لایحه «طرح تحول اقتصادی» پس از گذشت 10 ماه از زمانی که رئیس‌جمهور برای نخستین بار خبر از انجام دادن یک جراحی بزرگ در اقتصاد کشور داد با قید یک فوریت در دستور کار نمایندگان مجلس قرار گرفت تا آرزوی دیرینه کارشناسان اقتصادی کشور در هدفمندسازی یارانه‌ها به دست دولت نهم نخستین گام هایش به سمت اجرایی شدن را بردارد. اما همزمان با مطرح شدن بحث‌های مربوط به پرداخت نقدی یارانه‌ها به مردم که از در نظر گرفتن مبلغ ماهانه 40 تا 70 هزار تومان برای هر ایرانی آغاز شد و این روزها به 30 تا 40 هزار تومان و گاه 17 هزار تومان نیز رسیده است، بحث‌های سیاسی و رسانه‌ای شروع شده و چگونگی اجرای مهم‌ترین مرحله از تحول اقتصادی یعنی هدفمندسازی یارانه‌ها را به چالش بین کارشناسان و نمایندگان مجلس و دولت تبدیل کرده است. یک روز قبل از ارائه لایحه تحول اقتصادی، در مجلس صحبت از تصویب نکردن فوریت آن است، روز بعد لایحه با قید یک فوریت تصویب می‌شود، روزی دیگر برخی نمایندگان خبر از منتفی شدن پرداخت نقدی یارانه‌ها به دلیل کاهش قیمت نفت می‌دهند و روزی دیگر همه چیز از نو شروع می‌شود.
حمیدرضا کاتوزیان، نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی و رئیس کمیسیون انرژی مجلس که همزمان عضو کمیسیون ویژه تحول اقتصادی نیز هست، در گفت‌وگو با «وطن‌امروز» به ابهامات درباره چگونگی اجرای این طرح عظیم اقتصادی و سازوکارهایی که در دولت و مجلس برای اجرای هرچه بهتر این طرح در حال تدوین است،
پرداخته است.
با توجه به ارائه لایحه تحول اقتصادی به مجلس و ارتباط آن با بودجه سال آینده، مجلس این لایحه را تا قبل از تدوین بودجه در دولت تصویب می‌کند؟
دولت منتظر است ببیند مجلس برای تحول اقتصادی چه تصمیمی می‌گیرد تا بعد سناریوهای مختلفی را که برای ارائه آن به مجلس طراحی کرده، اجرا کند. دولت معتقد است بودجه را با احتمال تصویب طرح تحول، به یک شکل باید تصویب کند و بدون آن به گونه دیگری باید طراحی کند و با این حال هنوز از نتیجه بحث‌های مجلس و جلسات کارشناسی نمی‌توان این برآیند را داشت که ظرف یک ماه بررسی لایحه تمام می‌شود.
یعنی تاکنون بودجه اصلا آماده نشده است؟
آماده شده و در حال تدوین است. تاکنون 7 یا 8 سناریو برای تدوین و ارائه بودجه به مجلس آماده شده است و منتظرند ببینند مجلس چه تصمیمی می‌گیرد تا یکی از آن گزینه‌ها را برای اجرا در نظر بگیرند.
مجلس هم در حال حاضر که به فوریت این لایحه رای داده، قطعا تا ماه آینده باید آن را برای تصویب نهایی به صحن علنی بیاورد.
بله! تا ماه آینده باید تکلیف این لایحه مشخص شود اما باید ببینیم نتیجه بحث‌ها در کمیسیون ویژه به چه ترتیب خواهد بود.
آقای کاتوزیان! بحث‌های متعددی درباره لایحه تحول اقتصادی در مجلس مطرح شده است و حتی برخی از اعضای کمیسیون ویژه مطرح کرده بودند که ممکن است بررسی لایحه دو یا سه ماه طول بکشد و دولت باید به فکر این باشد که بودجه را هر چه سریع‌تر به مجلس بدهد، نتیجه این بحث‌ها چه زمانی مشخص می‌شود و توصیه مجلس به دولت چیست؟
این توصیه به دولت مطرح شد که شما نیاز ندارید حتما طرح تحول تصویب شود و بعد بودجه را بیاورید و می‌توانید داخل خود بودجه بحث یارانه‌ها و پرداخت آنها را به هر نحوی که مقتضی می‌دانید- حتی آزادسازی یارانه‌ها را- ببینید.
یکی از مباحث مهم تحول اقتصادی که خبرهای ضد و نقیضی را هم در مجلس به همراه داشت، بحث هدفمند کردن یارانه‌ها و پرداخت نقدی آنها به مردم بود که از ضرورت ارائه آن به وسیله دولت شروع شد و در نهایت به اخبار ضد و نقیضی از منتفی شدن پرداخت آن رسید. احتمال‌هایی که در مجلس در این باره وجود دارد چیست؟
همان‌طور که اشاره کردید نظرات مختلفی در این‌باره در مجلس وجود دارد و من تنها می‌توانم نظر خودم را در این‌باره بگویم. ما اگر قرار باشد قیمت حامل‌های انرژی را افزایش دهیم، مردم باید افزایش قیمت برق را هم بدین روال تحمل کنند، اگر افزایش قیمت در این بخش‌ها صورت بگیرد، پرداخت نقدی یارانه‌ها یک امر اجتناب‌ناپذیر است و ما با هیچ وسیله دیگری نمی‌توانیم کمبودی را که طبقات ضعیف و دهک‌های پایین درآمدی باید تحمل کنند، جبران کنیم.
درباره مکانیزم‌های پرداخت هم بحثی صورت گرفته است؟
بحث‌هایی مطرح شده است و مطمئنا در مرحله اجرا نیازمند این هستیم که به دهک‌های پایین درآمدی آموزش داده و برای نحوه استفاده از این پرداخت‌ها فرهنگ‌سازی کنیم تا یاد بگیرند پول‌هایی را که به صورت مستقیم با عنوان یارانه به آنها داده می‌شود در مسائل دیگر هزینه نکنند و خرج حامل‌های انرژی مورد نیازشان کنند زیرا اگر این پول را صرف خرید وسایل خانه یا مسائلی از این قبیل کنند، دیگر نمی‌توانند هزینه آب و برق و گاز و بنزین مورد نیازشان را بپردازند. ممکن است در مراحل اولیه، کار سختی پیش‌روی مردم در مدیریت اقتصاد خانواده وجود داشته باشد.
در مکانیزم اجرای این کار تنها پرداخت نقدی دیده شده یا پرداخت غیرنقدی هم خواهیم داشت؟
بعضی از دوستان معتقدند، می‌توان از طریق خدمات نیز تورم موجود را جبران کرد. اما من معتقدم، این خدمات، جبران تورم را نمی‌کند. به طور مثال مگر روستائیان ما چقدر خدمات دریافت می‌کنند که بخواهیم کسری پول‌شان را با خدمات جبران کنیم؟ به نظر من پرداخت نقدی باید صورت بگیرد.
روش‌ها و میزان پرداخت نقدی چگونه خواهد بود؟
راه‌های متفاوتی مطرح شده اما هیچ‌کدام هنوز به مرحله نهایی تدوین نرسیده است. برخی معتقدند کارت های هوشمندی به مانند کارت سوخت باید تهیه کنیم که پول یارانه‌ای که می‌خواهیم پرداخت کنیم به حساب متصل به این کارت‌ها پرداخت شود و مردم بتوانند تنها پول برق و گاز و آب و بنزین را از طریق این کارت بدهند و نتوانند با آن پول نقد دریافت کنند. دولت چند سناریوی مختلف طراحی کرده و قیمت نفت را مختلف دیده است و اگر بخواهند یارانه بدهند بستگی به این دارد که کدام گزینه را انتخاب کرده و در بودجه بیاورند. مبالغ مختلفی چون 17 هزارتومان تا 45 هزار تومان برای هر فرد تاکنون دیده شده است و باید دید نوسانات قیمت نفت تا چه میزان خواهد بود و دولت تا چه حد می‌تواند این پرداخت‌ها را انجام دهد. اما در هر صورت مجلس در حالی که نگرانی‌هایی را درباره میزان تورم حاصل از اجرای این طرح دارد، منتظر است راهی را انتخاب کند که کمترین فشار اقتصادی را برای مردم به همراه داشته باشد.
با توجه به قیمت‌های متفاوتی که برای پرداخت نقدی یارانه‌ها مطرح می‌شود و بحث‌های سیاسی که در این‌باره در روزهای اخیر صورت گرفته، فکر نمی‌کنید بحث‌های مربوط به پرداخت نقدی یارانه‌ها بیش از اینکه اقتصادی و کارشناسی باشد، دستخوش بحث‌های سیاسی شده است؟
این طراحی که در بودجه انجام شده و قرار است به صحن مجلس بیاید، متناسب با قیمت نفت بوده و دولت غیر از منبع آزاد کردن قیمت انرژی، منبع دیگری برای پرداخت نقدی یارانه‌ها ندارد و بحث‌های سیاسی درباره منابعی که ممکن است برای اجرای این طرح داشته باشد، زیاد در مباحث مجلس تاثیرگذار نیست. در عین حال اعدادی که برای پرداخت نقدی یارانه‌ها حساب و کتاب کرده‌اند به گونه‌ای است که تلاش می‌کنند پرداخت نقدی، کسری بودجه به وجود نیاورد. سابقا اعداد بالایی برای پرداخت نقدی یارانه‌ها مطرح می‌شد ولی در حال حاضر میزان این ارقام کاهش پیدا کرده و این نشان‌دهنده این است که بحث‌های کارشناسی به دور از مباحث سیاسی در حال انجام است.
در صورت هدفمند شدن یارانه‌ها یا به قول دیگر حذف یارانه انرژی، برای سال آینده قیمت بنزین به چه صورتی خواهد بود آیا سهمیه‌بندی بنزین منتفی خواهد شد؟
بحث منتفی شدن سهمیه‌بندی بنزین به طور کامل تاکنون وجود نداشته و برای بنزین هم راهکارهای متفاوتی درنظر گرفته شده است. یکی این است که همچنان برای حمل و نقل عمومی سهمیه یارانه ای خاصی در نظر گرفته شود و از همین سهمیه موجود استفاده شود. یکی دیگر از راه‌ها این است که سهمیه‌ها کاهش پیدا کند و از 120 لیتر به کمتر از آن (80 یا 90 لیتر) کاهش پیدا کند و در واقع یارانه بنزین به صورت پلکانی کاهش پیدا خواهد کرد اما باز هم نظرات مختلفی مطرح است و همچنانکه پیشنهاد می‌شود سهمیه کاملا برداشته شود و بنزین به صورت آزاد و به نرخ فوب خلیج‌فارس به مردم عرضه شود و فقط برای ناوگان حمل و نقل عمومی سهمیه باقی بماند، پیشنهادهای دیگری مبنی بر اینکه سهمیه باقی بماند و تا 90 لیتر در ماه کاهش پیدا کند نیز مطرح می‌شود. اینها میزان یارانه نقدی دولت به مردم را کم می‌کند اما در جهت حذف کامل یارانه‌های انرژی آن هم به طور ناگهانی در سال آینده حرکت نخواهیم کرد.