مانگا

احسان غلامی

مانگا در زبان فارسی به معنای تصاویر تصادفی یا تصاویر خیالی است. مانگاها در ابتدا به‌صورت مجله بودند و بعدها با زیاد شدن طرفداران آن در همه سنین به صورت انیمه درآمدند و سود سرشار مالی و فرهنگی را عاید تهیه کنندگان و ژاپنی‌ها کردند.

محققان در زمینه هنر مانگا، این هنر را به دو دوره مختلف یعنی مانگای پیش از جنگ جهانی دوم و مانگای پس از آن تقسیم می‌کنند. مانگای سنتی (مانگای پیش از جنگ جهانی دوم) تحت تاثیر هنر و اتفاقات دوران امپراتوری میجی (صد و بیستمین امپراتور که از 1868 تا 1912 امپراتور ژاپن بود) قرار داشت. این دوران دقیقا یکی از دوران‌های طلایی مدرنیزه شدن ژاپنی‌ها به حساب می‌آید. اما مانگای پس از جنگ، بشدت تحت تاثیر فرهنگ آمریکایی قرار گرفت که توسط کتاب‌های کمیک استریپ آمریکایی، فیلم‌های آمریکایی و سریال‌های تلویزیونی آمریکایی، به ژاپن اشغال شده آورده می‌شود. مانگایی که در سال‌های اشغال ژاپن توسط آمریکا (1952–1945) و سال‌های پس از اشغال یعنی بین سال‌های 1952 تا اواسط دهه 60 شکل گرفت، محصول زمانه‌ای بود که ژاپن بشدت ملی گرا در صدد بازسازی صنعتی و فرهنگی خویش برآمد و خود را برای تبدیل شدن به ژاپن امروزی آماده می‌کرد.در این سال‌ها ژاپن شاهد یک انفجار هنری و یک درخشش بی نظیر در تمام ابعاد هنر از جمله مانگا بود و بدین ترتیب مانگای امروزی پس از جنگ جهانی و تاثیرات مسلم آمریکایی‌ها بر ژاپنی‌ها به‌وجود آمد. برای رسیدن به معنای تصویری مانگا نیازمند به دانستن یک سری معانی پایه هستیم. کلا کمیک استریپ در معنای لغوی به معنی تصاویر دنباله دار و کمیک بوک به معنی مجله مصور است.

خصوصیت تصویری کمیک‌ها (که بر خلاف اسمشان دارای داستان‌های بسیار جدی هستند) وجود قانون شات‌های سینمایی (همانند کلوزآپ، لانگ شات یا مدیوم شات و...) در فریم‌های کمیک بوک است. این در حالی است که مانگا به جز دارا بودن این معانی تصویری زمان بندی‌های یک فیلم سینمایی همچون اسلوموشن یا فست موشن یا زوم این و زوم بک را با خود حمل می‌کند. البته بعضی از این حالات سینمایی بصورت کم رنگ‌تر در کمیک استریپ وجود دارد ولی وجود زوایای اغراق شده خاص مانگا و همینطور وجود لنزهای مختلف (اکثرا واید و فیش آی) در چشمان طراحان مانگا خاصه ژاپنی‌ها است. موثرترین فرد در رشد مانگا اوساموتزوکا (پدر مانگا) است که می‌توان گفت مانگای مدرن، شبیه به فرمی که امروز به مانگا استایل معروف است را به‌وجود آورد. در ابتدا مانگاها مخصوص کودکان نوشته می‌شدند و در مجله‌های مخصوص به آنها هم چاپ می‌شدند که با کارهای متفاوت تزوکا در سبک‌های مختلف باعث شد که رده سنی مخاطبین گسترش پیدا کند. مانگاهای اولیه ارزش زیادی نداشتند ولی با پیدایش سبک‌های جدید و با ارزش‌های هنری بیشتر، مانگا هم ارزش بالاتری پیدا کرد، به‌طوری که امروزه هنرمندان کمیک استریپ و گرافیک نوول تحت تاثیر طراحان ژاپنی مانگا به فعالیت می‌پردازند و نوع جدیدی از کمیک استریپ را به‌وجود آورده‌اند. تمامی قوانین از تصاویر تخت دو بعدی کاغذ پا را فراتر گذاشته و به‌صورت انیمیشن درآمده و موج عظیمی از طرفداران را هرساله به سالن‌های سینمایی کشانده یا در پای تلویزیون نشانده است. امروزه مانگا به چنان صنعت پر سودی در ژاپن تبدیل شده که فقط در سال 2006، معادل 481 بیلیون ین، یا به عبارتی 4/4 بیلیون دلار را نصیب دست اندرکاران این صنعت کرده است.

پمپوکو

پمپوکو به کارگردانی ایساهو تاکاهاتا، در سال1994 انفجاری در دنیای انیمیشن به‌وجود آورد که پس از اکران این انیمیشن در ژاپن، در سال 2005 در کشورهای فرانسه، آمریکا، بلژیک، هلند، آلمان و... آماده برای ارائه به بینندگان شد. بی‌شک با نادیده گرفتن حس ناسیونالیستی ژاپنی‌ها در ارائه محصولات خود، فاصله 11 ساله میان اکران این انیمیشن در ژاپن و دیگر کشورها، دلیلی جز پایین بودن شعور بصری اینان برای دیدار این انیمیشن نبوده است. این انیمیشن با داستانی فانتزی و درام، از لحاظ روایت داستان گونه‌اش نیز گوی سبقت را از کمپانی‌های آمریکایی و اروپایی دزدید و این اتفاق منتقدان دنیای انیمیشن را مبهوت کرد. داستان این انیمیشن درباره زندگی راکن‌ها و تاثیر زندگی انسان‌ها بر زندگی این موجودات است. حیواناتی که در فرهنگ ژاپنی حیواناتی مقدس خوانده می‌شوند پس از مورد حمله قرار گرفتن از سوی انسان‌ها، به فکر چاره برای حل این مشکل از پوست حیوانی خود درآمده و به‌صورت انسان‌های شهرنشین شروع به تمرین برای زندگی با انسان‌ها می‌کنند. این انیمه علاوه بر داستان زیبای خود، تکنیک‌های عجیبی را در دنیای انیمیشن به عرصه ظهور گذاشت. یکی از تکنیک‌های جالب این انیمیشن، استفاده از تکنیک مورف است، تکنیکی که سال‌ها بعد استاد میازاکی از آن به چیرگی در انیمه مشهور شهر اشباح و قصر متحرک هاول به‌صورت میان فریم بهره برد. در حقیقت هر یک از راکن‌ها دارای 3 یا 4 کاراکتر هستند که به هنگام عصبانی شدن، شاد شدن یا دیگر حالات تبدیل به هریک از این کاراکترها می‌شوند. ایساهو تاکاهاتا به عنوان نویسنده و کارگردان این اثر هنری فراموش نشدنی، جزو اولین هنرمندان ژاپنی است که افتخار بردن این سوغات به غرب را دارد.