کولین فریمن*
ترکیه یکی از معدود دموکراسی‌های خاورمیانه است که برای پیوستن به اتحادیه اروپا دست به اصلاحات اساسی در ساختار سیاسی و اجتماعی خود زده است. در این میان جایگاه ارتش ترکیه به عنوان یکی از عوامل عقبگرد این کشور برای عضویت در اروپایی متحد هنوز مساله‌اي لاینحل باقی مانده است. میزان پایین بیکاری و رشد سریع اقتصاد جامعه ترک را به صورت اجتماعی نامتوازن در مسیر توسعه حفظ کرده و دولتمردان این کشور تلاش‌های بسیاری را در جهت حفظ موقعیت اورآسیایی ترکیه انجام داده‌اند. در این میان حوادث متعددی باعث شده تنش‌های میان ترکیه و اروپا به صورت بی‌سابقه‌ای رشد یابند و سیاستمداران ترک از اروپای متحد فاصله گیرند. اکنون آنکارا نسبت به بروکسل سرد شده است و ترک‌ها دیگر مانند سابق برای پیوستن به اتحادیه اروپا تلاش نمی‌کنند. زمان ناهار در یکی از آسمانخراش‌های مرکز استانبول یکی از بانکداران مشهور ترک می‌گوید: اتحادیه اروپا باید ترکیه را به درون خود راه دهد. ما اکنون تمام کیفیت‌های لازم را برای اروپایی شدن در اختیار داریم. با پیش فرض‌هايی که اروپایی‌ها نسبت به ما دارند نمی‌توان آینده را رقم زد. ثبات اقتصادی نگره منطقه‌ای برای ترکیه بسیار حائز اهمیت است؛ پیروی از روش‌های
هرج و مرج‌طلبانه بروکسل نمی‌تواند منجر به ثبات اقتصادی در ترکیه شود. این بانکدار ترک در ادامه قهوه لاته خود می‌گوید: «اگر اتحادیه اروپا ما را به منطقه یورو راه ندهد این مشکل خودش است نه مساله ما.» فراموش نکنید که اقتصاد ما رقابتی‌تر از اقتصاد اتحادیه اروپایی است. اگر اروپایی‌ها مدت کمی ما را پشت دروازه‌های بروکسل می‌گذاشتند مساله چندان مهمی نبود اما اکنون ترکیه سال‌هاست در انتظار حضور در اتحادیه اروپایی مانده و به نظر می‌رسد چندگانگی عقیده در میان اروپایی‌ها نمی‌تواند آنها را برای یک تصمیم صریح متقاعد کند. پیش‌تر ترکیه در انتظار اجازه حضور در اتحادیه اروپایی بود شاید بزودی اروپایی‌ها باید در انتظار اظهار نظر ترکیه برای زندگی در میان اروپایی‌ها باشند. مذاکرات پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا به صورت رسمی از سال 1987 آغاز شد. در 23 سال گذشته این مذاکرات فراز و نشیب‌های بسیاری داشته است و همواره اروپا با دست برتر در این مذاکرات شرکت کرده است اما این جایگاه باید تغییر کند. زمانی که کاترین آشتون رئیس گروه سیاست خارجی اتحادیه اروپا وارد آنکارا برای مذاکرات تازه بر سر پیوستن اتحادیه اروپا شد با سوالاتی از سوی طرف ترک روبه‌رو شد که انتظار آنها را نداشت. ترک‌ها به آشتون گفتند اگر روند مذاکرات برای پیوستن به اتحادیه اروپا به کندی پیش رود ممکن است ترکیه شرایط خود را برای حضور در باشگاه اروپایی تغییر دهد و حاضر به حضور در اروپای متحد نباشد.
در عین حال گروهی از ملی‌گرایان ترک که مخالف حضور ترکیه در اتحادیه اروپا هستند با برپایی تظاهرات ضد اروپایی در استانبول و آنکارا از سیاستمداران خود خواسته‌اند استقلال ترکیه را حفظ کنند و وارد ساختار اروپایی متحد نشوند. اقتصاد ترکیه به صورت فزاینده‌ای رشد کرده است و قدرت‌های بزرگ اروپایی مانند فرانسه و آلمان به این موضوع اعتراف کرده‌اند اما همسایگان شرقی و جنوب ترکیه باعث شده‌اند اروپا به این کشور با چشم یک بیگانه نگاه کند. دو سوم از ترک‌ها در سال 2004 میلادی حامی پیوستن کشورشان به اتحادیه اروپا بوده و حضور در اروپا را برای کشورشان یک مساله حیاتی می‌دانستند اما در آخرین نظرسنجی‌ها تنها نیمی از مردم ترکیه از حضور کشورشان در اتحادیه اروپا حمایت می‌کنند. ترکیه با فرستادن فعالان صلح به سوی نوار غزه و حمایت از برنامه هسته‌ای ایران زنگ‌های خطر را در برخی از پایتخت‌های اروپایی به صدا درآورد. در این میان پدر معنوی لیبرال دموکراسی یعنی ایالات متحده از اقدامات ترکیه بهت زده شد. ترک‌ها دست به بازی بزرگی زدند و به دیگران نشان دادند که این کشور می‌تواند از پتانسیل‌های تاثیرگذار خود همواره استفاده کند. بسیاری بر این باورند، داوود اغلو یک «نئو عثمانی» است که تلاش می‌کند جایگاه ترکیه را به عنوان یک قدرت مستقل و تاثیرگذار حفظ کند. این کشور با همسایگی نزدیک با کشورهای ایران، سوریه، عراق و اتحادیه اروپایی می‌تواند در جغرافیای خود دست به ماجراجویی‌های قابل بررسی بزند. ترکیه امروز می‌تواند نقش بسزایی در بازیسازی منطقه خاورمیانه و امنیت خلیج فارس ایفا کند که این سیاست‌ها را مرهون وزیر خارجه‌اش است. در حالی که ترکیه از فاصله گرفتن از اروپا سخن می‌گوید دیوید هيگ وزیر خارجه بریتانیا به سخنان هنری کيسینجر استناد می‌کند و می‌گوید: این کشور به سوی اروپای واحد حرکت خواهد کرد و کماکان پیوستن به اروپا از برنامه‌های اساسی آنکارا خواهد بود. چندی پیش رجب طیب اردوغان نخست وزیر ترکیه در ساحل دریای سیاه به خبرنگاران گفت: من به سران اروپایی گفته‌ام اگر شما یک باشگاه مسیحی نساخته‌اید جلوی عضویت ترکیه را در ساختار‌های خود نگیرد. سخنان اردوغان درباره باشگاه مسیحی کشورهای اروپایی را با این سوال رو به رو کرده است که آیا ترکیه به سوی ساخت یک باشگاه اسلامی گام برخواهد داشت. مردم ترکیه نگاه مثبتی به شرق ندارند زیرا این منطقه مملو از مشکلات است. آنها بیشتر می‌خواهند مانند آلمان در قلب اروپا باشند.
* دیپلمات ارشد اتحادیه اروپا
مترجم: سيد بهزاد اخلاقي