رهبر معظم انقلاب روز یکشنبه در جمع مسؤولان دفاتر نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه‌ها سخنان مهمی ایراد فرمودند. متن سخنان رهبر فرزانه انقلاب به شرح زیر است:
بسم‌الله‌الرّحمن‌الرّحیم
خیلى خوشامدید برادران و خواهران عزیز! همین طور که فرمودند، زیارت شما دوستان مدتى تأخیر شده. خدا را شاکریم و از جناب آقاى محمدیان هم خیلى متشکریم که ترتیب دادند، بحمدالله این ملاقات حاصل شد.
وجود مجموعه روحانى در دانشگاه‌ها، بسیار مساله مهمى است. مثل دیگر مسائل مهم، ما به این پدیده عادت کرده‌ایم و اهمیت آن را درست تقویم و برآورد نمی‌کنیم. شما ملاحظه کنید که بناى دانشگاه در کشور چگونه بوده، جهتى که از آغاز براى دانشگاه ترسیم شده بوده است چگونه بوده و نوع دروسى که از جنبه ارزشى و جهت‌گیرى‌هاى فکرى یک معناى خاصى دارند چگونه تنظیم شده، بعد مقایسه کنید دوران پیش از انقلاب را با وضعیتى که امروز به برکت انقلاب اسلامى و به برکت اسلام در دانشگاه‌هاى ما از لحاظ حضور روحانیون، فضلا، اهل معرفت و اهل معنا وجود دارد و انسى که اینها با استاد و دانشجو دارند؛ آن وقت مى‌بینید چقدر حضور روحانیون معظم و فضلاى محترم در میان دانشجویان و در محیط دانشگاه اهمیت دارد.
وقتى که این اهمیت را ملاحظه کردیم، نخستین اثرى که باید ایجاد کند، این است که خود ما - یعنى من و
شما - که مرتبط با دانشگاه هستیم، این وضع را مغتنم بشمریم، قدر این وضعیت را بدانیم و این نعمت بزرگ را به معناى حقیقى کلمه شکرگزارى کنیم. شکر، شناختن نعمت، از خدا دانستن نعمت و به کار بردن نعمت در آن جایى است که خدا خواسته است؛ این معناى عملى و کامل شکر است. این نعمت را شکر کنید که در این صورت، فهرستى از وظایف و مسؤولیت‌ها و تذکرات را متوجه ما می‌کند.
من براى همین قسمت مقایسه عرض بکنم: قبل از انقلاب بعضى از روحانیون از جمله بنده حقیر با دانشجوها ارتباطاتى داشتیم. این ارتباطات، ارتباطات سازمانى نبود، ارتباطات تشکیلاتى نبود، ارتباطات در مسائل مبارزاتى تند نبود، ارتباط فکرى و تبیینى بود، یعنى جلساتى داشته باشیم که دانشجوها در آنجا شرکت کنند یا ما احیاناً در جلسه‌اى از جلسات دانشجویى در دانشگاه شرکت کنیم. در آن اوقات بنده در مشهد جلسه‌اى داشتم که بین نماز مغرب و عشاء برگزار می‌شد. پاى تخته مى‌ایستادم و به قدر 20 دقیقه یا نیم‌ساعت صحبت می‌کردم. مستمعین هم 90 درصد جوان بودند؛ جوان‌ها هم غالباً دانشجو و بعضاً دبیرستانى. یک شب مرحوم شهید باهنر (رحمهًْ‌الله علیه) مشهد بود، با من آمد مسجد ما. وضعیت را که دید، شگفت‌زده شد. حالا آقاى باهنر کسى بود که در تهران با مجامع جوان و دانشجویى هم مرتبط بود. ایشان گفت که من به عمرم اینقدر جمعیت دانشجویى و جوان در یک مسجد ندیده‌ام. حالا توى مسجد ما مگر چقدر جوان بود؟ حداکثر مثلاً 350-340 نفر. در عین حال براى یک روحانى روشنفکر مرتبط با جوان‌ها مثل آقاى باهنر که خودش هم دانشگاهى بود و دوره‌هاى دانشگاهى را دیده بود و محیط‌هاى دانشجویى را می‌شناخت و از فعالیت‌هاى مذهبى به‌روز و متجددانه هم مطلع بود، جمع شدن حدود 300 یا 350 نفر جوان - که شاید از این تعداد، مثلاً 200 نفرش دانشجو بودند - چیز عجیبى بود و ایشان را دهشت‌زده و تعجب‌زده کرده بود؛ 200 تا دانشجو یک جا جمع بشوند و یک روحانى برایشان صحبت کند؟!
حالا این را مقایسه کنید با وضعیتى که امروز شما توى دانشگاه دارید. دسترسى روحانى فاضل جوان - مثل شما - به محیط دانشگاهى، به دانشجو، به استاد؛ این را مقایسه کنید، ببینید چه فرصت عظیم و گرانبهایى است. این فرصت را باید نگه دارید، این فرصت را باید خیلى مغتنم بشمرید؛ نکته اصلى این است. اهمیت این حادثه و پدیده از اینجا هم فهمیده می‌شود که انگشت اشاره بسیارى از بدخواهى‌ها و تبلیغات سوء اتفاقاً به سمت همین محیط دانشگاه است. مى‌بینید توى این تبلیغاتى که می‌شود، یکى از چیزهایى که رویش فشار مى‌آورند، مساله اسلامى کردن دانشگاه‌هاست که چرا جمهورى اسلامى می‌خواهد دانشگاه‌ها اسلامى بشود که یکى از مظاهر اسلامى شدنش همین است.
نکته دوم درباره وضع دانشگاه‌هاى ما و دانشجویان ما و اساتید ما است. من کاملاً موافقم با آنچه جناب آقاى محمدیان درباره تفکر دانشجویان و جهت‌گیرى و رویکرد فکرى و عقلانى دانشجویان امروز بیان کردند. بعضى فقط روى نقاط منفى نگاه می‌کنند؛ گاهى هم که ما از دانشگاه و دانشجو و جوان تعریف می‌کنیم به خودشان می‌گویند که لابد اینها از فلان مفسده و فلان اشکالى که وجود دارد، خبر ندارند؛ نه، این مساله بى‌خبرى نیست، ما از بخش‌هاى منفى و از قسمت‌هاى تاریک خیلى هم بى‌خبر نیستیم؛ لیکن طبیعت کار را باید نگاه کرد؛ طبیعت جوان، آن هم دانشجو، آن هم در یک محیط جمعى، آن هم در معرض تبلیغات عجیبى که امروز وجود دارد، اغواگرى‌هایى که وجود دارد، تأثیرگذارى‌هایى که روى فکر جوان فهمیده دانشجوى ما وجود دارد. با توجه به اینها، شما نگاه کنید به واقعیت‌هاى درخشانى که در محیط دانشجویى از لحاظ دینى هست؛ انسان می‌فهمد که خیلى مهم است. همین مواردى که بیان کردند - این اعتکاف‌ها، این نماز جماعت‌ها، این حضورهاى فعال در مواقع حساس و در مراکز حساس، این اردوهاى جهادى، این فعالیت‌هاى سازندگى - اینها خیلى مهم است.
جوان دانشجوى ما انصافاً امروز بى‌نظیر است، اساتید ما هم همین جور. این همه استاد مؤمن، متدین، فعال، علاقه‌مند به سرنوشت دینى و اسلامى کشور و ملت در کشور ما نه فقط هیچ وقت وجود خارجى نداشته است بلکه در مخیله کسى هم نگنجیده است کما اینکه امروز هم در دنیا چنین چیزى وجود ندارد. محیط دانشگاه‌هاى ما یک چنین محیطى است؛ محیط دین است، محیط اسلام است. البته نه اینکه ما به این اندازه قانع باشیم؛ نه، بحث قانع بودن نیست اما انسان نمی‌تواند عمیقاً راضى و خشنود نباشد. این نعمت بزرگ خداست. پس اینها واقعیات است. محیط دانشگاه یک محیطى است حقیقتاً مساعد، حقیقتاً مناسب و با انتظاراتى که از این محیط وجود دارد، حقیقتاً برجسته از لحاظ دینى. باید انتظارات را در نظر گرفت. توقع از هر محیطى به یک کیفیتى است. توقعى که انسان از محیط دانشجویى دارد با توقعى که از محیط طلبگى دارد، فرق می‌کند. اقتضائاتى که در اینجا هست، عواملى که روى اینجا کار می‌کند و عوامل تاریخى‌اى که روى اینها کار کرده، اینها همه باید مورد ملاحظه قرار بگیرد تا انسان بتواند یک ارزیابى درستى داشته باشد. پس محیط دانشجویى هم محیط خیلى خوبى است لذا باید از این استفاده کرد.
آنچه به نظر بنده در درجه اول اهمیت قرار دارد، فکر و دل مخاطبان شماست؛ اولاً فکر، ثانیاً دل. فکر به معناى این است که بایستى بنیه اعتقادى این جوان را تقویت کنید. جوان در معرض تحویل و تحول است در معرض تغییر است. مؤثرات، امروز حجم خیلى زیادى در دنیا دارد. بنیه فکرى جوان را باید جورى تقویت کنید که نه فقط متأثر از عوامل سلبى و معارض و معاند نشود، بلکه بتواند روى محیط خود اثر هم بگذارد؛ باید بتواند نورافشانى کند، محیط خودش را با مبانى و معارف اسلامى آشنا کند، در این راه پیشقدم باشد، نیروى پیشرو باشد و از لحاظ فکرى بایست یک چنین حالتى پیدا کند. از لحاظ قلبى که ذکر می‌کنیم به خاطر این است که براى عروج انسان بلکه براى ثبات انسان در صراط مستقیم، حقیقتاً فکر به تنهایى کافى نیست. علاوه بر جنبه اعتقادى، جنبه قلبى و روحى لازم است، حالت طوع لازم است، حالت خشوع لازم است، حالت ذکر و توجه به خدا براى انسان ضرورى است. اگر این بود، خیلى از کمبودها را جبران خواهد کرد. اگر این نبود، قدرت فکرى و قدرت استدلال و احتجاج در بسیارى از مواقع به کمک انسان نخواهد آمد و کمکى به انسان نخواهد کرد. با نصیحت، با موعظه حسنه و با رفتار خوب باید دل جوان را نرم کرد؛ او را به خشوع و توسل و توجه و تذکر آشنا کرد، نماز را براى او درست تبیین کرد؛ ذکر الهى را براى او درست تبیین کرد این می‌شود پشتوانه آن فکر. اگر این شد، آن وقت آن استقامت فکرى دیگر بى‌زوال خواهد بود. در میدان عمل، این لینت قلب، این توجه و تذکر به درد انسان می‌خورد؛ او است که انسان را محکم نگه می‌دارد؛ این چیز لازمى است. این 2 چیز را باید در جوان تقویت کرد. باید کلاس معارف بگذارید؛ معارف متقن با زبان روز، متناسب با فکر دانشجو، متناسب با ادبیات دانشجو بایستى ارائه بدهید؛ اینها کارهاى لازم و اجتناب‌ناپذیرى است. به لسان قوم حرف زدن، یک مصداقش اینجاست. با زبان دانشجو باید حرف زد. با ادبیاتى که براى دانشجو قابل فهم است باید حرف زد. اى بسا ادبیاتى است که در یک محیطى کارساز است، کارآمد است، اما در محیط دیگرى کارآمد نیست. این درست مثل اختلاف لغت می‌ماند. واقعاً اختلاف در ادبیات، مثل اختلاف در لغت است؛ مثل این است که انسان در یک محیط فارسى‌زبان بیاید مثلاً گجراتى حرف بزند، هیچ کس چیزى نخواهد فهمید. اگر چنانچه انسان با ادبیات محیط جوان و محیط دانشجویى آشنا نباشد، از این ادبیات استفاده نکند، راه ارتباط فکرى بسته خواهد شد و تأثیرگذارى کم خواهد شد. پس به لسان قوم بودن خیلى لازم است. در بخش موعظه حسنه - که حالا من تعبیر «تربیت» را به کار نمی‌برم، چون تربیت یک معناى اعمّى دارد - به نظر من علاوه بر مساله زبان، مساله رفتار لازم است. همین «کونوا دعاه النّاس بغیر السنتکم»(1) که گفته شده، اینجاست. چیزى که دل‌ها را نرم می‌کند، بلکه عنادها را به زانو درمى‌آورد، آدم‌هاى معاند را به زانو درمى‌آورد، رفتار درست است، رفتار خوب است. البته رفتار خوب، شامل اخلاق خوب، تواضع، صداقت در گفتار، صداقت در موضعگیرى، صراحت در بیان حقیقت و بلندنظرى نسبت به امور مادى و دنیوى می‌شود؛ این چیزهایى که نشان‌دهنده خلوص در عمل است که اگر به توفیق پروردگار ماها واقعاً خلوص در عمل داشته باشیم، طبعاً در رفتار و گفتارمان خودش را نشان می‌دهد. بنابراین نقطه اساسى مهم دوم، بهترین راهش همین است: اولاً لسان موعظه و نصیحت - برادرانه و در مواردى پدرانه و مشفقانه - ثانیاً رفتار و عمل.
یکى از چیزهایى که به نظر من به شما کمک می‌کند، این چیزى است که درباره نبى مکرم، امیرالمؤمنین فرمود: «طبیب دوّار بطبّه قد احکم مراهمه و احمى مواسمه».(2) نباید پشت میز و توى اتاق حبس شد. شکل ادارى پیدا کردن ما مجموعه روحانى و مجموعه آخوند به نفع ما نیست. هر مسؤولیتى هم در هر جا داریم، این حالت طلبگى خودمان، حالت آخوندى خودمان، حالت روحانى خودمان را - که انس با مردم، رفتن میان مردم، گفتن به زبان مردم، شنیدن درددل مردم است - باید از دست ندهیم. البته ما هر دو جورش را در بین روحانیون دیده‌ایم. کسانى بوده‌اند که هیچ سمت رسمى و ادارى و اینها هم نداشتند، در عین حال رفتارشان با مردمى که با آنها مواجه بودند، مثل رفتار یک آدم ادارى، خشک، بى‌انعطاف، بى‌توجه، بى‌محبت و بى‌لبخند بوده است. عکسش را هم دیده‌ایم. کسانى هم بوده‌اند که مسؤولیت‌هاى ادارى داشتند اما در همان گوشه‌اى و ضلعى که با مردم تماس پیدا می‌کردند، رفتار محبت‌آمیز، رفتار پدرانه، رفتار مشفقانه و دلسوزانه با مردم داشتند؛ این خوب است، این درست است. پس این هم یک مساله است یعنى حبس نشدن مجموعه در قالب‌هاى سازمانى. نه اینکه من با سازماندهى مخالف باشم، نه، بدون سازماندهى، بدون تشکیلات، مدیریت امکان ندارد و کار هم پیش نمی‌رود. نخیر، بنده معتقد به نظم سازمانى هستم اما معتقدم که این نظم سازمانى نباید ما را از هویت خودمان خارج کند. ما در همه صورت روحانى هستیم. بایستى با همان منش روحانى به شکل روحانى‌اى که در عالم شیعه وجود دارد، مشى کنیم. البته این حالت در مذاهب و ادیان دیگر هم به‌کلى منتفى نیست؛ یک جاهایى وجود دارد، براى آنها خیلى هم خوب است اما حالا در بین شیعه یک سنتى است. این حالتى که در بین روحانیت شیعه وجود داشته - اینکه با مردم مأنوس است، از مردم مرتزق است، نسبت به مردم مشفق است، دردهاى مردم دردهاى او است - این را باید حفظ کنید؛ این چیز خیلى مهمى است. خب، اشاره کردند به کارهایى که انجام گرفته است. این کارها بسیار خوب است. توصیه دیگر من هم این است - البته این توصیه به مجموعه مدیریتى شماست - که هرچه ممکن است، فعالیت‌ها را به نفع بخش صف، در مقابل ستاد، تعدیل و تنظیم کنند؛ یعنى بیشتر به صف بپردازند تا به ستاد؛ به نیروى داخل میدان بپردازند. نیروى ستاد براى طراحى و تنظیم فکر و ایجاد خط مشى‌هاى میان‌مدت و بلندمدت و این چیزهاست. در همین حد بایستى ستاد را حفظ کرد. اگر نیروى ستادى توسعه پیدا کند، مشکلات درست خواهد کرد؛ بدنه را سنگین می‌کند. به هر حال کار، کار بسیار مهمى است و مجموعه شما بحمدالله در طول این سال‌هاى متمادى کارهاى خوبى کرده است. امیدواریم که خداوند متعال کمک کند، باز هم بتوانید این تلاش مقدس و این جهاد را ان‌شاءالله ادامه دهید. البته حوزه‌هاى علمیه در پشتیبانى‌هاى انسانى و علمى براى این مجموعه، حقیقتاً وظیفه سنگینى دارند. حوزه‌هاى علمیه مسؤولیت دارند، کمااینکه دستگاه‌هاى دولتى هم مسؤولیت‌هاى سنگینى دارند. خوشبختانه در این دولت زمینه براى شما فراهم است. این را من با آشنایى و اطلاعى که از مجموعه‌هاى تصمیم‌گیرى دارم، عرض می‌کنم. توى این دوره و در این مجموعه دولتى، کار براى شما روان است. در بعضى از دولت‌ها به این روانى نبوده؛ بعضى‌ها اصل قضیه را قبول نداشتند، بعضى‌ها کمک‌هاى کمى داشتند. این هم یکى از زمینه‌هاى شکرگزارى است که بایستى از این نعمت استفاده کرد. امیدواریم ان‌شاءالله خداوند متعال همه شما را موفق بدارد و تأیید کند و ان‌شاءالله کارى را که می‌کنید، مقبول پروردگار و مورد رضاى حضرت بقیهًْ‌الله ارواحنا فداه باشد و روزبه‌روز هم کار را با کیفیت بهتر و در سطح بالاترى ان‌شاءالله ارائه کنید.
والسّلام علیکم و رحمهًْ‌الله و برکاتهًْ
پي‌نوشت:
1- مشکاهًْ الانوار، ص 46
2- نهج‌البلاغه، خطبه 108