چه چیزی را با چه چیزی بخوریم

آزاده حسن‌پور^*

بحث مزاج‌ها در شماره‌های قبل به پایان رسید. با تفاسیری که گذشت، معلوم شد در طب سنتی هر مزاجی به غذای خاص خودش نیازمند است و همه مواد غذایی و خوراکی‌ها برای همه افراد مناسب نیستند و باید وضعیت مزاجی شخص به هنگام انتخاب غذا در نظر گرفته شود. حال یک سؤال اساسی مطرح می‌شود و آن اینکه مثلا یک فرد بلغمی(سرد و تر) که علاقه‌مند به مصرف پنیر، برنج و امثال آن است (که همگی بلغم‌زایند) چگونه می‌تواند در عین استفاده از این مواد، مراقب تعدیل مزاج خود باشد و با مصرف این مواد باعث ایجاد بلغم اضافی در بدن خود نشود. پاسخ آن است که اگرچه هر ماده‌ غذایی برای گروهی و مزاجی مناسب است، اما می‌توان به وسیله دسته دیگری از غذاها، خوراک‌ها و ادویه‌ها اشکالات و مضرات گروه اول را تا حد زیادی اصلاح کرد و سردی یا گرمی غذاها را با «موادی خاص» به تعامل رسانید؛ به این مواد مصلحات غذایی گفته می‌شود. بنابر این فرضیه، هر شخصی با هر مزاجی می‌تواند گروه زیادی از خوراک‌ها را استفاده کند بدون آنکه دچار سوء‌مزاج شود. ( البته به شرط استفاده از مصلحات غذایی!)

مصلحات غذایی معروف عبارتند از:

- برنج به دلیل طبع سردی که دارد حتما باید با زیره مصرف شود.

- میوه‌ای مانند خیار که سرد و تر است باید با نعناع، گل سرخ و کمی نمک (در صورتی که مشکل فشار خون نباشد) مصرف شود.

- در صورت مصرف کاهو باید آن را به همراه «سکنجبین» میل کرد، (طبق نظر پیشینیان) ماست نیز به همراه نعناع و گل سرخ، گوشت گوسفند با سماق و پیاز و گاهی عسل (بسته به نوع غذا و پذیرش طبع) و گوشت گاو و گوساله که هر دو سردی و سودازایند و ایجاد سردی و خشکی در بدن می‌کنند بهتر است کلا مصرف نشوند و در عوض از گوشت گوسفندی که طبعی گرم دارد استفاده شود.

- به هنگام مصرف آش جو که جزو غذاهای پایه محسوب می‌شود باید کمی زنجبیل و آبغوره مصرف کرد.

- مصلح تخم‌مرغ، دارچین است و مصلح شیر، عسل، دارچین، گلاب یا هل است.

- در صورت مصرف عدسی یا باقلا، حتما باید آن را به همراه گلپر استفاده کرد، چون سرد هستند.

- مصلح انار، گلاب است و گاهی نیز گلپر.

- در انواع آش‌ها، فلفل سیاه مصلح خوبی است.

- مصلح دوغ، کاکوتی و مصلح ماهی، گردو و فلفل سیاه است.

- مصلح آبگوشت، دنبه و آویشن و مصلح چای سیاه، آبلیمو است.

- مصلح مرغ، زعفران، زنجبیل و جوزهندی است.

پنیر!

پنیر به دلیل ایجاد بلغم فراوان، در طب سنتی به تنهایی مصرف نمی‌شود و حتما باید با گردو، زیره یا سیاهدانه (یعنی مصلحات خودش) مصرف شود. به همین دلیل در روایات آمده که خوردن پنیر مکروه است! زیرا باعث ازدیاد بلغم و بیماری‌های بلغمی در بدن می‌شود. ناراحتی‌هایی چون پرآبی‌‌ دهان، کسالت، پرخوابی، درد مفاصل، ورم اعضا، خواب رفتن اعضا و ضعف حافظه و... را به دنبال خواهد داشت. به هر حال مصرف خوراکی‌ها به همراه مصلحات آنها، باعث رفع مضرات مواد غذایی و دفع «اخلاط نابجا» در بدن می‌شود.

* پژوهشگر طب سنتی

چاي زنجبیل

زنجبیل مانع از رشد سلول‌های سرطانی می‌شود. طبع آن گرم و خشک است. حاوی آنتی‌بیوتیک است و فعال‌کننده غدد داخلی بدن. مصرف زنجبیل باعث تقویت عمومی در بدن می‌شود. همچنین بلغم زداست و بلغم معده و روده را دفع می‌کند و در رفع سوء‌هاضمه و نفخ (از عوارض بلغم معده) موثر است. زنجبیل خون‌ساز بوده و ضد سم غذایی است. مصرف زنجبیل، جلوی رشد غده‌های سرطانی را حدود 90 درصد می‌گیرد. ضد انعقاد خون است و مصرف آن باعث تقویت کبد می‌شود. شیمیایی شده‌ها و بیماران ناشی از جذب اشعه رادیواکتیو می‌توانند آن را به همراه چای مصرف کنند. در فصل زمستان، مصرف زنجبیل یک داروی ضد سرماخوردگی قوی( به همراه کمی لیموترش) به شکل چای است. زنجبیل خاصیت ضد تهوع دارد و از نظر آرام‌بخشی و مسکن درد، چند برابر بروفن موثر است. از دیگر خواص زنجبیل کمک به درمان ناراحتی‌هایی چون پا درد، کمردرد (به شکل ضماد و به همراه روغن اکالیپتوس) لقوه، فلج(روغن)، انسداد کبد، یرقان، انگل معده، دل درد، عطش، ضعف اعصاب، ضعف حافظه، درد مفاصل، آرتروز و... است. موارد منع مصرف زنجبیل عبارتند از: افرادی که به هر شکل دچار حساسیت پوستی یا خارش هستند و نیز بیماران پسوریازیسمی و افرادی که دچار خونریزی‌های داخلی و خون دماغ هستند بایداز آن استفاده نکنند، علاوه بر این افرادی که دچار فشار خون بالا هستند زنجبیل برایشان مضر است.

چای زنجبيل:

یک قاشق چایخوری سرصاف، زنجبیل کوبیده را در یک لیوان بزرگ آب جوش ریخته و در آن را نعلبکی بگذارید. پس از چند دقیقه، با کمی عسل آن را شیرین کرده و میل ‌کنید. افرادی که به هنگام نوشیدن این چای احساس گرمی شدید کرده و دچار آفت و جوش می‌شوند، جهت تعدیل گرمای آن می‌توانند کمی آب لیموترش به آن اضافه کنند.