آزاده حسن‌پور*
مراقبت‌های دوران بارداری در سلامت مادر و جنین بسیار حائز اهمیت است. طب سنتی برای این دوران توصیه‌هایی دارد؛ در طب سنتی به مادران توصیه می‌شود از خوردن مواد ترش و قابض خودداری کنند تا دچار یبوست نشوند و برای رفع آن کمی روغن بادام شیرین در صبح ناشتا مصرف کنند. استحمام در این دوران بسیار مفید است اما به شرط آنکه زمان آن کوتاه باشد، پس از استحمام می‌توان شکم و پشت را با روغن کنجد ماساژ داد و از حلوای چرب که با روغن بادام شیرین طبخ شده استفاده کرد که موجب تسهیل در زایمان می‌شود. نوشیدن شیر روزانه نیز به این افراد توصیه می‌شود. هنگام نزدیک شدن به زمان زایمان باید غذاهای کم‌حجم اما مغذی مثل آب‌گوشت بدون گوشت و نیز تخم‌مرغ استفاده کرد. علاوه بر این بهتر است این افراد در غذاهای خود از سبزی‌های ملین، شوربای ساده و گوشت استفاده کنند، همچنین باید از مصرف غذاها و میوه‌های خشک و یبوست‌زا مثل برنج، موز و... اجتناب شود. در کنار این موارد می‌توان به علائمی اشاره کرد که نشان‌دهنده آسان‌زایی یا سخت‌زایی باشد، مواردی مانند اینکه اگر در روزهای قبل از وضع حمل، درد در قسمت جلوی شکم و زیرشکم احساس شود، علامت آسان‌زایی و اگر درد در قسمت عقب و کمر باشد اینها نشانه‌هایی از سخت‌زایی در زایمان است.
مراقبت‌های دوران بارداری در سلامت مادر و جنین بسیار حائز اهمیت است. طب سنتی برای این دوران توصیه‌هایی دارد؛ در طب سنتی به مادران توصیه می‌شود از خوردن مواد ترش و قابض خودداری کنند تا دچار یبوست نشوند و برای رفع آن کمی روغن بادام شیرین در صبح ناشتا مصرف کنند. استحمام در این دوران بسیار مفید است اما به شرط آنکه زمان آن کوتاه باشد، پس از استحمام می‌توان شکم و پشت را با روغن کنجد ماساژ داد و از حلوای چرب که با روغن بادام شیرین طبخ شده استفاده کرد که موجب تسهیل در زایمان می‌شود. نوشیدن شیر روزانه نیز به این افراد توصیه می‌شود. هنگام نزدیک شدن به زمان زایمان باید غذاهای کم‌حجم اما مغذی مثل آب‌گوشت بدون گوشت و نیز تخم‌مرغ استفاده کرد. علاوه بر این بهتر است این افراد در غذاهای خود از سبزی‌های ملین، شوربای ساده و گوشت استفاده کنند، همچنین باید از مصرف غذاها و میوه‌های خشک و یبوست‌زا مثل برنج، موز و... اجتناب شود. در کنار این موارد می‌توان به علائمی اشاره کرد که نشان‌دهنده آسان‌زایی یا سخت‌زایی باشد، مواردی مانند اینکه اگر در روزهای قبل از وضع حمل، درد در قسمت جلوی شکم و زیرشکم احساس شود، علامت آسان‌زایی و اگر درد در قسمت عقب و کمر باشد اینها نشانه‌هایی از سخت‌زایی در زایمان است.بهداشت پس از زایمان
به دوران پس از تولد نوزاد، دوران نفاس می‌گویند که در نوزاد دختر 35 روز و در نوزاد پسر 25 روز است. به محض به دنیا آمدن نوزاد، مادر باید خود را بپوشاند تا سرما نخورد، خوب غذا بخورد، از مصرف غذاهای دیرهضم خودداری کند و غذاهای مقوی و مغذی بخورد. مشکلاتی که ممکن است پس از زایمان برای مادر به وجود آید عبارتند از:
1- خونریزی بیش از حد که برای رفع آن می‌توان پارچه‌ای را در سرکه خیسانده و بر شکم گذاشت.
2- بند آمدن خون نفاس که می‌توان با عطسه کردن(استفاده از عطسه‌آورها در صورتی که آلرژی نداشته باشد) و با خوردن انار شیرین، ماءالشعیر یا شربت سرکه انگبین (سرکه انگوری خانگی و عسل) خونریزی را بند آورد.
3- تب بعد از زایمان، می‌توان برای رفع آن از جوشانده گل بنفشه و نیز انار شیرین، ماءالشعير و سرکه انگبین به شکل بالا استفاده کرد.
4- ورم شکم، در این صورت خوردن سیاهدانه و عسل توصیه می‌شود.
5- درد رحم، نشستن در آب ولرم و چرب کردن شکم و زیر شکم با روغن بنفشه مفید است.
بند ناف
برای جلوگیری از خشک شدن بند ناف، می‌توان کمی روغن کنجد روی آن مالید و بر آن پارچه کتانی تمیز یا گاز استریل گذاشت. برای جلوگیری از عفونت هم کمی زردچوبه خیلی نرم روی آن بپاشید.
شستن نوزاد
نخستین حمام نوزاد بهتر است با آب نیم‌گرم مخلوط با کمی نمک‌طعام باشد. باید مراقب بود آب درون گوش، چشم و دهان نوزاد فرونرود. دلیل افزودن نمک این است که موجب نیرومند شدن پوست شده و از عفونت و ضایعات پوستی جلوگیری می‌کند. پس از هر استحمام بهتر است کودک را روغن‌مالی کرده و ماساژ داد.
قنداق کردن
فواید قنداق کردن بسیار زیاد است. نوزاد از گرما و سرما و صدمات خارجی و قولنج کردن محفوظ می‌ماند و آسیب کمتری به اعضای نوزاد وارد می‌شود. باید قنداق را با بند قنداق بست و دختران را نسبت به پسران نرم‌تر و آزادتر قنداق کرد(یعنی نباید خیلی محکم بسته شوند). باید روزانه چند بار و شب‌ها یک بار قنداق را باز کرد تا نوزاد کمی هوا بخورد و دست و پا بزند. نوزاد را بررسی کنید تا دچار آسیب‌های احتمالی نشود و در این زمان دست و پا و بدن او را ماساژ دهید.
محل نگهداری نوزاد
بهتر است محل نگهداری نوزاد رو به تاریکی باشد نه روشنایی زیاد. درجه حرارت محیط متعادل باشد و آفتاب مستقیم بر نوزاد نتابد و باید از صداهای شدید او را دور نگه داشت تا به شنوایی وی آسیبی نرسد. توجه داشته باشید که در بالای سر یا پهلوها، روشنی چراغ و چیز قابل توجه قرار ندهید (روبه‌رو اشکالی ندارد) زیرا عضلات و اعصاب چشم او نرم است و ممکن است موجب چپ شدن چشم او شود. از گهواره و لالایی و تکان دادن نوزاد به آرامی غافل نشوید زیرا موجب آرامش و لذت او می‌شود اما پس از خوردن شیر نباید نوزاد را تکان داد زیرا موجب سوءهاضمه می‌شود.
استحمام نوزاد
معمولا بهتر است تا 40 روزگی روزانه یک بار نوزاد را حمام کرد و پس از آن، کمی او را روغن‌مالی کرد و ماساژ داد اما در فصل سرما می‌توان این دفعات را کمتر کرد و در فصل گرما می‌توان تا روزی 2 بار هم بسته به بنیه نوزاد او را استحمام کرد. مدت استحمام باید کوتاه باشد زیرا در زمان طولانی رطوبت مفید داخلی بدن نوزاد تحلیل می‌رود. زمان حمام کردن نیز بهتر است پس از یک خواب طولانی و هضم شیر باشد بنابراین اول صبح مفیدتر است.
روغن‌مالی نوزاد
بهتر است تا 4 ماهگی بعد از هر بار استحمام بدن نوزاد را با روغن‌های مناسب ماساژ داد. بهترین روغن در پسرها روغن دنبه و پیه تازه و در دختران روغن بنفشه و بادام شیرین است. پس از روغن‌مالی باید نوزاد را ماساژ داد تا خستگی ناشی از قنداق و گهواره از تن او به در شود. برای رفع ادرار سوختگی و جلوگیری از عفونت در لای چین‌های بدن نوزاد بویژه قسمت پا و زیر بغل می‌توان از پودر گل سرشوی استفاده کرد.
*پژوهشگر طب سنتی