان رسید اما برای هفتمین بار تجربه خوبی بود که نشان دهد، به هیچ عنوان آمادگی بحران را در کلانشهر تهران نداریم.
بحران در مانور مدیریت بحران
محمد‌باقر قالیباف، شهردار تهران در حاشیه هفتمین مانور مدیریت بحران شهر تهران در جمع خبرنگاران در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه آیا گمان می‌کنید در شرایط بحران واقعی، به همین راحتی همه مدیران در ستاد مدیریت بحران حضور می‌یابند و در آرامش، بحران پایتخت را مدیریت می‌کنند و اینکه چرا به جای حضور در ستاد، در مناطق عملیاتی حضور نمی‌یابید تا شاهد کیفیت انجام مانور و اشکالات کار باشید؟ گفت: آقای چمران 2 منطقه را بازدید کرده بودند و 340ارزیاب در تک تک مناطق حضور دارند و به طور دقیق براساس آموزش‌ها و قابلیت‌هایی که دارند، وضعیت عملیات را ارزیابی و گزارش آن را ارائه می‌کنند. وی ادامه داد: به طور قطع شرایط روحی حاکم بر بحران کاملا متفاوت از شرایطی است که امروز در ستاد بحران شاهد آن هستیم. این شرایط به طور طبیعی نمی‌تواند واقعی باشد. بدون شک شرایط واقعی، محدودیت و مشکلات عدیده‌ای به همراه دارد. به همین دلیل در این مانور سعی شده تا در هر مرحله شرایط را برای امدادرسانان سخت‌تر کنیم و اجازه ندهیم از هر راهی، از هر پلی و از هر مکانی وارد عمل شوند. وی در پاسخ به این سوال که با توجه به محقق نشدن مدیریت واحد شهری، مشارکت سازمان‌های عضو ستاد در اندازه عملی و واقعی است، خاطر نشان کرد: نتیجه برگزاری مانور در سال‌های گذشته بویژه در دو- سه سالی که کار ستادی سنگین انجام شده است، هماهنگی مناسبی است که امروز میان سازمان‌ها وجود دارد، در صورتی که پیش از این جمع کردن این دستگاه‌ها کنار هم و همکاری با آنها سخت بود.