
غلامرضا مقدم: «بازیهای گرسنگی» از مجموعههای دنبالهدار اقتباسیهای هالیوود به قلم سوزان کالینز به شمار میرود. «بازیهای گرسنگی، آتش گرفتن» دومین مجموعه از این تریلوژی به شمار میرود که پرکششتر و جذابتر به نظر میرسد. در قسمت دوم به مثابه قسمت نخست با همان جامعه تحت ستم دستمایه روایت قسمت اول مواجه هستیم که به نابرابری اجتماعی- سیاسی مبتلاست. در بررسی ابعاد و رویکرد فیلم باید به این گزاره اشاره داشت که روایت تمثیلی و آخرالزمانی قسمت نخست شاید سیر پایان پذیرفتن دموکراسی آمریکایی را به چالش میکشد اما در قسمت دوم صورت تمثیلی روایت کمی متفاوتتر است و طعنه کلی فیلم چارچوبهای سیاسی غیردموکراتی را به چالش میکشد که از الگوی آمریکایی تبعیت نمیکند. شاید بخشی از روایت داستان که شکاف عمیق ثروتمندان و طبقه فرودست را مطرح میکند منظوری تمثیلی دارد که نظام سرمایهداری را به چالش بکشد اما سمبلسازی از «کتنیس اوردین» و مبارزه او با عاملان قدرت و ایستادگی تودهها به جرم مواجه با قدرت فاسد مرکزی، در ایالات متحده نمیتواند مصداق داشته باشد اما در فرآیندی تحلیلی میتوان به این نکته دقت کرد که کلیت اثر، سمبلی از انقلابهای مخملی است که هژمونی آمریکایی را نمیپذیرند. بدین صورت قسمت دوم بازیهای گرسنگی، ادعانامهای تفسیر میشود که در هر چارچوب سیاسی غیر از دموکراسی آمریکایی باید علیه عاملان سیاسی در سایر جوامع شورید. در جهان فیلم بازیهای گرسنگی، همه مواهب و ثروت را حکومت مرکزی تصاحب کرده و برای مشغول نگاه داشتن اذهان عمومی، جوانان طبقات فرودست را همچون گلادیاتوریهای روم باستان در مقابل یکدیگر قرار میدهد. باتوجه به جنسیت مونث قهرمان اصلی فیلم، این سرمشق تازهای برای شوریدن در مقابل حکومتهای سیاسی است که بهزعم تفکر آمریکایی توتالیتر اطلاق میشوند و سرمشقی برای زنان که میتوانند به محور شورشهای اجتماعی بدل شوند. در طول فیلم شاهد این مساله هستیم که مردم به شخصیت کتنیس اوردین به عنوان سمبل مبارزه مینگرند، همچون شخصیتهایی که در طول تاریخ سمبل مبارزه بودهاند؛ شخصیتهایی که به صورت غریزی و جسمی آنچه بر سرشان میآید را برنمیتابند. رهبریت موثر یک مونث شورشی نسخهای است که برای سایر جوامع دارای حکومت مستقل پیچیده میشود که از منظر آمریکایی توتالیتر خوانده میشوند. در طول فیلم درمییابیم بازی (مبارزه)های گرسنگی وظیفه گمراه کردن مردم را برعهده دارند تا آنها متوجه نشوند در بطن جامعه چه میگذرد. با هر تعبیر و تفسیری، تردیدی نیست که قصه بازیهای گرسنگی روایت نابرابری و جنگ طبقاتی از رویای مقاومت تودههاست در تلاش برای بقا در محیطی کنترل شده. در قسمت دوم مسابقات کشتار داستان توسعه پیدا میکند و تماشاگر، شخصیتها و جهان آنها را بیشتر میشناسد و برای اینکه اهداف تمثیلی قصه محقق شود سیر داستان جنبههای عاطفیتر به خود میگیرد. از جنبههای متفاوت قسمت دوم میتوان به این نکته اشاره کرد که در این قسمت شخصیتها بیشتر به تماشاگر معرفی میشوند و کتنیس، قهرمان داستان شباهتی به قهرمان مجموعه گرگ و میش، (بلا سوان) دارد. این مجموعه آثار سینمایی را نویسندگان مونث جوانی به نگارش درآوردهاند که بر خلاف شیوههای کلاسیک عاشقانهها و رمانسهای نوجوانانه، به جای آنکه بر روابط سنتی دختران جوان و نوجوان با همسالان خود تاکید داشته باشد بر جنبههای تاثیر اجتماعی- سیاسی دختران جوان تاکید دارد و از پررنگ کردن رابطه عاشقانه دخترقهرمان با پسرک پیلتن قصه پرهیز میشود. در مجموعه بازیهای گرسنگی، رسیدن به عشق هدف اصلی این دختر نیست. دغدغههای کتنیس عمدتا بر مساله بقا تاکید دارد، تامین کردن مایحتاج خانواده توسط کتنیس و نگرشهای وی برای شورش در بدنه گردانندگان بازیهای گرسنگی بر این مهم تاکید دارد. اما از طرف دیگر در قصههایی از این دست برای اینکه کشش داستانی از دست نرود مثلث عشقی کهنه و کلیشهای هالیوودی در فیلم همچنان بار قصهافزایی را به دوش میکشد تا در لحظاتی از درام مفهوم سلامت اخلاقی زنانه را به چالش بکشد. یک دل و دو دلبر در واقع لیبرالیترین انگارهای است که در متن فیلم جریان دارد. کتنیس، قهرمان انقلابی و ضد قدرت حاکم است؛ دختری قائم به ذات که فروتن است و برخلاف قهرمانهای رایج کمتر حرف میزند، بیشتر گوش میکند و بیشتر فکر میکند تا عملش قهرمانیتر باشد. از سوی دیگر «بازیهای گرسنگی، آتش گرفتن» سیرکی از مسابقههای تلویزیونی است که فرهنگ توخالی و پوچ چهرهپرستی و ستارهسازی را نشان میدهد و البته تفسیر هدفمندش برجسته کردن وحشت زندگی زیر قدرتهای استبدادی است که با ترساندن مردم آنها را کنترل میکنند. حال این پرسش مطرح است که آیا در آمریکا بهزعم سازندگان، حکومت استبدادی حاکم است که چنین فیلمی ساخته میشود؟ مشخص است چنین روایت و الگوسازیای از کتنیس اوردین نسخهای است برای حکومتهای غیرآمریکایی.
چنین نگرشی دستمایه سوزان کالینز (نویسنده) است که بارها توسط NGOهای حقوق بشری برای سهگانهای که دوقسمت از آن بدل به فیلم سینمایی شده تقدیر شده است. NGOهایی که عمدتا به انقلابهای مخملی در سایر کشورهای جهان کمکهای مالی ارسال میکنند و اگر منظور مستقیم نویسنده فضای حاکم در ایالات متحده بود، نقد خود را به صورت صریحتری بیان میداشت. در سهگانه کالینز (هانگر گیم) جهان مخوفی خلق شده که در آن اختلاف طبقات موجب بهرهکشی اغنیا از فقرا شده است. در جهان مخوف کالینز یکدرصد با سرگرم کردن 99 درصد در این مسابقه کشتار میخواهند تا آنها را کنترل کنند. در مجموعه این مسابقات از هر 12 ایالت دو جوان انتخاب میشوند که به قصد کشتن یکدیگر در فضای بسته کنترل شدهای در جلوی دوربینها مسابقه کشتن را برگزار میکنند و جایزه برندگان از هر ایالت غذا و پول است اما خشم انقلابی کتنیس در قسمت دوم بهانهای میشود برای طبقه حاکم و حیلهگر که برای خاموش کردن کتنیس یک مسابقه جدید طراحی کنند با جنگجویانی به مراتب قویتر که از قهرمانهای سالهای قبل این مسابقه به شمار میروند اما هدف این مسابقه صرفا قربانی کردن کتنیس است که به سمبل مبارزه بدل میشود. در جهان آینده غمانگیز تحت سیطره حکومتی تمامیتخواه، این مسابقات مرگبار برای شستوشوی مغزی مردم برگزار میشود. کارگردانی قسمت دوم بازیهای گرسنگی را فرانسیس لارنس برعهده دارد که سکانداری وی سبب شده بخش دوم فیلم از قسمت نخست منطقیتر به نظر آید. لارنس، قدرت، توانایی و خلاقیت خود را در فیلم «من افسانه هستم» متجلی ساخت. در آن فیلم وی تصویر مخوفی از آینده در تسخیر زامبیها را به تصویر کشید و روی ویرانگری نسل انسان تاکید داشت. این کارگردان در فیلم «من افسانه هستم» جهان طبیعی و ناتورالیستی را با جهان خیالی آخرالزمانی ترکیب و مرزهای آنان را طی درام برای تماشاگر مشخص کرد. بیشتر فیلمهایی که او ساخته به سرگردانی روایی دچار نمیشوند و چارچوب بصری فیلم از استحکام خوبی برخوردار است.