در پی تغییر و تحولات چند دهه اخیر، شهرهای کهن و قدیمی ایران حکم ستون‌های محکمی را یافته‌اند که نگهدارنده هویت و منش فرهنگی تاریخ ما هستند. با گسترش شهرها و تغییر ذائقه‌های فرهنگی، بستر زندگی شهری دچار تحولات عمده‌ای گردیده که ماحصل و نتیجه آن را می‌توان در پوسته و باطن شهرها و روابط حاکم بر آن یافت. در این تغییر و تحول، آنچه از میان رفته حس زندگی در بافت قدیمی و تاریخی است که تا چند دهه پیش جزو اصلی‌ترین و با اصالت‌ترین بخش‌های هر شهری بوده است. از این منظر می‌توان تغییر و تحولات شهرهای تاریخی چون یزد، سمنان، اردبیل، تبریز و... را با دید تخصصی نگریست و به گسستن زنجیره تاریخی در این شهرها و بسیاری دیگر از شهرهای کشور اعتراف کرد. کمتر از 2 روز پیش اخباری در رسانه‌ها مبنی بر از بین رفتن بافت تاریخی بوشهر منتشر شد که واکنش‌های درخوری را برنتاباند. گویی تخریب و از بین رفتن این بخش‌های هویت‌ساز، چون عادتی ناپسند در حال ته‌نشین شدن در باطن ماست.
در حالی که به گفته کارشناسان، رشد صنعتی در کشورهای جهان با پاسداشت و حرمت نهادن به ساحت بافت تاریخی شهرها همراه بوده و در هر شهری شاهد حضور و حیات این بخش‌ها بویژه در مراکز شهری هستیم، باید پذیرفت که در کشور ما رشد شهری همواره با تخریب و از هم پاشیدن بدنه شهرها همراه بوده است. از سوی دیگر عواملی چون مهاجرت، رشد بی‌رویه شهرها، تغییر کاربری و... نیز بافت تاریخی شهرها را تهدید می‌کند که در شهر بوشهر همه این عوامل دست به دست هم داده‌اند تا شاهد روزهای پایانی محله‌های قدیمی این شهر جنوبی باشیم. سید‌عبدالعزیز بلاری، کارشناس میراث فرهنگی منطقه بوشهر، درباره تاریخ و قدمت بافت تاریخی این شهر می‌گوید: بناهای سنتی و بافت قدیم این شهر که اکنون تقریبا به صورت متروکه درآمده، به دوره‌های افشاریه، زندیه و سالم‌ترین آنها به دوره قاجار باز می‌گردد که تقریبا از 50 سال گذشته کم‌کم رو به ویرانی نهاده است.
دلیل دیگری که از طرف کارشناسان برای نابودی معماری منطقه بوشهر عنوان می‌شود، مهاجرت ساکنان اصلی این منطقه به علل اقتصادی و اجتماعی بوده است. رضا محمدی، کارشناس میراث فرهنگی در این‌باره معتقد است: عده‌ای از ساکنان بومی که در بافت قدیم این شهر ساکن بودند، با راه‌اندازی پالایشگاه آبادان و عده‌ای هم برای دست یافتن به فرصت‌های شغلی بهتر و آب و هوای مناسب‌تر به شهرهایی چون اصفهان و شیراز کوچ کردند. وی می‌افزاید: به این ترتیب بخش اعظم کسانی که سازنده و حافظ میراث منطقه و از جمله معماری آن بودند، بوشهر را ترک و هنر معماری این دیار را نیز با خود بردند. محمدی‌خواه ادامه می‌دهد: از 50 سال گذشته بومیان منطقه که در محلات شمالی این شهر همچون «شنبدی»، «بهبهانی‌ها»، «دهدشتی» و «کوتی» حضور داشتند، از این منطقه نقل مکان کردند و ساکنان جدید بیشتر در جنوب شبه‌جزیره بوشهر در مناطقی همچون «بهمنی» ساکن شدند؛ به این ترتیب مناطق شمالی که ساکنان آن را ترک کرده بودند، به مرور زمان رو به تخریب نهاد و فرسودگی این بخش‌ها موجب از هم پاشیدن بافت قدیمی بوشهر و چالش جدید ساکنان این شهر شده است. رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان بوشهر در گفت‌وگویی با مهر با تاکید بر این نکته که یکی از مهم‌ترین چالش‌های کنونی بافت قدیم بوشهر، فرسودگی شدید این بافت است، می‌گوید: با توجه به رطوبت 90درصدی در بعضی فصول سال شاهد تخریب‌های زیادی در بافت قدیمی و تاریخی بوشهر هستیم. احمد دشتی با بیان اینکه برای احیای بافت قدیم بوشهر همه دستگاه‌های اجرایی و مردم باید همکاری کنند، اظهار می‌دارد: یکی دیگر از چالش‌های مهم بافت، زیرساختهای بافت است که از مهم‌ترین مقوله‌های اساسی در بافت‌های تاریخی است. وی تصریح می‌کند: فاضلاب شهری، آبرسانی، روشنایی معابر و... از مشکلات مهم بافت تاریخی بوشهر است و دستگاه‌های اجرایی مرتبط در این زمینه باید همکاری لازم را داشته باشند.
رئیس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان بوشهر معتقد است: با توجه به اینکه مالکان خانه‌های موجود در بافت قدیمی بوشهر توانایی خرید خانه‌ها را ندارند باید برای تملک این خانه‌ها به منظور مرمت و بازسازی آنها چاره‌اندیشی شود.
وی در پایان اعلام می‌کند: تازمانی که زیرساختهای موجود در بافت قدیم فراهم نشود، نمی‌توان به ساماندهی و احیای بافت امیدوار بود. این در حالی است که بهروز مرباغی، کارشناس شهری، درباره اقلیم و بافت تاریخی جزیره بوشهر به «وطن امروز» می‌گوید: بافت تاریخی بوشهر 300 ساله است که اوج شکوهش به 150 سال گذشته برمی گردد. در این مدت عمارت‌های منحصر به فردی در این شهر ساخته شده که بسیار دیدنی است.
وی خصوصیت ویژه بافت شهری بوشهر را در مقایسه با بافت شهری شهرهایی چون یزد اینگونه معرفی می‌کند: بوشهر ساختمان یک طبقه ندارد و همه ساختمان‌های آن دو، سه و چهار طبقه بوده که این مساله بافت بوشهر را به یک بافت غیرقابل تکرار از نظر زمانی و مکانی بدل می‌کند. وی با صحه گذاشتن بر اصالت معماری این شهر تاکید می‌کند: به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، ریشه معماری مدرن ایران در بوشهر است چرا که در این شهر رابطه انسان با محیطش دچار تحول شده که این مساله تعریف درست معماری مدرن است. بوشهر تنها بافتی است که ساختمان‌های آن، هم از درون کار می‌کنند و هم از بیرون!
مرباغی درباره از بین رفتن بافت تاریخی بوشهر می‌گوید: بسیاری از بافت‌های تاریخی ما در شهرها در حال تخریب است، همانگونه که نایین، اصفهان، اردستان و... در حال نابودی هستند بوشهر هم با این مساله درگیر است. وی در ادامه می‌افزاید: البته فرق عمده بافت تاریخی بوشهر با بافت شهرهای دیگر در این است که این بافت هنوز زنده بوده، زندگی در آن جریان داشته و به نیازهای امروز ما ایرانی‌ها پاسخ می‌دهد به همین دلیل کاملا قابل احیا و نوسازی است. این کارشناس شهری که فعالیت بسیاری در بستر معماری بوشهر انجام داده، می‌افزاید: در این زمینه میراث فرهنگی و شورای شهر در حال انجام کارهای خوبی هستند و تا به حال به مرمت و بازسازی تک‌واحدها پرداخته‌اند که این مساله جای تقدیر دارد. وی با تاکید بر این مساله که بوشهری‌ها، حتی آنهایی که بافت قدیمی شهرشان را ترک کرده‌اند هنوز آن را دوست دارند و به آن احترام می‌گذارند، می‌گوید: اصرار ما بر این است که فعالیت‌های مرمتی به‌گونه‌ای در بوشهر ادامه پیدا کند که بافت شهر به صورت یک تکه و یک‌پارچه مورد مرمت قرار بگیرد. مرباغی برای نخستین‌بار خبر آغاز به کار ایجاد سیستم فاضلاب این شهر را اعلام می‌کند و می‌افزاید: در حال حاضر برای ایجاد سیستم فاضلاب و اگو این شهر، به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین زیرساختهای شهری، تصمیم‌گیری شده و به زودی کار به مرحله تدارک نقشه و انتخاب مشاور می‌رسد.
بوشهر؛ سمفونی رنگ، باد و نور
بوشهرنیوز: درهای دو‌لنگه‌ای و تخته‌ای کوچک، چارچوب‌هایی از چوب درخت گز و کُنار و ساختمان‌های سه طبقه و کوچه‌های بسیار تنگ دو متری از ویژگی‌های بارز معماری بافت قدیم بوشهر است که پس از سال‌ها زندگانی با مردم این خطه رو به ویرانی است. بافت قدیم بوشهر، ساختار معماری ارزشمندی از دوره افشاریه و قاجاریه در سواحل خلیج‌فارس است. این بافت به دلیل ویژگی‌های منحصر به فرد آن در ساختار شهری و معماری و همچنین استقرار کنسولگری‌های اروپایی در دوره قاجار از جمله معدود بافت‌های تاریخی کشور به شمار می‌رود. عمارت‌های دو، سه و چهار طبقه در بوشهر قدیم، در حقیقت نمایشگاه‌های واقعی هنر و اندیشه برجسته معماران بومی این شهر محسوب می‌شود. بافت قدیم بوشهر از نظر معماری، ساختمان‌های سفید رنگ دو طبقه با شیشه‌های رنگی، متناسب با جهت وزش باد که بویژه در فصول گرم، هدایت باد و تلطیف هوا را میسر می‌ساخته، نمونه‌ای بی‌‌نظیر از هوشمندی و ابتکار ایرانی در معماری جنوب کشور است. کنکاش در رازها و عناصر معماری بوشهر، ما را وادار می‌کند که به گسست‌ناپذیری انسان، طبیعت و عرفان اعتقاد ورزیم. مردم و معماران بوشهر، از زمان‌های دور با رویکردهایی سنجیده به طبیعت احترام گذاشته و در آن تعمق کرده و خردمندانه با طبیعت زیسته‌اند. خلق عناصر معماری بوشهر، حاصل عشق و تمایل به ارتباط هم‌زیستانه با طبیعت بوده و اینچنین است که گرایش‌های عرفانی در هنر معماری بوشهر به وفور مشاهده می‌شود.