گروه سیاسی:
زمستان سال 87 در حالی آغاز شد که طرح دولت وحدت ملی هاشمی رفسنجانی که نطفه آن در پاییز امسال بسته شده بود، عقیم ماند. کارگزاران سازندگی هرچند در اولین کنگره خود و از زبان غلامحسین کرباسچی صراحتاً اعلام کرد که موافق ایده طرح دولت وحدت ملی است تا اصولگرایان با اتخاذ سیاست عبور از احمدی‌نژاد عملاً رقیب سرسخت خاتمی را تنها بگذارند اما با عقیم ماندن این ایده طبیعی بوده و هست که بازی را در میدان و در اردوگاه اصلاح‌طلبی دنبال کنند. بسیاری بر همزمانی کنگره‌های کارگزاران و مشارکت خرده گرفتند اما آیا نیات تصمیم‌سازان و ایده‌پردازان هر دو حزب در مقابل هم قرار دارد؟ شاید حضور تمام قد طیفی از کارگزاران در خیمه رئیس پارلمان اصلاحات، در نگاه اول تقابل آنها با اردونشینان رئیس‌جمهور اصلاح طلب را به نمایش می‌گذارد. حضور تیم رسانه‌ای محمد عطریانفر - برخی اصلاح‌طلبان از وی به عنوان اصلی‌ترین کارگزارانی حامی خاتمی یاد می‌کنند- در ارگان مطبوعاتی حزب اعتماد ملی و انتشار نخستین شماره ویژه‌نامه این روزنامه که در پیشانی آن مصاحبه با غلامحسین کرباسچی در نقد و مذمت خاتمی گنجانده شده بود بدون تردید، گمانه‌هایی را متفاوت از تحلیل‌های گذشته به ذهن متبادر می‌سازد. این موضوع از آن جهت اهمیتی مضاعف می‌یابد که کرباسچی اینک می‌رود تا به عنوان یکی از اصلی‌ترین سیاست‌گذاران ستاد انتخاباتی کروبی و به عبارتی ستون خیمه انتخابات شیخ معرفی شود. رصد این اتفاق و رفتار، در ابتدا پیشی گرفتن کروبی از سیدمحمد خاتمی در جذب اصلاح طلبان به اردوگاه خود را تحلیل میکند اما گویا برخی اعضای اعتماد ملی در این باره دغدغه‌هایی دارند که سلامت این تحلیل را به محاق می‌برد.
ترديدهاي اعتمادملي درباره وفاداري كرباسچي
در حالی که غلامحسین کرباسچی اینک در جایگاه مرد شماره یک کروبی برای انتخابات آتی قلمداد می‌شود یکی از اعضای حزب اعتماد ملی در گفت‌وگو با «وطن‌امروز» تردیدهایی جدی در این باره وارد کرده است. وی که خواست نامش فاش نشود، برخی مصلحت‌سنجی‌ها و نیز شرایط حساس فضای انتخاباتی در اردوگاه شیخ اصلاحات را عامل اصلی اين درخواست عنوان می‌نمايد، دغدغه‌ها و تردیدهای خود و برخی دیگر از اعضای اعتماد ملی درباره نزدیکی کرباسچی به کروبی را اینگونه آغاز میکند: « آقای کروبی ظرفیت‌های فراوانی برای تجمیع نیروهای اصلاح‌طلب دارد و مشی سیاسی ایشان باعث شده تا همیشه نوعی اعتماد به ایشان در میان افراد وفادار وجود داشته باشد... افزایش نیروهای اصلاح‌طلب حول آقای کروبی را هر روز شاهدیم ولی به برخی موارد نمی‌توانیم بی‌اعتنا باشیم و خوشبینانه نگاه کنیم... قبلاً ملاقات‌هایی میان آقای کروبی با بعضی اعضای حزب کارگزاران انجام شد و برخی آقایان هم نسبت به ایشان (کروبی) ابراز علاقه کردند اما با این شدت و با این سرعتی که الان شاهدیم نبود؛ این موضوع تا حدودی شک‌برانگیز است... دبیرکل حزب با آغوش باز این آقایان را پذیرفته است و این موضوع نشانه مشی سیاسی سالم ایشان است اما این باعث نمی‌شود تا بقیه اعضای حزب از مراقبت چشم‌پوشی کنند». این عضو حزب اعتماد ملی در ادامه در پاسخ به سوال «وطن امروز» درباره مصاحبه اخیر دبیرکل کارگزاران با ویژه‌نامه هفتگی روزنامه اعتماد ملی و انتقادات وی از سیدمحمد خاتمی، از زوایای جدیدی تردیدهای خود را توضیح داد: «من توصیه می‌کنم یک بار دیگر آن مصاحبه را بخوانید. کرباسچی چه انتقادی به خاتمی کرد؟ فقط گفت خاتمی سیاستمدار مدرن نیست چون هنوز اعلام نکرده که می‌خواهد بیاید یا نه و مثلاً دارد فال حافظ می‌گیرد... خب! اینها که انتقاد جدیدی نیست. من از شما می‌پرسم کدام جمله کرباسچی موجب می‌شد تا طرفداران خاتمی از او رويگردان شوند. تازه! سوالات هم طوری طراحی شده بود که به خواننده می‌فهماند دلیل مخالفت کرباسچی با خاتمی، اقدام نکردن خاتمی برای آزادی او بوده است... اصلا همین شیوه مصاحبه و نوع گفته‌های آقای کرباسچی تردیدهای ما را مضاعف کرد». وی در ادامه به دفاع کرباسچی از کروبی اشاره و تصریح کرد: «اگر بخواهیم عمیق این موضوع را بررسی کنیم، من معتقدم آقای کرباسچی اصلا از آقای کروبی حمایت نکرد فقط گفت کروبی حرفش را رک و راست می‌زند و حاضر است برای آزادی یک زندانی با زندان‌بان هم لابی کند. این نحوه دفاع و حمایت است؟... تمام ایران می‌داند که آقای کروبی آدم رکی است. مخالفان ایشان هم این موضوع را می‌گویند... من اصلا معتقدم این آقایان دارند بزرگ‌ترین توهین‌ها را به آقای کروبی می‌کنند...». صراحت این عضو اعتماد ملی در حالی است که اگر این موضوع از این دریچه نگریسته و ارزیابی شود نتایج جالبی به دست می‌آید. نخست آنکه تحریریه ویژه‌نامه اعتماد ملی که به نظر می‌رسد کم‌ترین ارتباطی با تصمیم‌گیران تحریریه اصلی این روزنامه ندارد، منتسب به محمد عطریانفر، عضو شورای مرکزی کارگزاران و از حامیان خاتمی است. در واقع اگر کلیت کارگزاران سازندگی را در دو طیف فکری چپ و راست نوین تعریف کنیم، عطریانفر را می‌توانیم در منتها‌الیه اردوگاه چپ جست‌وجو کنیم. اینکه تیم رسانه‌ای عطریانفر اینک مروج حمایت از کروبی شده، از سوی برخی نزدیکان کروبی چندان قابل هضم نیست چه آنکه در نخستین شماره نیز مصاحبه‌ای با غلامحسین کرباسچی ترتیب دهد و سعی در به صحنه کشیدن نمایش تخریب خاتمی و مدح کروبی داشته باشد. طبیعی است که دست‌کم در خوشبینانه‌ترین حالت، پذیرش موضوع نیازمند درنگ و تامل یاران کروبی باشد. البته موضوع برجسته شدن مصاحبه کرباسچی و شایعه برخورد با وی به دلیل انتقاد از خاتمی را هم نباید خارج از این چارچوب تحلیل کرد. ادامه این طریقه ارزیابی، با بررسی مصداق‌گونه نخستین شماره ویژه‌نامه اعتماد ملی، دستاوردهای جالب‌تری برای دوستان کروبی به دست می‌دهد که تا حدود زیادی تردیدهای این عضو اعتماد ملی در صداقت کرباسچی و تیم رسانه‌ای عطریانفر را پر بی‌راه نمی‌کند. مي‌گويند در سرمقاله این ویژه‌نامه کوچک‌ترین موردی از نفی خاتمی و تایید کروبی یافت نمي‌شود و محتوای سرمقاله چیزی جز ترغیب خاتمی به کاندیداتوری و گلایه از برخی رفتارهانيست.
جالب آنکه در مقاله حجاریان تفکر کروبی در زمره دیدگاه‌هایی قرار گرفته که مروجان اصلاح‌طلبی باید آنها را نسبت به واقعیات اصلاحات «توجیه» کنند: «به لحاظ اخلاقی اصلاحات را از سه جهت باید موجه‌سازی کرد... (ثالثا) در مقابل بدیل‌هایی که با تمکین به ساحت قدرت ادعا دارند که به دنبال خرید وقت هستند تا شرایط برای دموکراتیک کردن فراهم آید.» مشخص است که کروبی در محدوده «بدیل»هایی است که حجاریان به آنها اشاره کرده است. بررسی مصادیق دیگر هم خارج از این حیطه دستاوردی ندارد. برخی اعضای حزب اعتماد ملی معتقدند با اشاره به همین چند مورد می‌توان «راستي‌آزمایی» نیات کرباسچی و تیم عطریانفر را نسبت به کروبی ارزیابی کرد. شاید نخستین تحلیل از قرابت کرباسچی با کروبی گلایه‌های وی از خاتمی و عدم حضورش در میان حلقه تصمیم‌گیران خاتمی باشد و ارزیابی نخستین از فعالیت تحریریه شهروند امروز در روزنامه اعتماد ملی به نیاز به ادامه فعالیت ژورنالیستی منتهی شود اما این موضوعی است که یکی از نزدیکان کروبی که همانند وی از صراحت لهجه قابل‌ملاحظه‌ای برخوردار است به شکلی دیگر به تجزیه و تحلیل آن می‌پردازد. وی اخیرا در جلسه‌ای با برخی نزديكان كروبي به آنها توصیه کرده که مراقب نزدیک شدن «حامیان خاتمی» به کروبی و در اختیار گرفتن برخی امور باشند. این فرد روحانی هنگامی که با این اعتراض اعضا مواجه می‌شود که حضور حامیان خاتمی در اردوگاه کروبی را نشانه قدرت‌گیری شیخ اصلاحات و افزایش ضعف خاتمی تحلیل کرده‌اند، مراد خود از این توصیه را شفاف‌تر بیان میکند: «واقعا فکر می‌کنید که حامیان خاتمی به شما اضافه می‌شوند؟ مطمئن باشید که آنها خاتمی را ترک نمی‌کنند تا از کروبی حمایت کنند... مگر انتخابات دوره گذشته (ریاست جمهوری) را فراموش کرده‌اید؟ هنوز باور نکرده‌اید که گفتمان شما با آنها زمین تا آسمان متفاوت است؟ ... چرا به راحتی اجازه می‌دهید «دیگران» وارد حوزه تصمیم‌گیری شما شوند... این آقایی که می‌گویند می‌خواهد معاون اول آقای کروبی شود و ظاهرا تمامی ارکان انتخاباتی کروبی را هم می‌خواهد به دست بگیرد، آیا واقعا برای کروبی کار میکند؟... چقدر مطمئن هستید؟ از طرف هاشمي ماموريتي ندارد؟ چرا اجازه می‌دهید چنين افرادی از امکانات شما استفاده کنند و مثلا تبلیغات‌چی شما بشوند و روزنامه شما را صاحب شوند... اگر اعتباری دارید به خاطر اعتبار آقای کروبی است و آقای کروبی هم بدون نظام هیچ است. آن وقت می‌خواهید اینها که مخالف نظام هستند برای شما تبلیغ کنند؟... شما چرا نمی‌روید روی این موضوع کار کنید که ممکن است آنها می‌خواهند آقای کروبی را استحاله کنند و آبرویش را ببرند تا مانعی در جریان مقابل نداشته باشند؟... اگر این آقای معاون اول که گویا دوست دارد همه کاره ستادهای انتخاباتی (کروبی) بشود، سر بزنگاه سرکارتان بگذارد و بگوید از خاتمی حمایت کنید، آن موقع می‌توانید این افتضاح را جمع کنید... آقای کروبی آن موقع دیگر برایش آبرویی می‌ماند؟ آن موقع وزارت تعاون هم سهم او نمی‌شود».
روزهای دشوار آقاي دبيركل
دبیرکل حزب کارگزاران که گویا قصد هدایت حزب اعتماد ملی در انتخابات آینده ریاست‌جمهوری را دارد، هرچند فضای غالب افکار عمومی، وی را گلایه‌مند از خاتمی معرفی میکند و او را در مقام دفاع از شیخ اصلاحات قرار می‌دهد اما به نظر می‌رسد برای اثبات وفاداری خویش روزهای دشواری را پیش‌رو دارد چه آنگونه که اطرافیان ناراضی کروبی معتقدند، کرباسچی و تیم رسانه‌ای محمدعطریانفر در حقیقت سیاست «مهار کروبی» را پیش‌رو دارند. البته پذیرش این تحلیل در شرایط فعلی میسر نیست و نیازمند رصد تحرکات و رفتار آتی این افراد است. آنچه از بررسی اظهارات اخیر کرباسچی استنباط می‌شود این است که وی از تداوم عدم اطمینان خاتمی برای کاندیداتوری آزرده‌خاطر است. عصبانیت کرباسچی از بیان اینکه «مگر باید امام زمان به او نامه بنویسد که نظرش را اعلام کند»، شايد بیشتر ناظر بر این باشد که اصلاح‌طلبان هم از تردیدهای خاتمی به ستوه آمده‌اند. در همین مسیر ارزیابی است که برخی طرفداران کروبی معتقدند اشاره کرباسچی به حلقه مشاوران خاتمی و سوال از وی که این مشاوران چه کسانی هستند، درخواست برای اعلام حضور در این حلقه تعبیر می‌شود.
به نظر می‌رسد کرباسچی برای رهایی از این تحلیل‌ها باید به این طیف هوادار کروبی ثابت کند که نسبت به کروبی وفادار خواهد ماند. شاید انتظارات اطرافیان کروبی از کرباسچی بیشتر بر 2 محور استوار باشد. نخست تدوین یک ساز و کار همکاری و ارائه برخی تضمین‌ها برای اثبات وفاداری و دیگری «نقد کارشناسانه و دقیق رقبای انتخاباتی» کروبی است. بی‌تردید تصمیم‌گیری کرباسچی درباره این موضوع باید در چارچوب تحولات و روند تصمیم‌گیری‌های حزب کارگزاران، محل مداقه ناظران سياسي باشد. در صورت پذيرش برخي فرضيه‌ها به نظر مي‌رسد کارگزاران سازندگی در حال پیگیری یک بازی چند لایه انتخاباتی بوده و هست. استراتژی نخستین این حزب طرح دولت وحدت ملی بود که با شعار پنهان «نه احمدی‌نژاد، نه خاتمی» دنبال شد و با عدم اقبال از سوی اصولگرایان ره به جایی نبرد. با این وجود طبیعی است که حضور احمدی‌نژاد در انتخابات منجر به حضور آنان در صف حامیان خاتمی خواهد شد.
جمال و جلال هاشمي
رفتارشناسی اعضای ارشد کارگزاران و بررسی نحوه سیاست‌پیشگی این افراد این موضوع را مطرح میکند که برخی از تصمیم‌گیران حزب کارگزاران، می‌توانند انعکاس‌دهنده تمایلات و مکنونات سیاسی هاشمی‌رفسنجانی در عرصه سیاست‌ورزی کشور باشند. با استناد به همین موضوع می‌توان حسین مرعشی را «چهره جمالی» و غلامحسین کرباسچی را «چهره جلالی» هاشمی‌رفسنجانی معرفی کرد. با توجه به این شرایط قطعاً می‌توان با بررسی تحرکات سیاسی این افراد تا حدودی «سیاست نهانخانه‌ای» هاشمی‌رفسنجانی را ره‌گیری کرد. مهاجرت برخی اعضای کارگزاران به اردوگاه کروبی را می‌توان از این زاویه نیز ارزیابی کرد. در همین راستاست که شايد بتوان عصبانیت کرباسچی از خاتمی را ناراحتی هاشمی از خاتمی برای عدم اعلام کاندیداتوری تفسیر کرد.
به عقيده تحليلگران عرصه انتخابات 88، ایده هاشمی‌رفسنجانی برای چشم‌پوشی اصولگرایان از کاندیداتوری احمدی‌نژاد ماحصلی جز شکست نداشته و پرواضح است که صف‌کشی انتخاباتی جدید وی مبتنی بر مقابله با دولت فعلی رقم خورده و وی به تهدید خود عمل کرده و درصدد کاندیدا کردن خاتمی است. تردید خاتمی برای اعلام کاندیداتوری اما مانعی است بر شکل‌گیری این صف‌کشی انتخاباتی و به همین خاطر می‌توان ابراز نگرانی کرباسچی از سیاست تردید خاتمی که وی از آن به فال حافظ تعبیر کرده را، در واقع گلایه و ناراحتی رفسنجانی از خاتمی دانست. شاید درک همین واقعیات است که برخی از اعضای حزب اعتماد ملی را نسبت به حضور کارگزارانی‌ها در اردوگاه کروبی دچار تردید و واهمه کرده است. به‌طوری که یکی از هواخواهان کروبی درباره این حضور چنین ابراز نگرانی میکند: «چگونه می‌توانیم باور کنیم که دبیرکل کارگزاران، مسؤول ستاد انتخاباتی کروبی و معاون اول او باشد در حالی که پالس‌های آنها برای ترغیب خاتمی به کاندیداتوری را هر روز شاهدیم. باید مانع از حضور اسب تروا در اردوگاه کروبی بشویم».
منتجب نیا: اصلاح‌طلبان به فکر حمایت از کروبی باشند
باشگاه خبرنگاران: قائم مقام دبيركل حزب اعتماد ملی گفت: حتی اگر همین امروز اصلاح‌طلبان بیایند و بگویند طرح تشکیل شورای حکمیت را پذیرفته‌اند حزب اعتماد ملی همچنان برتصمیم نهایی خود یعنی تنها ائتلاف با گروه‌هایی که نامزدی کروبی را قبول دارند پابرجاست و از تصمیم خود باز نمی‌گردد پس بهتر است اصلاح‌طلبان به‌جای معرفی نامزد در فکر حمایت از کروبی باشند. منتجب‌نیا با اشاره به دلایل اصرار برخی اصلاح‌طلبان بر نامزدی خاتمی، ادامه داد: شاید عقیده این عده در اصرار برآمدن خاتمی، دیدن منافع آینده خودشان است و منافع خودشان را درآمدن خاتمی می‌بینند و فکر می‌کنند با آمدن خاتمی آنها زودتر به اهدافشان می‌رسند اما این موضوع قطعا با اصل آزادی و دموکراسی و حقیقت‌گرایی تناسب ندارد. این در حالی است که یک عضو ارشد مجمع روحانیون مبارز با اشاره به آمادگی خاتمی برای حضور در انتخابات گفت: مطابق آخرین اطلاعات، تصمیم خاتمی بر حضور در انتخابات آتی متمرکز است مگر اینکه مانعي جدی برای حضور وی وجود داشته باشد. موسوی لاری ادامه داد: شخصی که اکنون در میان اصلاح‌طلبان واجد بهترین شرایط برای اجماع بوده و در نزد افکار عمومی نیز دارای بهترین موقعیت است، خاتمی است چرا که وی آمادگی بیشتری برای حضور در انتخابات دارد و به دلیل دارا بودن 8 سال سابقه اجرایی و به روز بودن، در میان اصلاح‌طلبان می‌تواند موفق‌تر عمل کند. وی بهترین زمان ممکن برای اعلام حضور یا عدم حضور خاتمی در انتخابات ریاست جمهوری دهم را بهمن ماه دانست و گفت: بهتر است تکلیف این موضوع در ماه آینده مشخص شود چراکه طولانی شدن این موضوع درست نیست.