امیر علی زاهد
بر خلاف آنچه تصور می‌رفت گذشت زمان زخم غائله تروریستی بمبئی را التیام نبخشید و دو قدرت بزرگ شبه قاره در حالی که در بدبینی خطرناک بر سر این بحران قرار دارند وارد سال نو شدند. البته در این ماجرا طرف پاکستانی که در جایگاه متهم قرار دارد با طرف شاکی که هندی‌ها هستند نوعی همدلی دارد. اسلام آباد که همزمان با دهلی انواع غائله‌های تروریستی را تجربه می‌کند، می‌داند که ضربه ناشی از واقعه 21 نوامبر (6 آذر) برای قدرتی مثل هند بسیار گران است، همه نقاطی که در این حمله هدف قرار گرفتند بویژه هتل تاج محل، جایگاه ستارگان تجارت و سرمایه‌گذاری جهانی بوده است و این شهر برای هند همان نقشی را ایفا می‌کند که نیویورک برای ایالات متحده بازی می‌کند. در هر حال همگان پذیرفته‌اند که ضایعه بمبئی یک لطمه بزرگ بر پیکر اقتصاد بالنده هند بود و این نکته را نیز عموم ناظران تصریح کرده‌اند که عوامل این غائله گروهی، از آموزش و حمایت متخصصان حرفه‌ای تروریسم برخوردار هستند اما در عین حال گوشزد می‌کنند راهی که دهلی برای تلافی این واقعه و تنبیه مظنونان آن در پیش گرفته سر از یک بحران دیگر در می‌آورد که ماهیتا هیچ تناسبی با اصل واقعه ندارد. بسیاری از سیاستمداران از جمله دیپلمات‌های ایرانی تاکنون سعی کرده‌اند دهلی را به این نکته واقف کنند که عوامل این غائله بیش از هر چیز پروژه صلح میان دو کشور را هدف قرار داده‌اند و از این خاکستر داغ بیش از همه بازیگران بین‌المللی بویژه آمریکا سود می‌برد بویژه اینکه این بحران زمانی کلید خورد که محمود قریشی، وزیر خارجه پاکستان به هند رفته بود و با همتای هندی خود سرگرم تدوین طرح همکاری‌های اقتصادی و امنیتی با دهلی نو بود اما سران دهلی همچنان این حادثه را با عیار بدبینانه تاریخی می‌نگرند که کل ماجرا توطئه سازمان یافته جناح نخبگان قدرت در اسلام‌آباد بوده است. واقعیت این است، تا زمانی که این نگرش و تحرکات بدبینانه ناشی از آن از سوی هند متوقف نشود تنش در روابط 2 همسایه مجهز به تسلیحات هسته‌اى کاهش نخواهد یافت. مرزهاى دو کشور اکنون سرشار از تنش است، هر چند مقام هاى 2کشور گفته‌اند هیچگونه تنشى در مرزها وجود ندارد اما پایگاه هاى هوایى هند به طرز خطرناکی فعال شده است و پاکستان نیز با آماده باش در مرزهاى شرقى خود بیش از ۲۰هزار نیروى دیگر را به آن ناحیه گسیل داشته است. با افزایش این تنش‌ها، بازیگران خارجی مثل آمریکا و انگلیس نیز به گونه دیگری وارد این بازی اختلاف شده و تماس‌هایى را با مقامات 2 کشور به منظور‌های مختلف برقرار کرده‌اند. کاندولیزا رایس، وزیر خارجه آمریکا در تماس با «آصف على زردارى» رئیس‌جمهور پاکستان مطالبات همیشگی خویش را مبنی بر ورود پاکستان به پروژه مبارزه با تروریسم مطرح کرده است.
بر خلاف آنچه تصور می‌رفت گذشت زمان زخم غائله تروریستی بمبئی را التیام نبخشید و دو قدرت بزرگ شبه قاره در حالی که در بدبینی خطرناک بر سر این بحران قرار دارند وارد سال نو شدند. البته در این ماجرا طرف پاکستانی که در جایگاه متهم قرار دارد با طرف شاکی که هندی‌ها هستند نوعی همدلی دارد. اسلام آباد که همزمان با دهلی انواع غائله‌های تروریستی را تجربه می‌کند، می‌داند که ضربه ناشی از واقعه 21 نوامبر (6 آذر) برای قدرتی مثل هند بسیار گران است، همه نقاطی که در این حمله هدف قرار گرفتند بویژه هتل تاج محل، جایگاه ستارگان تجارت و سرمایه‌گذاری جهانی بوده است و این شهر برای هند همان نقشی را ایفا می‌کند که نیویورک برای ایالات متحده بازی می‌کند. در هر حال همگان پذیرفته‌اند که ضایعه بمبئی یک لطمه بزرگ بر پیکر اقتصاد بالنده هند بود و این نکته را نیز عموم ناظران تصریح کرده‌اند که عوامل این غائله گروهی، از آموزش و حمایت متخصصان حرفه‌ای تروریسم برخوردار هستند اما در عین حال گوشزد می‌کنند راهی که دهلی برای تلافی این واقعه و تنبیه مظنونان آن در پیش گرفته سر از یک بحران دیگر در می‌آورد که ماهیتا هیچ تناسبی با اصل واقعه ندارد. بسیاری از سیاستمداران از جمله دیپلمات‌های ایرانی تاکنون سعی کرده‌اند دهلی را به این نکته واقف کنند که عوامل این غائله بیش از هر چیز پروژه صلح میان دو کشور را هدف قرار داده‌اند و از این خاکستر داغ بیش از همه بازیگران بین‌المللی بویژه آمریکا سود می‌برد بویژه اینکه این بحران زمانی کلید خورد که محمود قریشی، وزیر خارجه پاکستان به هند رفته بود و با همتای هندی خود سرگرم تدوین طرح همکاری‌های اقتصادی و امنیتی با دهلی نو بود اما سران دهلی همچنان این حادثه را با عیار بدبینانه تاریخی می‌نگرند که کل ماجرا توطئه سازمان یافته جناح نخبگان قدرت در اسلام‌آباد بوده است. واقعیت این است، تا زمانی که این نگرش و تحرکات بدبینانه ناشی از آن از سوی هند متوقف نشود تنش در روابط 2 همسایه مجهز به تسلیحات هسته‌اى کاهش نخواهد یافت. مرزهاى دو کشور اکنون سرشار از تنش است، هر چند مقام هاى 2کشور گفته‌اند هیچگونه تنشى در مرزها وجود ندارد اما پایگاه هاى هوایى هند به طرز خطرناکی فعال شده است و پاکستان نیز با آماده باش در مرزهاى شرقى خود بیش از ۲۰هزار نیروى دیگر را به آن ناحیه گسیل داشته است. با افزایش این تنش‌ها، بازیگران خارجی مثل آمریکا و انگلیس نیز به گونه دیگری وارد این بازی اختلاف شده و تماس‌هایى را با مقامات 2 کشور به منظور‌های مختلف برقرار کرده‌اند. کاندولیزا رایس، وزیر خارجه آمریکا در تماس با «آصف على زردارى» رئیس‌جمهور پاکستان مطالبات همیشگی خویش را مبنی بر ورود پاکستان به پروژه مبارزه با تروریسم مطرح کرده است.نکته عجیب‌تر این است که در حال حاضر فرضیه جنگ چهارم را آمریکایى‌ها مطرح کرده‌اند. جان بولتون که به عنوان تئوریسین افراطى در تیم بوش شهرت دارد هم اکنون مدعى بروز جنگ جدید در شبه قاره شده است. بولتون گفته است، پس از جدایى از استعمار انگلیس سه جنگ متعارف بین این 2 کشور اتفاق افتاده است و در بسیارى از مواردى که تنش بالاست درگیرى روى مى‌دهد. او حتى تصویر فاجعه بارى ارائه کرده و گفته است که اگر این تنش افزایش یابد نه تنها با خطر جنگ متعارف دیگرى مواجه خواهیم بود بلکه مساله این است که هر 2کشور از توان هسته‌اى برخوردارند. اما واقعیت این است که فرضیه جنگ جدید در روابط 2 کشور از هر حیث یک نظریه سست بنیاد است؛ اول از این حیث که نظام تصمیم‌گیر 2کشور متفاوت از همه دوره‌هاى تاریخى مى اندیشد؛ هر دو جناح حاکم بر دهلى و اسلام آباد، دولت هاى اقتصادمحور هستند و بیش از همه منافع اقتصادى‌شان را در سیاست خارجى لحاظ می‌کنند. این دیدگاه در جبهه هندى‌ها قوت بیشترى دارد که در وضع فعلى، امنیت را شاهرگ توسعه اقتصادى خویش مى دانند. البته دور شدن فرضیه جنگ از روابط 2 کشور به معناى این نیست که صلح و آشتى آنها نزدیک است. تحقق پدیده صلح کامل به اندازه همان فرضیه جنگ، دشوار و پیچیده است. اما خطر مهم‌تری که ماجرای بمبئی را در شبه قاره رقم زده است حفره‌های نفوذ قدرت‌های بین‌المللی است. واقعیت این است که ماجرای بمبئی را بهترین بستر را برای پیاده شدن استراتژی نفوذ آمریکا در این نقطه فراهم کرده است؛ استراتژی‌ای که پیش از این واقعه، آمریکا بخشی از آن را به آزمون نهاده بود. واشنگتن پنهان نمی‌کند که پاکستان برای مقاصد سیاسی آن به تنهایی کافی نیست و سیاستگذاران آن نیاز دارند تا روابط راهبردی خود را با هند نیز گسترش دهند. از دید آمریکایی‌ها یک «هند نا امن» بهترین راه برای نفوذ واشنگتن به جنوب آسیاست و بر این اساس است که از فردای این بحران روابط هند و آمریکا دوران حساسی را تجربه می‌کند.