استیون هاوکینگ، فیزیکدان شناخته‌شده، تنها با حرکت‌های خفیف گونه راستش می‌تواند صحبت کند، با این وجود تلاشش برای شرح فیزیک کائنات برای مردم عادی، او را به مشهورترین دانشمند زنده در جهان تبدیل کرده است. تاریخ مختصر زمان که به فارسی هم ترجمه شده، برای ۲۳۷ هفته در فهرست پرفروش‌ترین‌ها قرار داشت. از آن کتاب به ازای هر ۷۵۰ نفر روی زمین، یک نسخه فروخته شد. متن زير قسمت‌هايي از مصاحبه‌ای است كه خبرنگار روزنامه گاردین با او انجام داده است.
***
تحرک او بسیار محدود است؛ حتی وقتی بنیه‌اش را در خود می‌بیند، تنها به یاری انگشتش می‌تواند از رایانه‌اش استفاده کند. در غیر این صورت با اتکا به انقباض گونه راستش که با اشعه مادون قرمز هدف قرار گرفته، مکان‌نمایی را در واژه‌نامه‌اش حرکت می‌دهد تا عبارتش را تکمیل کند و به دستگاه صداساز بفرستد. او این فرآیند طاقت‌فرسا را هم برای نوشتن و هم برای سخن‌گفتن می‌گذراند. بیماری هاوکینگ در سال اول دوره دکترایش در کمبریج تشخیص داده شد و هرچه وضع سلامتی‌اش وخیم‌تر می‌شد، نوشتن معادلات و کار روی ریاضیات محض، برایش دشوار‌تر و حتی غیرممکن می‌شد. او به‌ناچار روی مسائلی کار می‌کرد که قابل‌تبدیل به هندسه باشد تا آنها را در ذهنش تصویر کند؛ درست مانند ۱۱ بعد تئوری ریسمان.
آخرین کار هاوکینگ کتابی است برای کودکان؛ چرا که کودکان بهترین مخاطبان هستند: «آنها ذاتا به فضا علاقه‌مندند و برای پرسیدن از چرایی هر چیز، ترسی به خود راه نمی‌دهند».
پرسیدم اگر صحت نظریه ریسمان اثبات شود، آیا در زندگی روزمره مردم موثر خواهد بود؟ پاسخ داد: «هنگامی که تئوری ریسمان را بفهمیم، چگونگی آغاز کائنات را خواهیم فهمید. این یافته بر چگونگی زندگی ما تاثیری ندارد، ولی مهم است بدانیم که از کجا آمده‌ایم و از کاوش‌هایمان انتظار فهمیدن چه چیزی را داریم».
والدین هاوکینگ هر دو در دانشگاه آکسفورد درس خوانده‌اند. او نیز دوره کارشناسی خود را آنجا به پایان رسانده و کمی بعد با همسر نخست خود، جین، ازدواج کرد؛ کسی که ۱۵ سال پیش به خاطر پرستارش، ایلین ترکش کرد! در گذشته از او پرسیده می‌شد که چگونه برای ۳ فرزند پدری می‌کند و او در پاسخ می‌گفت: «بیماری تنها بر عضلات ارادی‌ام تاثیر گذاشته است.» هاوکینگ در سال ۱۹۸۵ به دلیل ابتلا به بیماری ذات‌الریه ناچار شد نای خود را ببرد و از حرف‌زدن عاجز شد. بیماری، زندگی او را تبدیل به مشقتی درازمدت کرد. پرسیدم که آیا فکر نمی‌کند بیش از حد درباره عدم حضور قابل‌توجه زنان دانشمند تراز اول هیاهو می‌کند و آیا برای توضیح چرایی این موضوع ایده‌ای دارد. پاسخش این بود: «پیش‌تر در اشاعه و ترویج علم، در حق زنان تبعیض قائل می‌شدند. این تبعیض دیگر وجود ندارد و گرچه مقداری از اثرات آن شرایط باقی است، ولی این نمی‌تواند دلیلی بر عده اندک زنان فعال بویژه در ریاضیات و فیزیک باشد». او ادامه می‌دهد: «برتری زنان بر مردان در زبان‌ها، ارتباطات شخصی و عملکرد چندکاره، به رسمیت شناخته شده ولی آنان در نقشه‌خوانی و آگاهی فضایی کمتر موفق‌اند. سخن‌گفتن از این واقعیات از نظر سیاسی صحیح نیست و رئیس هاروارد به همین دلیل به دردسر افتاد. اما وجود برخی تفاوت‌ها بین زنان و مردان، غیرقابل‌انکار است. گرچه این تفاوت‌ها تنها در حدّ میانگین‌هاست».
از او پرسیدم چگونه بعد از برخورد با مشکلات آرامش خود را باز می‌یابد، جواب داد: «عصبانیت به هنگام گرفتاری اصلا خوب نیست. آنچه من انجام می‌دهم فکرکردن به مشکل ولی کارکردن روی چیزی دیگر است. یک زمانی، سال‌ها پیش از اینکه راه پیش رویم را ببینم، این اتفاق برای من افتاد. در ماجرای فقدان اطلاعات و سیاه‌چاله‌ها، ۲۹ سال پیش، عصبانیت درباره ناتوانی‌ام تنها به اتلاف بیشتر زمان کمک می‌کرد. من باید به این زندگی ادامه می‌دادم و چندان بد هم ادامه نداده‌ام. اگر همیشه عصبانی و شاکی باشی، مردم برای شما وقت نمی‌گذارند».
تنها یکی از سوالات نوشته‌شده باقی مانده است. آیا فکرکردن در مورد کوتاهی عمر بشر او را افسرده می‌کند؟ آیا واقعا هیچ‌یک از ما نمی‌دانیم داستان زندگی چطور پایان می‌گیرد؟ هاوکینگ جواب داد: «اگر عمر بشر آنقدر طولانی بود که به نظریه غایی دست پیدا می‌کرد، همه چیز توسط نسل‌های گذشته حل می‌شد و چیزی برای سر درآوردن نمی‌ماند». پشت شانه‌های او، دستیارش سرش را تکان داد؛ به نشانه اینکه اکنون دیگر می‌توان زمانی را به سوالات زنده اختصاص داد. هیچ فکرش را نمی‌کردم محاوره زنده با او چقدر دشوار و وقت‌گیر می‌تواند باشد. پرسیدم، گفته می‌شود که شما در مورد هنر چیزی جز تحقیر ندارید؛ بویژه درباره شعر اسپانیایی در قرون وسطی [که موضوع مدرک دکترای همسر سابقش بوده] آیا این حقیقت دارد؟ به من خیره شد و سپس ادامه داد. آیا ادب ایجاب می‌کرد که وقتی او مشغول است، ساکت باشم؟ یکی از دستیارانش گفته بود بدترین چیز این است که سعی کنی هاوکینگ را پیش‌بینی کنی. آن‌وقت است که دندان‌هایش را به هم می‌ساید تا مخالفتش را نمایان کند. بعد از ۲۰دقیقه دیگر، هاوکینگ می‌گوید: «نه کاملا. بخش زیادی از دنیای هنر یا پیش‌پا افتاده است یا تظاهر. البته تعدادی کارهای فوق‌العاده وجود دارد که تاثیر مستقیمی بر مردم دارد».
پرسیدم: «اگر بتوانید به گذشته بروید ترجیح می‌دهید با مرلین مونرو ملاقات کنید یا اسحاق نیوتن؟!» پس از ۱۰ دقیقه او با آن صدای بیپ‌بیپ جواب داد:« مرلین مونرو! به نظر می‌آید نیوتن شخصیت دلپذیری نداشته است».