دكتر حسين افتخاري: روسیه از ابتدای پروستاریکا و پس از فروپاشی در شرایطی کاملا انفعالی قرار داشته که این انفعال خود را در عرصه یکپارچگی جغرافیایی نشان داد. تعدادی از جمهوری‌‌های شوروی از آن جدا شدند تا اين كشور یکپارچگی سرزمینی خود را در دوره ابر قدرتی از دست بدهد و با ضعيف شدن مولفه‌های دیگر آن مانند قدرت مالی، صنعتی، تکنولوژیک و نظامی نيز در شرایط انفعالی قرار بگیرد. مهم‌ترین نکته‌ای که روسيه حداقل در یک دهه اول با آن مواجه بود این است که به‌خاطر بحران‌هاي مالی آنچنان به مشکل برخورد که حتی قادر به پرداخت حقوق نظامی‌های خود نبود، این امر موجب می‌شد که حتی برخی از نظامی‌ها به شبکه‌های مافیایی و ارتباطات مافیایی روی بیاورند و برای تامین نیازمندی‌های حداقلی زندگی خود دست به یکسری کارهای خلاف قوانین روسیه زده و کار فروش تسلیحات و امثال آن را دنبال کنند. تقریبا از اواخر دهه 90 به تدریج دگردیسی در ساخت قدرت روسیه ایجاد شد. هسته‌های درونی سیستم اطلاعاتی روسیه که پوتین از آن بیرون آمد، دنبال یک سناریو و نقشه‌راهی بودند تا از طریق فروش تسلیحات و فروش تکنولوژی تسلیحات نیازمندی‌های روسیه را تامین کنند. این کار به تدریج و به آرامی تا امروز ادامه پیدا کرده است که توانسته‌اند ظرفیت بالاتری را برای فروش تسلیحات کسب کنند. روسیه تقریبا پس از سال 2000 و طی یک دهه اخیر تلاش کرده است تا با قوام دادن به مولفه‌های مالی و صنعتی خود به جایگاه منطقه‌ای و بین‌المللی‌اش چشم بدوزد و سعی کند که این فضا را یک بار دیگر برای خود به دست آورد. از این جهت باز هم طی دهه اخیر نوع گفتمان سیاست خارجی روسیه عوض شده و تلاش می‌کند که به تدریج موقعیت‌ها و جایگاه‌ها‌یی را که در عرصه بین‌المللی به نحوی از دست داده بود، دوباره کسب کند. این منحنی تا امروز مسیر صعودی خود را با آرامی و به صورت حساب‌شده طی کرده است تا جایی که در پایان مهلت عمر استارت، روسیه تلاش کرد تا از این زمینه‌ها و ظرفیتی که مشکلات پیش‌روی آمریکا برای روسیه ایجاد کرده استفاده و منافع جدیدی را برای خود در عرصه بین‌المللی در تعامل با آمریکا تعریف کند. حاشیه مذاکرات استارت فرصت بسیار طلایی برای پوتین و مدودف بود که بتوانند به اوباما که در عرصه داخلی، بین‌المللی و منطقه خاورمیانه در تعامل با اتحادیه اروپا و سایر قدرت‌ها مشکلات فراوانی دارد، بقبولانند که بهتر است سیستم یک‌جانبه‌گرایی بین‌المللی به یک نوع نظام چندجانبه و همکاری‌جویانه تبدیل شود. روسیه بسیار از این طرح استقبال کرد چون تنها از طریق این طرح می‌تواند موقعیت خود را به عنوان یک ابرقدرت سابق تا حدود بسیار زیادی احیا کند. از سوي ديگر رویکردی که ناتو در دهه 90 و در واقع در نیمه اول دهه اخیر دنبال می‌کرد، رویکرد گسترش به شرق بوده است که بسیار به حوزه‌های امنیتی روسیه نزدیک می‌شد. این امر یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های امنیتی روسیه محسوب می‌شد که روسیه باید برای آنها پاسخ‌هایی را ارائه می‌داد. یکی از این پاسخ‌ها باید پاسخ نظامی باشد اما روسیه که همه ظرفیت نظامی و ظرفیت تکنولوژی نظامی و مالی خود را در این حد نمی‌بیند که بخواهد به چالش‌های امنیتی خود پاسخ نظامی بدهد، از عرصه‌های بده‌بستان در سطح بالای راهبردی با آمریکا استقبال می‌کند. آمریکایی‌ها هم به خاطر مشکلات فراوانی که در عرصه‌های مختلف دارند از این رویکرد استقبال می‌کنند و لذا در حاشیه استارت جدید زمینه‌های بسیار وسیعی براي تعامل دو‌طرف شکل می‌گیرد. به جز آن چیزی که در قالب کاهش سلاح‌های هسته‌ای راهبردی مورد توافق قرار گرفته و امضا می‌شود و می‌رود تا در نهادهای قانونگذاری دو طرف مورد تصویب قرار بگیرد، توافقات امنیتی نيز در حوزه مربوط به مثلا ناوگان دریایی روسیه که از دریای سیاه و بنادر اوکراین استفاده می‌کنند تصويب مي‌شود و قانون آن بدون چالش زیاد یا سروصدای بین‌المللی در پارلمان اوكراين به تأييد قانونگذاران می‌رسد. درباره عضویت اوکراین و گرجستان در ناتو هم به این نتیجه می‌رسند که این کشورها فعلا به عضویت ناتو درنیایند و در مقابل روسیه هم موضوع استقلال آبخازیا را از دستور کار خارج می‌کند تا صرفا همان حالت خودمختاری و شرایط و روابط فعلی برقرار شود. درباره گرجستان این توافق صورت می‌گیرد که حکومت ساکاشویلی باید به یک حکومت میانه‌رو تبدیل شود که در مناسبات خارجی خود منافع امنیتی هم روسیه و هم آمریکا را درنظر داشته باشد. در شرایط فعلی هم مسیر آرامی برای این موضوع درنظر گرفته شده و اعتراضات داخلی گرجستان که به تحریک روس‌ها انجام می‌گرفت نیز پایان یافته است. قطعا این همکاری‌ها بازتاب و موقعیتی را در جایگاه ایران و در سیاست‌های جدید ایران در قبال روسیه و در تعامل با آمریکا بر جای خواهد گذاشت. مهم‌ترین نکته‌ای که در این بحث باید در نظر قرار گیرد این است که موضع ایران در قبال توافقات روسیه و آمریکا چه خواهد بود؟
طرف آمریکایی امتیاز داده و این امر یعنی اینکه اروپا در یک حاشیه امنیتی قرار می‌گیرد و این سیستم دفاع مشترک امنیتی برای طرف سوم باید تعریف شود. این طرف سوم حتما خارج از روسیه، اتحادیه اروپا و آمریکاست و می‌تواند در مقابل هر طرف دیگری بایستد. موضوع دیگری که در حاشیه این توافق مطرح است اینکه آمریکا توانسته به طرف روسی این امر را تفهیم کند که به نحوی با موضوع سیستم دفاع موشکی که آمریکایی‌ها دنبال می‌کرده‌اند، کنار بیاید و به گونه‌ای همزیستی با تمایلات موشکی آمریکا را از خود نشان دهد. اگرچه آمریکایی‌ها پایگاه‌هایی را که برای استقرار سیستم دفاع موشکی خود در نظر گرفته بودند از دستور کار خارج کرده‌اند اما این سیستم در بخش‌ها و در یک پازل دیگر که به خاورمیانه مربوط می‌شود در حال پیگیری است و بخش‌های دیگری از آن از طریق استقرار روی کشتی‌های بزرگ در دریاها دنبال می‌شود. البته این همکاری و همزیستی امنیتی به نظر می‌رسد عرصه‌ای باشد که در آینده درباره آن بین روسیه و آمریکا توافقاتی صورت بگیرد. موضوع دیگری که باید کمی با احتیاط راجع به آن اظهارنظر کرد فضای فعلی قرقیزستان است که اخیرا ناآرامی‌های زیادی در آن رخ داد. در این کشور نیز رفتارهای روسیه و آمریکا در قبال این رخدادها، یک رفتار و کنش هماهنگ بود. با اینکه قرقیزستان در حاشیه امنیتی روسیه محسوب می‌شود اما هر 2 کشور از خویشتنداری ویژه‌ای درباره تحولات این منطقه برخوردار هستند. از دیگر بده‌بستان‌هایی که در این زمینه مطرح است، می‌توان به توافق روسیه برای لجستیک ریلی ناتو در افغانستان اشاره کرد. بخش دیگری از این توافقات در آذربایجان صورت گرفته است که آمریکایی‌ها و ناتو سعی کرده‌اند در حاشیه مرزهای ایران از دولت آذربایجان پایگاه بگیرند و در بخش‌های شمال غربی آذربایجان در کنار مرزهای ارمنستان نیز پایگاه روسی مستقر شود. البته روس‌ها پیش‌تر در پایگاه آذربایجان (که یک پایگاه راداری است) نیرو داشتند ولی در واقع می‌خواستند این پایگاه تقویت شود. حوزه بسیار حساس دیگری که می‌توان آن را از موضوعات پیچیده و راهبردی دانست، تعریف تعاملات امنیتی میان روسیه و کشورهای اروپایی و اتحادیه اروپا بوده است. روسیه همیشه تمایل خود را به عنوان یک طرح مشترک با اتحادیه اروپا برای تعریف حوزه‌های امنیتی مطرح می‌کرده است، در صورتی که آمریکایی‌ها تلاش می‌کردند حوزه امنیتی اروپا را در حاشیه مباحثات امنیتی میان خود و روسیه حل کنند و در واقع به مذاکرات روسیه با کشورهای اروپایی اصالتی نبخشند. از آنجایی که کشورهای اروپایی مانند فرانسه، آلمان و حتی تا حدودی انگلیس همیشه نگران مناقشات امنیتی آمریکا و روسیه بوده‌اند، درصدد بودند تا وجه‌المصالحه این مناقشه قرار نگیرند. هر تنش امنیتی ابتدا کشورهای اروپایی را هدف موشک‌های روسی بویژه موشک‌های راهبردی اسکندر قرار می‌داده است که در واقع با کلاهک‌های متعدد هسته‌ای هم همراه هستند و قدرت ویرانگری بسیار بالایی دارند. این مساله به نظر می‌رسد هنوز به نقطه نهایی نرسیده باشد؛ اخیرا اعلام شد که روسیه و ناتو درصدد ایجاد یک شبکه دفاعی مشترک هستند و توافقاتی در این‌باره حاصل شده است. اگر چنین اتفاقی رخ دهد، مفاهیم زیادی را دربر خواهد گرفت. این بدان معناست که در حوزه اروپایی، روس‌ها اجازه نمی‌دهند یا تمایل ندارند که نیازمندی‌های لجستیکی ناتو از طریق طرف‌ها و بازیگران دیگر منطقه‌ای تامین شود. به شکل روشن‌تر باید گفت مقامات آمریکایی و ناتو درخواست داشتند تا بخشی از نیازمندی‌های خود را از طریق ایران به شکل ریلی تامین کنند که ایران پاسخ مساعد به آنها نداد اما روس‌ها به محض اطلاع از این مساله سعی کردند این فضا را از ایران بگیرند و اجازه همکاری‌های محدود بین آمریکا و ایران را نیز از دو‌طرف سلب کنند تا مبادا همگرایی و همکاری بین ایران و آمریکا شکل بگیرد. موضوع استارت جدید هنوز در کنگره و سنای آمریکا و در پارلمان روسیه مورد بحث و بررسی است. این موضوع در روسیه با مشکل چندانی روبه‌رو نیست ولی در آمریکا به نظر می‌رسد با مخالفت‌هایی از طرف برخی از جریان‌ها بویژه جمهوریخواهان روبه‌رو است. شاید معنی مخالفت‌ها این باشد که آمریکا به نحوی دنبال چانه‌زنی است تا امتیازات جدیدی را از روسیه بگیرد. به همین جهت سفر دیمیتری مدودف که در 23 ژوئن به آمریکا صورت گرفت و اظهارنظر اوباما درباره بمب‌های خوشه‌ای که آنها را تهدید مهمی برای آمریکا می‌داند، به نظر می‌رسد فصلی جدید برای چانه‌زنی آمریکایی‌ها درباره پیوست‌های امنیتی درباره استارت جدید باشد. در پایان اینکه مذاکرات مدودف و اوباما دارای دستور‌کارها و محورهای گفت‌وگوی امنیتی در سطوح راهبردی بود و برگزاری آن برای پیشبرد استارت جدید کمک بزرگی خواهد بود تا این پیمان با مشکلات کمتری در کنگره و سنای آمریکا به تصویب برسد.