صفا صهری
آلودگی نوری در تاریخ بشر تا امروز عبارتی بی‌معنی بوده است اما این روزها آدم‌ها زیر گنبدهای نورانی‌ای زندگی می‌کنند که محصول مشترک نورهای بازتابیده و منکسر شده و اشعه‌های منتشر شده در شهرهای روشن و حومه‌های نورانی‌شان است؛ از بزرگراه‌های پر نور گرفته تا کارخانه‌ها و.... امروزه تقریبا سراسر اروپا، بیشتر آمریکا و همه ژاپن را شب‌ها سحابی از نور روشن می‌کند. عکس‌های ماهواره‌ای در کنار اطلاعات زمینی از این واقعیت حکایت می‌کنند که شرق آمریکا و غرب اروپا از نظر آلودگی نوری از همه مناطق دنیا وضعیت بدتری دارند و بنابر نظر متخصصان این شرایط رو به وخامت نیز است. محاسبات جهانی منتشر شده در مجله «نشنال جغرافی» نشان می‌دهد دو سوم مردم دنیا زیر آسمان‌هایی تحت تاثیر آلودگی نوری زندگی می‌کنند و یک پنجم مردم دنیا نمی‌توانند کهکشان راه شیری را تماشا کنند. به نظر می‌رسد در صورت ادامه این روند کودکان نسل های بعدی نه تنها از دیدن کهکشان راه شیری محروم خواهند بود بلکه قادر به دیدن هیچ ستاره‌ای در آسمان شب نخواهند بود.
آلودگی نوری در تاریخ بشر تا امروز عبارتی بی‌معنی بوده است اما این روزها آدم‌ها زیر گنبدهای نورانی‌ای زندگی می‌کنند که محصول مشترک نورهای بازتابیده و منکسر شده و اشعه‌های منتشر شده در شهرهای روشن و حومه‌های نورانی‌شان است؛ از بزرگراه‌های پر نور گرفته تا کارخانه‌ها و.... امروزه تقریبا سراسر اروپا، بیشتر آمریکا و همه ژاپن را شب‌ها سحابی از نور روشن می‌کند. عکس‌های ماهواره‌ای در کنار اطلاعات زمینی از این واقعیت حکایت می‌کنند که شرق آمریکا و غرب اروپا از نظر آلودگی نوری از همه مناطق دنیا وضعیت بدتری دارند و بنابر نظر متخصصان این شرایط رو به وخامت نیز است. محاسبات جهانی منتشر شده در مجله «نشنال جغرافی» نشان می‌دهد دو سوم مردم دنیا زیر آسمان‌هایی تحت تاثیر آلودگی نوری زندگی می‌کنند و یک پنجم مردم دنیا نمی‌توانند کهکشان راه شیری را تماشا کنند. به نظر می‌رسد در صورت ادامه این روند کودکان نسل های بعدی نه تنها از دیدن کهکشان راه شیری محروم خواهند بود بلکه قادر به دیدن هیچ ستاره‌ای در آسمان شب نخواهند بود.به طور کلی به هر نوع نور مصنوعی که در زمان یا مکان نامناسب از استاندارد خارج شده باشد و با کیفیت نامطلوب محیط زیست و آسمان شب را آزاردهنده کند، آلودگی نوری گفته می‌شود.
آلودگی نوری عمدتا نتیجه نورپردازی غلط است به طوری که به جای روشن کردن زمین، جهت پرتوهای نوری به سمت آسمان است. نور قدرت بیولوژیک زیادی دارد و بر سلامت جسم و روان موجودات زنده تاثیر فراوانی می‌گذارد. امروزه زندگی مدرن با طولانی کردن روزها و کوتاه کردن شب‌ها نه تنها متحمل ضررهای زیادی می‌شود بلکه در چرخه زندگی حیوانات نیز اختلال ایجاد کرده است. به طوری که طولانی بودن مصنوعی روزها ضمن افزایش زمان تغذیه پرندگان موجب اختلال در فصل مهاجرت آنها می‌شود و حتی برخی پرندگان مسیر مهاجرت خود را گم می‌کنند زیرا نورپردازی شدید شهرها موجب اختلال در سیستم جهت‌یابی پرندگان می‌شود. کوتاه بودن شب نیز موجب می‌شود جفت‌گیری و تولید مثل پرندگان در زمان اصلی آن انجام نشود.
لاک‌پشت‌ها هم از مشهورترین قربانیان آلودگی نوری به حساب می‌آیند. لاک پشت‌ها پس از خروج از تخم به شکل غریزی به سمت نور مهتاب حرکت می‌کنند تا وقتی وارد آب دریا شوند اما نورپردازی سواحل توسط هتل‌ها موجب شد بچه لاک‌پشت‌ها قبل از ورود به آب جان بدهند. انسان‌ها هم کمتر از دیگر موجودات ازآلودگی نوری رنج نمی‌برند. ما خود را از نور ستارگان و گردش طبیعی شب و روز محروم کرده‌ایم. در صورتی که در منابع دینی ما درباره نظر کردن به آسمان و بیرون آمدن روز از دل شب آیات و روایات زیادی وجود دارد و آسمان به نوعی مقیاسی است تا درکی از جایگاه خود در جهان داشته باشیم. آلودگی نوری ضمن ایجاد اختلال در ساعت بدن، کیفیت خواب افراد و عمق آن را کاهش داده و موجب شده انسان در مقابل استرس و فشارهای عصبی ضعیف‌تر شود. تحقیقات اخیر نیز حاکی است، آلودگی نوری به عنوان یکی از عوامل افزایش سرطان سینه در زنان به شمار می‌رود. خیرگی و دیگر آسیب‌های چشمی هم از جمله عوارض آلودگی نوری هستند.
با این وجود آلودگی نوری راحت‌‌تر از دیگر انواع آلودگی‌ها قابل حل است و با اعمال تغییرات اندکی در نورپردازی می‌توان ضمن جلوگیری از اتلاف انرژی، آلودگی نوری را نیز مرتفع کرد. بنابراظهارنظر متخصصان، امروزه یک چهارم اتلاف انرژی در جهان مربوط به آلودگی‌های نوری است که تنها با تغییر عادت‌های جامعه مرتفع می‌شود و نورپردازی با حداقل انرژی اتلاف شده صورت می‌پذیرد.
این آلودگی که از عوارض تمدن صنعتی است و در اثر نورپردازی‌های غلط فضاهای داخلی و خارجی در ساختمان‌ها، تبلیغات، استادیوم‌های ورزشی و... ایجاد می‌شود، امروزه در کشورهای مختلف دنیا با قوانین خاصی کنترل می‌شود.
تصویب نخستین قوانین در این باره به سال 1955 در ایتالیا باز می‌گردد و یکی از مهم‌ترین قوانین مبارزه با آلودگی نوری نیز مربوط به همین کشور است. در آمریکا و استرالیا نیز تلاش‌های قابل توجهی برای مبارزه با آلودگی نوری انجام گرفته است. به طوری که سیستم‌های روشنایی باید مجهز به سنسورهای حساس به نور باشند و با حداکثر روشنایی کمترین پراکندگی در پرتوهای نوری را داشته باشند. در برخی کشورها نیز پارک‌های مخصوص آسمان تاریک تاسیس شده‌‌اند، این پارک‌ها در مناطقی که کمترین آلودگی نوری را دارند مکان‌یابی می‌شوند تا بازدیدکنندگان امکان تماشای آسمان پر از ستاره را داشته باشند.
«نشنال جغرافی» در ادامه مطالب خود می‌نویسد اگرچه اغلب ما به آسمان شب بی‌توجه هستیم و مانند منجمان با آن سر و کار نداریم اما تاریکی شب برای انسان‌ها هم لازم است و آن طور که به نظر می‌رسد اکنون پاک‌ترین و تاریک‌ترین آسمان دنیا گنبدی است بر فراز سر ساکنان منطقه آفریقای مرکزی که همچنان می‌توانند دست دراز کنند و از آسمان ستاره بچینند.