ازگله‌گذاری سینمایی«جوزانی» تا دلخوری تلویزیونی«طالبی»

گروه فرهنگ وهنر:

شانزدهم آبان 1388 بود که رهبر انقلاب مدت ریاست جناب ضرغامی را برای یک دوره‌ 5 ساله دیگر تمدید فرمودند. با خود می‌گفتم هنوز که یک سال از تمدید حکم ریاست جناب ضرغامی نگذشته، پس ممکن است چه رفته باشد که ایشان اهالی صدا و سیما را برای این دیدار به حضور طلبیده است. لیکن بعد از اتمام جلسه دانستم که این مجلس به درخواست جناب ضرغامی بوده و او خواسته است تا اهالی و دست‌اندرکاران فیلم‌ها و مجموعه‌های نمایشی سازمان را به حضور رهبر ببرد تا ضمن درد دل کردن و ابراز مشکلات‌شان همچنین برای کار طاقت فرسای خود از رهبر انقلاب قوت و توان مضاعف بگیرند. برای این 350 نفر میهمان، این یک دیدار بی‌سابقه بود، چنانکه رهبر انقلاب هم در ابتدای سخن خود فرمودند که تاکنون در نظیر این جلسه شرکت نکرده است. دیداری خوب و شیرین؛ شیرین مثل لیمو شیرین اعلای ایرانی که البته آخرش تلخ بود. تلخ، چون یکصد دقیقه از وقت مجلس به اهالی تلویزیون رسید و 30 دقیقه به رهبر. لذا حاضران در حسرت این سخنان ماندند. بویژه آن 14 توصیه‌ای که ایشان در انتهای سخن فرمودند که یادداشت کرده بودند تا بیان کنند. اما وقت ضیق بود و موذن بر مناره اذان می‌گفت و ما را به ملاقات خداوند فرا می‌خواند.

صبح امروز شنبه دوازده تیر ماه 1389 در طبقه دوم حسینیه‌ امام خمینی(ره) که تعداد کمی از دیدارها در آنجا صورت می‌گیرد، هر یک از مدیران تلویزیون به اتفاق
دست اندرکاران فیلم‌ها و مجموعه‌های نمایشی سیما برای خود یک صندلی یافته و نشسته بودند، در 14 ردیف 25 نفره. ساعت 10:40 رهبر داخل شد و جمعی از هنرمندان نیز از همان مدخل پس از ایشان وارد شدند. افرادی چون فرج‌الله سلحشور، محمدرضا ورزی، محمدحسین لطیفی، مسعود جعفری جوزانی، ابوالقاسم طالبی، سید‌ضیاءالدین دری، سید داوود میرباقری، سید‌رحمان نظام‌اسلامی و در نهایت رئیس رسانه ملی. گویا که برخی از ایشان به درخواست خود و بعضی به درخواست جناب ضرغامی در اندرونی داشتند به حضور رهبر معرفی می‌شدند. جناب ضرغامی این کار را بعد از جلسه نیز معمول داشت و تعدادی دیگر از هنرمندان را به ایشان معرفی کرد.

«آقا» اشاره کردند که آماده‌ شنیدن هستند. جناب ضرغامی، حاضران را معرفی ودر ادامه گزارشی از آمار و ارقام تولیدات رسانه ملی ارائه کرد.در ادامه، جناب نظام اسلامی به عنوان مجری مراسم، مقدمات گوشنواز و خوبی بیان کرد. او خبر داد که 12 نفر از هنرمندان برای سخن گفتن پشت تریبون ثبت نام کرده‌اند. اما عملا در مجلس فقط 9 نفر توانستند صحبت کنند.

جناب جوزانی ابتدا از گروه 2 هزار نفره خود در سریال در چشم باد ذکری کرد، سریالی که 2 هفته پیش پخش آن به پایان رسیده است. پیش از او، جناب ضرغامی نیز در سخنان خود از این سریال بسیار تمجید کرده و آن را قابل ثبت در تاریخ هنر ایران دانسته بود. جناب جوزانی سپس متن پر از دردی را قرائت کرد که حاوی اعتراضاتی به مسؤولان سینمایی کشور بود و گله‌گذاری از اینکه سفارشات رهبر انقلاب در 23 خرداد 1385 با اهالی سینما که فرموده بودند «بایست در جهت اعتلای سینمای ایران تلاش کنید.» مغفول مانده و برخی مسؤولان ترجیح می‎دهند تا از فیلم‌های محافظه‌کار و بی‌خاصیت حمایت کنند تا مبادا از سوی گروه‌هایی متهم شوند.

سپس سیروس مقدم در جایگاه قرار گرفت.او از خبر صبح امروز تنها روزنامه‌ سینمایی کشور گفت، که دولت انگلیس بودجه بی‌بی‌سی فارسی را افزایش داده در حالی که از بودجه‌ دولت خود کاسته است. صداوسیما در مقابله با حجم وسیع شبکه‌های روزافزون خارجی مظلومانه ایستاده و دفاع می‎کند. ایشان سپس به مشکلات عملی ساخت فیلم اشاره کرد که باعث حذف برخی سکانس‌ها از فیلمنامه می‏شود و در نتیجه فیلم‌ها بی‏خاصیت شده و جذابیت خود را از دست می‌دهند. او همچنین شکوه داشت که قوه قضائیه و نیروی انتظامی در ساخت فیلم سلائق خود را بر ما حاکم می‏کنند.

نوبت به محمدرضا ورزی رسید. او 3 موضوع را بیان کرد؛ اول اینکه چرا مورّخان تراز اول کشورمان به ما مشورت نمی‌دهند اما بعد که فیلم پخش می‌شود به ما اعتراض می‌کنند که کار شما غلط بوده و ایراد دارد. ایشان همچنین اعتراض داشت که چرا باید بین تاریخ‌نویسان ایرانی اختلاف وجود داشته باشد و کار ما سخت شود! سخن دوم اینکه ما نیاز به یک شهرک سینمایی جدید داریم تا مثلا فضای میدان ژاله سال 1357 را در آن بسازیم. و سوم اینکه ایشان به عدم پخش سریال‌های خوبی مانند امام علی(ع)، مختارنامه، خاک سرخ و یوسف پیامبر(ع) در سطح اروپا و آمریکا اعتراض داشت و گفت که اگر اینها پخش شود به مراتب بالاتر از سریال‌های جهانی شده‌ مصری مانند صلاح‌الدین ایوبی و ملک فاروق می‌ایستند.

خانم پروانه معصومی بازیگر قدیمی سینما و تلویزیون به طور کلی به حضور کیفی زن در سینما و تلویزیون نقد داشت و گفت که البته در 6، 5 سال اخیر این وضع بهتر شده و رو به بهبود است. او با اشاره به اینکه در 15 سال اخیر در یک روستا در گیلان زندگی می‌کند، متذکر شد که تلویزیون باید خود را بیشتر برای طبقات روستایی متعهد بداند.

پنجمین نفر از میان هنرمندان جناب شهاب حسینی بود. او این یک سال اخیر را صرف بازی در سریال شوق پرواز و ایفای نقش شهید بابایی کرده است. امروز او این خبر مسرت بخش را اعلان کرد که این سریال در حال اتمام است. حسینی می‌گفت که از همسر شهید بابایی شنیده‌ام که موضوع ساخت فیلم درباره این شهید از سال 1373 مد نظر شما (رهبر معظم انقلاب) بوده است و تازه اکنون بعد از این همه سال بنده دارم خبر می‏دهم که فیلمبرداری این مجموعه رو به اتمام است. او این نقش را یک امانت الهی می‌دانست که به او محول شده است و افزود که برای ایفای آن از خداوند متعال مدد خواستم. او می‎گفت سخن آقای ضرغامی درست است و ما «سربازان فرهنگی» کشورمان هستیم، مانند نسل قبل که «سربازان رزمنده» کشورمان بودند و کیان مملکت را حفظ کردند. جناب حسینی پیدا بود که حظ وافری از فرو شدن در جلد شهید بابایی برده است و توصیه می‎کرد که بودجه‌های بیشتری برای ساخت فیلم از زندگی بزرگان کشورمان صرف شود تا جوانان ما به بی‌هویتی مبتلا نشوند.

محمد‌حسین لطیفی اعتراض داشت که چرا ما داریم از «دفاع» صحبت می‌کنیم؟ در حالی که ما قدرت حمله داریم. دوستان ما در اینجا از ده‌ها شبکه‌ تبلیغ مسیحیت به زبان فارسی، صحبتی نکردند. آن اجانب سکه‌ مسین خود را برق انداخته‌اند و طمع کرده‌اند تا سکه طلای ما را از دستمان درآورند.

هشتمین نفر مهدی سجاده‌چی بود، فیلمنامه‌ نویس سریال‌های خاک سرخ و شهریار و فیلم سینمایی روز سوم، که طبق معمول با طنز و مطایبه سخن می‌کرد. او می‌گفت نمی‏دانم از تشر قضا‌ست یا ریشخند قدر که در مملکتی که رهبرش با ادبیات کلاسیک و مدرن مانوس است - و این را همه می‌دانند - رهبری که استاد خطابه و سخنوری و شعر و ادبیات است، آیا در چنین مملکتی باید نویسندگان این همه مورد بی‌اعتنایی باشند؟ او می‌گفت در اوائل انقلاب برای مبارزه با ستاره‌سالاری سینمای قبل از انقلاب، آمدند و کارگردان‌سالاری کردند که بخشی از مشکلات ما با همین ایشان است. او به سوی حاضران و کارگردانان حاضر در جمع رو کرده به‎ظریفی گفت که ما به کارگردانان ارادت داریم و مشکل شخصی با آنها نداریم بلکه مشکل صنفی. جناب سجاده‌چی نوبتی دیگر گفت که کشور ما با نگاهی سرشار از ادبیات مذهبی و سیاسی رهبری می‌شود، اما آیا باورتان می‌شود که نویسندگانی هستند که دیگر نمی‌توانند در سینما کار کنند چون خرج سینما بالا رفته است؟ سینما شرایطی خطرناکی دارد و دارد به جایی می‌رسد که بگوییم که آیا ما واقعا تا این حد به سینما احتیاج داریم؟ سینما دارد به جایی می‏رود که او «دختر ترسا» شود و کسانی که در سینما کار می‌کنند بسان «پیر صنعان» بر او سجده برند.

ضیاءالدین دری سخنران ماقبل آخر هنرمندان بود. او گفت که بسیاری از مخاطبان کثیر تلویزیون بین 5 تا 15 سال اخیر با تلویزیون آشنا شده‌اند. راضی نگاه داشتن این مخاطبان جدید سخت‌تر است از کسب رضایت مخاطبان قدیمی تلویزیون و فرزندان آنها. ایشان در ادامه به مشکل ممیزی در تلویزیون اشاره کردند که محافظه‌کارانه، فوری و صریح است و نه ممیزی غیرصریح و کمرنگ. او گفت حتی ممکن است سریال کیف انگلیسی من برای پخش دوباره با مشکل روبه‌رو شود. او در انتها گفت که ما در پرداختن به تاریخ ساقط شده‌ پهلوی مشکل داریم و مصادیق خیلی از حدود شرعی در اجرا برای ما روشن نیست. ما 10 سال از عمرمان را صرف سریال کلاه پهلوی کردیم. در مواردی از این سریال به دلیل مسائل شرعی، زن و مرد جداجدا بازی کردند تا بعد این 2تصویر را با هم ترکیب کنیم.

آخرین سخنران از جمع هنرمندان ابوالقاسم طالبی بود که به مدت 15 سال مدیر مسؤول و سردبیر
هفته نامه‌ سینماویدئو بوده و از وادی مطبوعات به سینما راه برده است، کارگردان مجموعه «به کجا چنین شتابان» و فیلم‌های سینمایی «نغمه»، «آقای رئیس‌جمهور»، «بازگشت پرستوها»، «دست‌های خالی» و «عروس افغان». او خود را اهل قلم خواند و گفت که در 2 حوزه‌ مطبوعات و سینما قلم‌زده و نویسنده‌ تمام فیلم‌هایی بوده است که تاکنون ساخته. او می‌گفت که حرف‌های من تقریبا خصوصی است و اگر منتشر نشود بهتر است. شهدا که رفتند و این دنیای فانی را برای ما گذاشتند. ما می‎خواهیم مثل آنها از انقلاب اسلامی دفاع کنیم، اما نمی‌شود. مدام کشور دچار فتنه می‌شود و خداوند متعال هم مرتبا آزمایش و غربال دارد. من چطور باید از چالش‌های انقلاب اسلامی حرف بزنم و فیلم بسازم؟ برای من خیلی راحت است که فارغ از این مسائل بروم چیزهایی شبیه فیلم‌های هندی بنویسم و بسازم که هم مخاطب را راضی می‏کند و هم اربابان تلویزیون را. ما در پرداختن به برخی عرصه‌ها مشکل داریم. ما نمی‏توانیم در کنار نشان دادن قضات خوب، یک «قاضی‌نما» در فیلم نشان دهیم. آیا اصلا این اصطلاح صحیح است؟ چون قاضی در جای حاکم شرع نشسته است. اگر بسازیم فردا از طرف قوه‌ قضائیه یک سرباز می‎فرستند و ما را جلب می‌کنند و می‌برند. اگر هم به ناچار چنین فیلمی بسازیم مجبور می‌شویم در ابتدا و انتهای تیتراژ آن قسمت از سریال، با نوشته توضیح دهیم که ما از زحمات خوب قضات محترم تشکر می‌کنیم و این یک نمونه‌ نادر از رفتار یک قاضی ناشایست است. اما باز هم شب قبل از پخش، مدیر شبکه به ما می‎گوید اگر آن 10 دقیقه را از فیلم حذف کنیم، اتفاقی نمی‌افتد. او می‌گوید من فقط ماهانه یک میلیون و اندی حقوق می‌گیرم و نمی‌خواهم فردا مرا جلب کنند و ببرند. این مساله درباره قوای دیگر هم هست. اینها کسانی هستند که از انقلاب اسلامی سوءاستفاده می‌کنند. ما مثل همیشه از شما استمداد می‌کنیم، لااقل برای کسانی که برادری‌شان ثابت شده اجازه دهید که در این باره فیلم بسازند. گرچه همه‌ ما شیشه خرده هم داریم و بدمان نمی‌آید که گاهی با گوشه و کنایه زدن بتوانیم از برخی کشورهای خارجی گرین کارت بگیریم. جناب طالبی در انتها مثل جناب ضرغامی و جناب سیروس مقدم از محضر رهبر خواستند تا با فتاوای خود مشکلات هنرمندان و برخی از موانع شرعی را برطرف کنند.

ساعت 12:35 بود که نوبت به رهبر معظم رسید و ایشان در مجموع 36 دقیقه صحبت کردند، تا لحظه‌ اذان ظهر. سخنان رهبر به پایان رسید و حضار برای دیدار با ایشان به سوی جایگاه سخنرانی شتاب کردند. موقع خروج همه‌ حاضران، همزمان که ابراز رضایت می‌کردند، تاسف می‏خوردند از آن سخنان رهبر که ناگفته ماند. شاید در نزد خود می‏گفتند که رهبر خودش خبر داد که به سخنان ما واقف بوده. پس آیا بهتر نبود که ما ادب می‌کردیم و کمتر سخن می‏گفتیم، هر چند که حضرت ایشان فرموده باشند که دوست دارند تا انتهای این جلسه را مستمع سخن هنرمندان باشند؟ آیا ممکن است که جلسه‌ مشابه دیگری ترتیب داده شود و ما خطای خود را جبران کنیم؟ ان‌شاءالله که اینطور شود. موذن بر مناره اذان می‌گفت و ما را به ملاقات خداوند فرا می‌خواند.