مريم رحيمي
سرویس اطلاعات خارجی روسیه كه زمانی با ماموران مسلط به چند زبان که می‌توانستند به‌طور مخفیانه در خارج زندگی کنند مایه افتخار شوروی بودند و همواره دولتمردان کرملین این افراد را مورد ستایش قرار می‌دادند اما KGB در پی رسوایی دستگیری جاسوسان این کشور در آمریکا ضربه جدی را متحمل شده و به نظر می‌رسد سازمان امنیت فدرال روسیه نیازمند بازبینی دستورالعمل‌های خود است. ماموران کهنه‌کار سابق KGB برای انتقاد از روحیه آماتوری10 جاسوس کرملین که در آمریکا دستگیر و سپس از این کشور اخراج شدند صف کشیده‌اند. این 10 جاسوس روسیه با ساده‌لوحی از شبکه‌های اجتماعی استفاده کردند و نتوانستند لهجه خود را مخفی کنند. میخائیل لیوبیموف، جاسوس سابق شوروی که به‌عنوان عضو KGB برای مدتی طولانی در انگلیس زندگی کرده است، می‌گوید: از آنچه اتفاق افتاده وحشت‌زده شده‌ام، این یک نمایش مضحک است. اگر این جاسوسی است من روش‌های آنها را درک نمی‌کنم. وی در گفت‌وگو با روزنامه کومسومولسکایا پراودا اعلام کرد من هیچ جاسوسی اینجا نمی‌بینم، در واقع در کل این ماجرا چیزی شبیه جاسوسی نمی‌بینم. این اظهارنظر‌ها احتمال واقعی بودن فرضیه مبنی بر ساختگی بودن داستان تیم جاسوسی روسیه در آمریکا را تقویت می‌کند.
آنا چپمن که به همراه 9 مظنون دیگر اعتراف کرد مامور کرملین بوده است، با ادامه فعالیت خود در سایت فیس‌بوک و پایگاه اجتماعی روسیه‌ای ادناکلاسنیکی (همشاگردی قدیمی) جاسوسان کهنه‌کار روسیه را شگفت‌زده کرده است. روش‌های مورد استفاده این ماموران کرملین شامل تاکتیک‌های قدیمی و ابتدایی همچون استفاده از جوهر نامرئی، کد مورس یا مبادله کیسه‌های نارنجی رنگ هم‌شکل به منظور انتقال گذرنامه‌های جعلی بوده است. در آخرین جلسه دادگاه برخی از این 10نفر به زبان انگلیسی با لهجه غلیظ روسی صحبت می‌کردند که نمی‌تواند نشان دهد آنها مامور مخفی بوده‌اند. گوورک وارتانیان86ساله یکی از معروف‌ترین جاسوسان خارجی شوروی و دارنده نشان قهرمانی شوروی می‌گوید: تبلیغاتی که آنها از خود در اینترنت انجام داده‌اند به نظر من غیرحرفه‌ای می‌آید. وی در مصاحبه‌ای کم‌سابقه با روزنامه ترود اعلام کرد: این واقعیت که افرادی در حرفه جاسوسی اجازه دادند چنین اتفاقاتی بیفتد خیلی عجیب است. وارتانیان که می‌گوید فقط 8زبان را تا حد خوبی صحبت می‌کند نمونه واقعی از یک جاسوس موفق شوروی است. وی در دوران جنگ دوم جهانی تا سال 1951 در تهران کار می‌کرد. معروف است که وارتانیان توطئه برای ترور رهبران متفقین را در کنفرانس تهران در سال 1943 خنثی کرد. تا سال 1992 وارتانیان به‌عنوان مامور کرملین در اروپا، آسیا و آمریکا فعالیت می‌کرد که عملیاتش تا امروز مخفیانه مانده است. همان‌طور که معمول است وی به همراه گوار، همسرش که در سال 1946با وی ازدواج کرد، کار می‌کرد و همچنان با وی در مسکو زندگی می‌کند.حتی گمانه‌زنی‌هایی صورت گرفته مبنی بر اینکه این باند جاسوسی توطئه‌ای پیچیده برای بی‌اعتبار کردن سرویس‌های مخفی روسیه بوده است، ولی پاول فلگنهاور، تحلیلگر مستقل معتقد است این افراد ماموران واقعی بوده‌اند. وی می‌گوید: این جاسوس‌ها مضحک ولی واقعی بودند، آنها بد عمل کردند و چه سرها که در سرویس اطلاعات خارجی روسیه بر باد خواهد رفت. وی افزود: روش استفاده از ماموران مخفی در خارج منسوخ شده و سرویس اطلاعات خارجی روسیه و سرویس اطلاعات ارتش این کشور در دهه 60 میلادی استفاده از چنین روش‌هایی را متوقف کرده بودند. نیکلای پتروف، تحلیلگر مرکز کارنگی در مسکو می‌گوید: این باند جاسوسی فاقد روحیه حرفه‌ای به نظر می‌آید. وی افزود: مسؤولیت آنها که کسب اطلاعات درباره طرز فکر نخبگان و دسترسی به افراد تصمیم‌گیر بوده با روشی که زندگی می‌کردند ناسازگار بوده است.این رسوایی هدیه‌ای بشدت بدیمن در نودمین سال تاسیس سرویس اطلاعات خارجی روسیه به حساب می‌آید که سابقه‌اش به تشکیل بخش خارجی در سازمان اطلاعات شوروی در سال 1920 بازمی‌گردد. سرویس اطلاعات خارجی روسیه پس از فروپاشی شوروی و انحلال KGB تشکیل شد و مسؤولیت امور اطلاعات خارجی را برعهده گرفت و سرویس امنیت فدرال روسیه فعالیت خود را بر «ضد اطلاعات» داخلی متمرکز کرد.گنادی گودکوف، معاون کمیسیون امنیت پارلمان روسیه می‌گوید: جاسوسان ما فراموش کرده‌اند چگونه کار کنند. وی در گفت‌وگو با روزنامه موسکوفسکی کومسومولتس اعلام کرد: اکنون می‌دانیم نه‌تنها نظام حقوقی و نیروهای امنیتی ما بدعمل می‌کنند بلکه وجهه سرویس‌های مخفی اسطوره‌ای ما نیز فرو پاشیده است. غرب از این نمایش مهیج نهایت استفاده را خواهد کرد تا نشان دهد جاسوسان روسی همانند هواپیماهای روسی دیگر کارآیی سابقشان را ندارند. این نمایش قابل توجه که در صدر اخبار جهان قرار گرفت، توانست افکار عمومی را به راحتی منحرف کند و آنانی که از نزدیکی مناسبات میان روسیه و آمریکا بسیار نگران بودند اکنون خیالشان راحت‌تر است. پوتین به‌عنوان یک افسر ارشد سازمان امنیت خارجی شوروی که در آلمان شرقی فعالیت می‌کرده است از سال 2000 میلادی سعی در احیای میراث شوروی
کرد اما اینچنین رخداد‌هایی نشان می‌دهد الیگارشی پوتین آنقدر‌ها هم که او تصور می‌کند، نتوانسته بر اسکلت باقی مانده از شوروی، سازه‌ای با ظاهری تازه بنا کند.