حدود 19 سال پیش «روآن اتکینسن» و «ریچارد کورتیس» شخصیت طنز مستربین را خلق کردند که امروز در سراسر جهان از محبوبیت ویژه‌ای برخوردار است. متن زیر مصاحبه‌ای است با روآن اتکینسن درباره این شخصیت.
چه چیز باعث شد که شما بخواهید فیلم دومی از مستربین بسازید؟
این یک ایده خوب به نظر می‌رسید. برای «وودی آلن»، فیلم کاری برای انجام دادن است و من هم به دنبال این بودم که کاری انجام دهم. ساختن فیلم دوم درباره مستربین ایده خوبی بود زیرا همیشه احساس می‌کردم که در مستربین قسمت اول مقداری کار ناتمام باقی مانده است. فیلم اول در حد خود فیلمی موفق و خوب بود اما زیاد چالش برانگیز به نظر نمی‌رسید. در واقع مستربین اول به طرز جالبی تولید شده بود. ما شاهد فیلمی ساده بودیم به سبک خانواده‌های آمریکایی و مشخصا هدف از ساختن آن بازارهای ایالات متحده بود اما من احساس کردم که بهتر است فیلمی از او بسازیم که عطر و بوی اروپایی داشته باشد و از همه مهم‌تر اینکه در آن مستربین کمتر حرف بزند. در واقع من چندان از صحبت کردن او در فیلم اول خوشم نیامد. زمانی که او صحبت نمی‌کند بیشتر دوستش دارم.
چرا؟ آیا بازی کردن در نقش او زمانی که صحبت نمی‌کند، آسان‌تر است؟
نه، فکر می‌کنم این شخصیت برای صحبت کردن خلق نشده. او خلق شد تا یک شخصیت صامت باشد. البته گاهی برای نگاه داشتن واقعیت صحبت نیز می‌کند. نمی‌شود یک نفر تحت هیچ شرایطی حرف نزند مگر اینکه مشکلی داشته باشد که البته ایرادی هم ندارد چراکه او حتی می‌توانست کودن هم باشد اما در این صورت جریان پیچیدگی‌های خاص خود را می‌داشت. ولی اگر او شخصیتی است که می‌تواند حرف بزند پس باید گاهی وقت‌ها این کار را بکند اما به نظر من هر چه کمتر این فعل انجام شود بهتر خواهد بود. به همین دلیل است که ما فیلم دوم را در فرانسه ساختیم تا کسی از او انتظار حرف زدن نداشته باشد.
چرا ما شما را خیلی کم روی پرده سینما می‌بینیم،آیا به خاطر این است که تعداد فیلمنامه‌های خوب کم است؟
خب، من به سختی در فیلم‌ها حضور می‌یابم. به سختی می‌شود برای من نقشی پیدا کرد. من فکر می‌کنم که دیرپسند هستم و در لس‌آنجلس زندگی نمی‌کنم و دوست هم ندارم در آنجا زندگی کنم و این بدان معنی است که در حلقه فیلم‌های هالیوودی نیستم. مساله قابل توجه این است که مستربین دارای مخاطبان بین‌المللی است، بنابراین زمانی که تهیه کنندگان آمریکایی به دنبال جلب نظر مخاطبان در سراسر دنیا هستند من گزینه مناسبی برای آنها خواهم بود چون مستربین دارای مخاطبانی از سراسر دنیاست.
درست است که این آخرین فیلم مستربین خواهد بود؟
قطعا نمی‌توان گفت، اما احتمالا این‌طور خواهد بود. چند دلیل هم وجود دارد. در واقع احساس می‌کنم که برای این کار پیر شده‌ام و یا به زودی خواهم شد. من دوست ندارم که زیاد و مداوم کار کنم پس باید برای یک فیلم دیگر از این سری، 10 سال صبر کرد که برای هالیوود این مساله قابل قبول نیست. اگر مستربین در هالیوود ساخته می‌شد ما اکنون مستربین 4 یا 5 را هم داشتیم. اما از آنجا که این مساله چیزی است که هر وقت من تمایل داشته باشم صورت می‌گیرد، پس هر 10 سال یکی ساخته می‌شود.
فرو رفتن در قالب مستربین و خارج شدن از آن برای‌تان آسان است؟
خیلی آسان. کاملا در یک لحظه. لحظه‌ای وارد آن می‌شوم و لحظه‌ای دیگر خارج که حتی این امر خوشایند‌تر و مهم‌تر نیز هست (با لبخند).
در« تعطیلات مستربین» او کمی بالغ‌تر شده و مسؤولیت بیشتری را می‌پذیرد. آیا شما با این مساله موافقید؟
بله، من فکر می‌کنم که این بخاطر داستان بود. خیلی از مردم بر این باور بودند که فیلم خیلی موزیکال است و از من می‌پرسیدند که آیا هدف ما فیلمی تا این حد موزیکال بود؟ و من می‌گفتم که نمی‌دانم. ما در بعضی قسمت‌ها از طنزی استفاده کردیم که شامل موسیقی بود اما چیز از پیش تعیین شده‌ای نبود. منظورم این است که مستربین تا حد زیادی تابع شرایطی است که در آن قرار می‌گیرد و تنها در همین شرایط تعریف می‌شود. مثلا او در این فیلم با یک پسربچه روس رابطه‌ای دوستانه ایجاد می‌کند. اما جالب این است که او ناگهان حس می‌کند که شخص بهتری شده چون یک دوست پیدا کرده. در واقع او در گذشته هرگز دوستی نداشته. این مساله به نظر من کاملا طبیعی است که او با یک کودک دوست شود چراکه او هنوز یک کودک است و در واقع ما شاهد رابطه‌ای دوستانه میان دو کودک هستیم و این دوستی به خاطر همین ادامه می‌یابد. از سوی دیگر، او یک فرد بزرگسال است و بنابراین او در این فیلم تا حدودی نقش یک پدر را نیز برعهده می‌گیرد. او احساس مسؤولیت می‌کند و تا اندازه‌ای هم حق دارد. تقصیر او بود که پدر قطار را از دست داد وپسرک به او وابسته شد. در واقع شرایط این بلوغ شخصیت را به مستربین دیکته می‌کند که قبلا ما نظیر آن را ندیده بودیم. اما هدف این نبود که او را دوست داشتنی‌تر کنیم. البته او در این فیلم از فیلم قبلی دوست داشتنی‌تر است.
این فیلم تقدیری از« ژاک تاتی» نبود؟
نه از روی قصد. یک نوع احساس ناخودآگاه وجود داشت اما نه بخاطر اینکه بخواهیم تقدیری بکنیم. در واقع به خاطر این بود که ما اعتقاد داشتیم مستربین به آنجا تعلق دارد. من برای او یک زمینه فرانسوی و اروپایی را نسبت به یک زمینه آمریکایی ترجیح می‌دهم. اما برتری مستربین در این است که مهم نیست او کجاست، هر جاکه باشد به یک صورت عمل می‌کند. او شخصی نیست که به طور خاص آگاهی فرهنگی داشته باشد. او تحصیلکرده نیست و یا لااقل این احساس را به بیننده منتقل نمی‌کند. یک تهیه‌کننده هندی با ما تماس گرفت و خواست تا مستربین را در یک موزیکال بالیوودی قرار دهیم. مستربین در هند می‌تواند ایده جالبی باشد. شما می‌توانید سناریوهایی برای مستربین در همه جا ببینید چون او بسیار انعطاف‌پذیر است. چون او دید ساده‌لوحانه‌ای نسبت به دنیا دارد.
چه هنر‌پیشه‌ها و شخصیت‌هایی شما را هنگام خلق مستربین تحت تاثیر قرار می‌دادند؟
ژاک تاتی یکی از اولین‌ها بود که در سن 17 سالگی دیدم، اما مستربین تا قبل از 25 سالگی من خلق نشد. «چارلی چاپلین» کسی بود که من کمی درباره‌اش می‌دانستم اما بیشتر تاتی را می‌شناختم. عاشق «پیتر سلرز» هم بودم. همه این افراد به نوعی الهام بخش بودند اما من فکر می‌کنم مستربین مردی است که از خود برخاسته. شاید به این خاطر که این شخصیت از درون من و از طبع و روح من رشد کرد. ممکن است بدانید که ما در سال 1979 او را برای روی صحنه خلق کردیم. ما او را 10 سال روی صحنه‌ها ظاهر می‌کردیم بدون اینکه حتی اسمی داشته باشد. تنها وقتی که تصمیم گرفتیم در تلویزیون او را به تصویر بکشیم خواستیم که او را مستربین بنامیم.
می‌توان گفت که او کودکی است درون یک مرد بزرگسال؟
بله، دقیقا. من فکر می‌کنم به همین دلیل است که او مخاطبان بین‌المللی دارد. این باعث کنجکاوی است که ژاپنی ها، چینی ها، ساکنان دلتای می‌سی‌سی‌پی، ایتالیایی‌ها و اسکاتلندی‌ها همه و همه او را می‌فهمند و این تنها به این خاطر نیست که او صحبت نمی‌کند هر چند که این مساله بسیار موثر است، اما بیشتر به‌خاطر این است که او یک کودک است و به همین دلیل در هر فرهنگی به او ارزش می‌دهند.
واکنش بچه‌ها به شما زمانی که مستربین هستید، چگونه است؟
بچه‌ها بلافاصله هویت او را درک کرده و در سنین خیلی کم هم با او ارتباط برقرار می‌کنند. تهیه کننده ما فیلم را به کودک 3 ساله‌اش نشان داد و او کاملا با مستربین ارتباط برقرار کرد. به محض اینکه بچه‌ها مستربین را می‌بینند یکی از خودشان را دیده‌اند (با لبخند).
او کمی ترسناک نیست؟
منظورتان این است که اگر آنها او را در دنیای واقع ببینند؟ فکر می‌کنم بله.
یکی از همکارانتان به ما گفت کودکش هنگام روبه‌رویی با مستربین از او دوری کرده است. چون از او ترسیده بود؟
بله فکر کنم که او برای بزرگتر‌ها هم ترسناک باشد چون بسیار خودمحور و غیرقابل پیش بینی است. او کودکی است که نظارت هیچ بزرگسالی روی او نیست. مثل یک کودک 10 ساله که به او اجازه دهند وارد خیابان شود و ناگهان او مثل یک بمب ساعتی عمل کند.
او برای شما هم غیرقابل پیش‌بینی است؟
تا حدی می‌تواند غیرقابل پیش بینی باشد. وقتی مستربین می‌شوم شما نمی‌توانید مطمئن باشید که چه اتفاقی ممکن است روی دهد. کمی عجیب است به‌خاطر اینکه او دیدی کاملا هرج و مرج‌گونه نسبت به دنیا دارد و هر کاری که بخواهد، انجام می‌دهد. برای همین بازی کردن در مقابل او بسیار دشوار است. من واقعا برای کسانی که مجبور به این کار هستند احساس دلسوزی می‌کنم، چراکه آنها نمی‌دانند چه چیز در شرف وقوع است. درست مثل این است که شما می‌خواهید در مقابل یک کودک 9 ساله بازی کنید و نمی‌دانید که او قصد دارد چه کار کند. او ممکن است که بخواهد یک رابطه را آغاز کند، شاید هم نخواهد. شاید هنگام برقراری این رابطه به صورت ناگهانی شما را ترک کند و از اتاق خارج شود. واقعا بازی کردن با مستربین بسیار دشوار است.
وقتی شما در حال فیلمبرداری در خیابان‌های پاریس بودید واکنش مردم به شما و دوربین‌های اطرافتان چگونه بود؟
بیشتر خیابان‌ها و صحنه‌هایی که می‌بینید بسته شده بودند. بیشتر رهگذرها هنرور بودند. اما در بروکسل مشغول تبلیغات عمومی بودیم و من با ظاهر مستربین وارد خیابان شدم. وقتی مردم مستربین را می‌دیدند عکس‌العمل‌های خیلی عجیبی داشتند. این بیشتر شبیه یک نمایش بود چون مردم به خوبی می‌دانستند که او یک شخصیت خیالی است که در عالم واقع حضور پیدا کرده و این برایشان دشوار بود. مردم تعجب می‌کردند و خب کمی هم ترسیده بودند. البته باید هم این طور می‌بود.
تا به‌حال در جایی از دنیا بوده‌اید که زبان آنجا را نمی‌دانستید ولی با اشاره و حرف زدن ارتباط برقرار کرده باشید؟
یک خاطره نه چندان موفقیت آمیز را از سال‌ها پیش به یاد دارم، زمانی که اصلا نمی‌توانستم فرانسوی صحبت کنم. هنوز هم نمی‌توانم زیاد صحبت کنم اما 20 سال پیش از این، کمتر می‌دانستم. من در داروخانه‌ای در فرانسه بودم و به یک تیغ برای اصلاح نیاز داشتم. نمی‌دانستم لغت مورد نظر برای تیغ اصلاح چیست و بعد این حرکت را کردم (حالت بریدن مچ دست) «میشه یه تیغ به من بدید؟» فروشنده خیلی نگران شد و مدیر را صدا زد چون فکر می‌کرد من می‌خواهم بعد از خرید تیغ مچ دستم را ببرم (با لبخند). پس می‌توان گفت که هرگز در این نوع ارتباط موفق نبودم.
شما تمام دنیا را به خنده وا می‌دارید چه چیز باعث خنده خود شما می‌شود؟
شخصیت‌های کمدی مرا به خنده وامی‌دارند. من چندان از کمدی ایستاده خوشم نمی‌آید. بیشتر ترجیح می‌دهم که هنرپیشه به شخص دیگری تبدیل شود و شخصیتی با یک دیدگاه سرگرم کننده را خلق کند. من سریال تلویزیونی «بریتانیای کوچک» را دوست دارم. من از اینکه افراد برای بازی کردن در یک نقش دیگر خودشان را تغییر می‌دهند خوشم می‌آید. چارلی چاپلین چنین کسی بود، بازی کردن در یک شخصیت کمدی در نهایت مهارت.
ترجمه: محمد سيدعلي
منبع: سایتMoviehole