فاطمه كاظم‌زاده
کشمیر به عنوان موضوع اصلی مناقشه هند و پاکستان از سال 1947 شاهد درگیری‌ها و جدال میان دو کشور و اخیرا اختلافات طایفه‌ای و مذهبی میان هندوها و مسلمانان است. این منطقه پس از آنکه هند و پاکستان از سیطره استعمار انگلیس رها شدند، مورد اختلاف دو کشور قرار گرفت و سپس براساس طرح جدایی قانون استقلال هند مصوب 1947، کشمیر مختار شد که برای پیوستن به هند یا پاکستان تصمیم بگیرد. درآن زمان کشمیر تحت حکمرانی «هاری سینگ» از بزرگان قبایل سینگ قرار داشت. گروه بسیاری از مردم و مسلمانان کشمیر خواهان پیوستن به پاکستان بودند و برای رسیدن به این هدف قیام‌های بسیاری را انجام دادند، اما سینگ که تحت‌تاثیر جواهر لعل نهرو بود برای پیوستن به هند تلاش می‌کرد.در نهایت هاری سینگ، به جامو، پایتخت زمستانی کشمیر گریخت و همان‌جا توافقنامه الحاق کشمیر به هند را امضا کرد. امضای این سند موجی از اعتراضات مردمی را برانگیخت اما نیروهای هند که پیش‌بینی چنین حادثه‌ای را كرده بودند به سرعت به منطقه اعزام شدند. از آن پس کشمیر دلیل دو جنگ از سه درگیری میان هند و پاکستان بوده است؛ یکی در سال9- 1948 و دومی در سال 1965. در سال 1999 هم درگیری کوتاهی میان ارتش هند و پاکستان رخ داد که در پی آن نیروهایی که از جانب پاکستان حمایت می‌شدند مخفیانه وارد منطقه تحت‌کنترل کشمیر شدند.اما دلیل اصلی درگیری‌های دو کشور که آغاز آن از سال 1949 بود از اعتقاد پاكستان سرچشمه مي‌گرفت؛ اسلام‌آباد معتقد است کشمیر باید به خاک پاکستان ملحق شود، زیرا اغلب ساکنان این منطقه مسلمان هستند. پاکستان همچنین بر اجرای رفراندم در کشمیر اصرار دارد و در این باره به چند قطعنامه سازمان ملل استناد می‌کند. اما دهلی به پیمان الحاق کشمیر به هند که در سال 1947 توسط هاری سینگ امضا شده استناد می‌کند و معتقد است این منطقه باید جزئی از خاک هند باشد. در عین حال هر دو کشور استقلال کشمیر را به شدت رد می‌کنند و با آن مخالفند.همزمان با پایان جنگ اول در سال 1949 خط آتش‌بس میان دو کشور مشخص شد و پس از جنگ دوم، خط مرزي جدیدی به نام «خط کنترل» با تغییرات اندکی نسبت به مرز اولیه شکل گرفت. منطقه تحت کنترل هند قسمت شرقی و جنوبی کشمیر است كه با حدود 9 میلیون نفر جمعیت، به ایالت جامو و کشمیر هند متصل می‌شود. قسمت‌های غربی و شمالی هم با سه میلیون نفر جمعیت تحت کنترل پاکستان است که آن را کشمیر آزاد می‌‌نامند. چین هم بخش کوچکی از منطقه را در اختیار دارد. تعدادي از نیروهای سازمان ملل نیز از سال 1949 در منطقه حضور دارند و مدعی هستند که بر اجرای آتش‌بس میان دو کشور نظارت می‌کنند. علاوه بر درگیری‌های هند و پاکستان که مدام همدیگر را به دخالت و دست داشتن در حملات کشمیر متهم می‌کنند، چندین گروه در این منطقه حضور دارند که با جهت‌گیری‌های مختلف سیاسی، به این درگیری‌ها دامن می‌زنند.حزب المجاهدین، مهم‌ترین گروه منطقه و طرفدار پیوستن کشمیر به پاکستان است اما اسلام‌آباد تجهیز و حمایت از این گروه را تکذیب می‌کند. جبهه آزادیبخش جامو و کشمیر، طرفدار استقلال منطقه است و بقیه افراد درگیر تحت عنوان «کنفرانس آزادی» برای پایان بخشیدن به سلطه هند بر کشمیر فعالیت می‌کنند. در نوامبر سال 2000 نیروهای هندی آتش‌بس یکجانبه‌ای را با گروه‌های نظامی محلی اعلام کردند اما خشونت‌ها ادامه یافت. تلاش برای ادامه مذاکرات میان دولت هند و گروه‌های جدایی‌طلب کشمیر پس از درخواست این گروه‌ها برای حضور پاکستان در پای میز مذاکره با شکست مواجه شد زیرا هند معتقد است اسلام‌آباد حامی خشونت بوده و جایی برای حضور در این نشست‌ها ندارد. سال 2001 هم نشست شهر‌آگرای هند که برای پایان خشونت‌ها در کشمیر برگزار شد، شکست خورد و از آن پس دهلی و اسلام‌آباد مدام یکدیگر را به دامن زدن به خشونت و بحران در کشمیر متهم می‌کنند. اما جدای از درگیری‌ها و اختلافات سیاسی، مردم مسلمان کشمیر که هیچ‌گاه نتوانستند حقوق خود را به دست آورند، مجبور شدند با قیام مسلحانه برای استقلال مبارزه کنند که سرکوبی این قیام‌های مردمی توسط دولت هند از 25 سال پیش تاکنون بیش از صد هزار شهید، ده‌ها هزار آواره و میلیاردها دلار خسارت مادی برجای گذاشته است.
کشمیر به عنوان موضوع اصلی مناقشه هند و پاکستان از سال 1947 شاهد درگیری‌ها و جدال میان دو کشور و اخیرا اختلافات طایفه‌ای و مذهبی میان هندوها و مسلمانان است. این منطقه پس از آنکه هند و پاکستان از سیطره استعمار انگلیس رها شدند، مورد اختلاف دو کشور قرار گرفت و سپس براساس طرح جدایی قانون استقلال هند مصوب 1947، کشمیر مختار شد که برای پیوستن به هند یا پاکستان تصمیم بگیرد. درآن زمان کشمیر تحت حکمرانی «هاری سینگ» از بزرگان قبایل سینگ قرار داشت. گروه بسیاری از مردم و مسلمانان کشمیر خواهان پیوستن به پاکستان بودند و برای رسیدن به این هدف قیام‌های بسیاری را انجام دادند، اما سینگ که تحت‌تاثیر جواهر لعل نهرو بود برای پیوستن به هند تلاش می‌کرد.در نهایت هاری سینگ، به جامو، پایتخت زمستانی کشمیر گریخت و همان‌جا توافقنامه الحاق کشمیر به هند را امضا کرد. امضای این سند موجی از اعتراضات مردمی را برانگیخت اما نیروهای هند که پیش‌بینی چنین حادثه‌ای را كرده بودند به سرعت به منطقه اعزام شدند. از آن پس کشمیر دلیل دو جنگ از سه درگیری میان هند و پاکستان بوده است؛ یکی در سال9- 1948 و دومی در سال 1965. در سال 1999 هم درگیری کوتاهی میان ارتش هند و پاکستان رخ داد که در پی آن نیروهایی که از جانب پاکستان حمایت می‌شدند مخفیانه وارد منطقه تحت‌کنترل کشمیر شدند.اما دلیل اصلی درگیری‌های دو کشور که آغاز آن از سال 1949 بود از اعتقاد پاكستان سرچشمه مي‌گرفت؛ اسلام‌آباد معتقد است کشمیر باید به خاک پاکستان ملحق شود، زیرا اغلب ساکنان این منطقه مسلمان هستند. پاکستان همچنین بر اجرای رفراندم در کشمیر اصرار دارد و در این باره به چند قطعنامه سازمان ملل استناد می‌کند. اما دهلی به پیمان الحاق کشمیر به هند که در سال 1947 توسط هاری سینگ امضا شده استناد می‌کند و معتقد است این منطقه باید جزئی از خاک هند باشد. در عین حال هر دو کشور استقلال کشمیر را به شدت رد می‌کنند و با آن مخالفند.همزمان با پایان جنگ اول در سال 1949 خط آتش‌بس میان دو کشور مشخص شد و پس از جنگ دوم، خط مرزي جدیدی به نام «خط کنترل» با تغییرات اندکی نسبت به مرز اولیه شکل گرفت. منطقه تحت کنترل هند قسمت شرقی و جنوبی کشمیر است كه با حدود 9 میلیون نفر جمعیت، به ایالت جامو و کشمیر هند متصل می‌شود. قسمت‌های غربی و شمالی هم با سه میلیون نفر جمعیت تحت کنترل پاکستان است که آن را کشمیر آزاد می‌‌نامند. چین هم بخش کوچکی از منطقه را در اختیار دارد. تعدادي از نیروهای سازمان ملل نیز از سال 1949 در منطقه حضور دارند و مدعی هستند که بر اجرای آتش‌بس میان دو کشور نظارت می‌کنند. علاوه بر درگیری‌های هند و پاکستان که مدام همدیگر را به دخالت و دست داشتن در حملات کشمیر متهم می‌کنند، چندین گروه در این منطقه حضور دارند که با جهت‌گیری‌های مختلف سیاسی، به این درگیری‌ها دامن می‌زنند.حزب المجاهدین، مهم‌ترین گروه منطقه و طرفدار پیوستن کشمیر به پاکستان است اما اسلام‌آباد تجهیز و حمایت از این گروه را تکذیب می‌کند. جبهه آزادیبخش جامو و کشمیر، طرفدار استقلال منطقه است و بقیه افراد درگیر تحت عنوان «کنفرانس آزادی» برای پایان بخشیدن به سلطه هند بر کشمیر فعالیت می‌کنند. در نوامبر سال 2000 نیروهای هندی آتش‌بس یکجانبه‌ای را با گروه‌های نظامی محلی اعلام کردند اما خشونت‌ها ادامه یافت. تلاش برای ادامه مذاکرات میان دولت هند و گروه‌های جدایی‌طلب کشمیر پس از درخواست این گروه‌ها برای حضور پاکستان در پای میز مذاکره با شکست مواجه شد زیرا هند معتقد است اسلام‌آباد حامی خشونت بوده و جایی برای حضور در این نشست‌ها ندارد. سال 2001 هم نشست شهر‌آگرای هند که برای پایان خشونت‌ها در کشمیر برگزار شد، شکست خورد و از آن پس دهلی و اسلام‌آباد مدام یکدیگر را به دامن زدن به خشونت و بحران در کشمیر متهم می‌کنند. اما جدای از درگیری‌ها و اختلافات سیاسی، مردم مسلمان کشمیر که هیچ‌گاه نتوانستند حقوق خود را به دست آورند، مجبور شدند با قیام مسلحانه برای استقلال مبارزه کنند که سرکوبی این قیام‌های مردمی توسط دولت هند از 25 سال پیش تاکنون بیش از صد هزار شهید، ده‌ها هزار آواره و میلیاردها دلار خسارت مادی برجای گذاشته است.شیعیان کشمیر
شیعیان کشمیر همزیستی مسالمت‌آمیزی با پیروان دیگر ادیان و مذاهب بویژه اهل سنت دارند و هیچ نوع اختلاف و درگیری با آنها ندارند. بعد از آخرین درگیری که در سال 1872 میلادی بین شیعیان و اهل سنت اتفاق افتاده، دیگر گزارشی از این نوع درگیری‌ها اعلام نشده است.در کشمیر، شیعیان و اهل سنت به راحتی در اجتماعات یکدیگر شرکت می‌کنند و حتی پشت سر یکدیگر نماز می‌خوانند. اما در چند سال اخیر، وهابیت گسترش چشمگیری در این منطقه پیدا کرده و هر ازگاهی با پخش نرم‌افزارها و وسایل دیگر تبلیغاتی از جمله مجلات و کتاب‌های ضدتشیع بويژه در آستانه محرم و صفر، خواهان برهم زدن همزیستی مسالمت‌آمیز میان شیعه و سنی و ترویج وهابیت است. از میان تمام فرقه‌ها و مذاهب، شیعیان کشمیر بیشتر از همه در مشقت و آسیب‌های اجتماعی قرار دارند و وضعیت مالی و اقتصادی مناسبی ندارند، هم‌اکنون حدود 25درصد آنها زیر خط فقر زندگی می‌کنند و کمترین امکانات و وسایل معیشتی را در اختیار دارند.شیعیان کشمیر از سال 994 هجری عملاً از صحنه سیاسی کنار گذاشته شدند و هرچند از حدود 20سال پیش تاکنون اندکی فعالیت‌های سیاسی آنها افزایش یافته اما هنوز آگاهی سیاسی کافی ندارند.آنها با وجود جمعیت یک میلیون و 200 هزار نفری خود حتی یک کرسی مستقل نیز در پارلمان هند ندارند.