مهدی تقوی
در جریان نقل و انتقال قدرت در كاخ سفيد، از ابتدا نگاه همه ناظران به اين سمت دوخته شد كه چه كساني رشته هدايت امور كليدي دولت باراك اوباما را در دست خواهند داشت. گرچه در نظام تصميم‌گيري آمریکا موضوع «سياست‌ها و تصميم‌‌ها» مهم‌تر از
«تصميم‌گيران» است اما تجربه هشت سال حاكميت پرماجراي نومحافظه‌كاران روشن ساخت كه افراد و بازيگران سياسي مي‌توانند نقش بسيار تعيين‌كننده‌اي در گردش امور حتي قدرت‌هايي مثل آمریکا داشته باشند كه در آن نهادها و بنيادها نقش ديرينه‌ای در تصميم‌گيري‌ها دارند. از اين رو در گردانندگان دولت اوباما، تركيب تيم امنيتي او اهميت شاياني دارد، اينكه چه كساني و با چه تفكراتي بر كرسي چهره‌هاي جنجالي مثل مايكل هايدن در سيا، مايكل مولن در ستاد ارتش و استفان هادلي در شوراي امنيت تکیه خواهند زد، بسیار حائز اهمیت است. بویژه به نظر می‌رسد نقش تيم امنيتي اوباما را بايد جدي گرفت به اين دليل كه مساله اصلي آمریکا اكنون امنيت است و اين كشور در چند حوزه درگير عميق‌ترين جنگ و چالش امنيتي و اطلاعاتي است.
تفكر گروهي كه بر كرسي‌هاي مهم سياسي و اطلاعاتي دولت جديد خواهند نشست به راحتي مي‌تواند مشخص كند كه كاخ‌سفيد در دوره دموكرات‌ها چه طريقي را در مديريت بحران‌هاي جهاني خواهد پيمود. مرز تفاوت دولت جديد و قبلي آمریکا را در «روش‌‌‌هاي مواجهه» آنها با مسائل و مناقشات جهانی می‌توان ملاحظه کرد چنان كه باور افراطي تيم بوش به نقش ارتش و قوه قهريه در مناقشات جهاني موجب شد واشنگتن به چندين نقطه ارتش گسيل دارد و براي مهار و خاموش كردن مخالفان خويش فقط از روش تحريم، مجازات، زندان و حذف فيزيكي بهره گيرد. اكنون باراك اوباما در حالي كه دقيقا یک هفته ديگر (اول بهمن) قدرت را از بوش تحويل مي‌گيرد تركيب مديران امنيتي خويش را مشخص كرده است. در تركيب اين تيم امنيتي «دنيس بلر»، دريادار بازنشسته به عنوان مدير اطلاعات ملي و «لئون پانتا»، رئيس سابق كاركنان كاخ‌سفيد به عنوان رئيس سازمان اطلاعات مركزي آمریکا (سيا) ايفاي نقش خواهند كرد. عضو كليدي ديگر در اين حلقه امنيتي ژنرال جیم جونز است كه به عنوان مشاور امنیت ملی آمریکا جايگزين استفان هادلي شده است و ضلع چهارم اين گروه را جانت ناپولیتانو تكميل مي‌كند كه به عنوان مشاور امنیت داخلی آمریکا انتخاب شده است. وی به عنوان فرماندار ایالت آریزونا، هم در زمینه مدیریت دستگاه‌های اداری و هم در حوزه محافظت و مراقبت از مرزهای آمریکا ايفاي نقش كرده است. در ارزيابي تفكر مربع امنيتي اوباما 2 برداشت متفاوت وجود دارد؛ برخي بر اين باورند كه اكثر مديران جديد اطلاعاتي از انديشه‌هاي تهاجمي و افراطي نومحافظه‌كاران فاصله دارند و تفاوت بارز آنها با تيم قبلي اين است كه روش ديپلماسي را بر ميليتاريسم و نظامي‌گري ترجيح مي‌دهند. اين تحليل كه با نوعي خوشبيني درباره مشي امنيتي آينده كاخ‌سفيد همراه است اغلب بر پايه سوابق موضع‌گيري مديران امنيتي اوباما استوار است. در اين‌باره به طور مشخص بيش از همه بر ديدگاه‌هاي جيم جونز تاكيد مي‌شود كه زماني فرماندهي ناتو و سرپرستی تفنگداران نیروی دریایی آمریکا را برعهده داشت. او از منتقدان صریح راهبرد جنگی دونالد رامسفلد (وزیر سابق دفاع آمریکا) در عراق و یکی از كساني بود كه مي‌گفت، به جاي اهرم‌های نظامی بايد از تمامی ظرفیت‌ها و اختیارات قانونی موجود در برخورد با تهديدات خارجي بهره برد. منشأ ديگر اين قضاوت خوشبينانه به اظهارات خود اوباما در دوره قبل و حين معرفي اين تيم امنيتي برمي‌گردد. اوباما در جريان انتخابات وعده داد با معرفي روساي جديد سازمان‌هاي اطلاعاتي اين کشور، سياست‌هاي جنجال‌برانگيز مبارزه با تروريسم را تغيير دهد. او حتي نويد داده است، از طريق افرادي مثل لئون پانتا، رئيس سابق کارکنان کاخ‌سفيد در كرسي رياست سيا، تندروي‌هاي دولت فعلي را تغيير دهد. بالاخره از مهم‌ترين وعده‌هاي اوباما اين بود كه گوانتانامو را به عنوان نماد خشونت‌ورزي سيا در مبارزه با تروريسم برخواهد چيد.
اما براي رسيدن به تحليلي روشن درباره خط مشي امنيتي كاخ‌سفيد 2 نكته راهگشاست؛ اول اينكه اغلب اين افراد از دولت «بيل كلينتون»، رئيس‌جمهور اسبق آمریکا گزينش شده‌اند و كارنامه آنها در آن دوره مي‌تواند ملاك قضاوت قرار گيرد. برخي از همين افراد نظير جونز عمليات‌هاي جنگي دوران كلينتون را امضا كرده‌اند؛ جونز حتي اين سخن رئيس خويش را همواره تكرار مي‌كند كه با همه جنگ‌ها مخالف نيست؛ فقط با جنگ‌هاي احمقانه مخالف است. بالاخره آخرين ابهام درباره سياست امنيتي اوباما اين است كه او بسياري از عناصر و فرماندهان كليدي را در پنتاگون؛ نهادي كه اداره اصلي جنگ خونين عراق و افغانستان را در دست دارد، حفظ كرده است. اوباما به مصالحه‌اي با حزب رقيب خويش در پنتاگون دست يافته كه نشانه بارز آن حفظ رابرت گيتس در منصب رياست اين نهاد است. شاید به همین دلیل است که «شموئل ساندلر» کارشناس مسائل سیاسی در دانشگاه «بار ایلان» تل‌آویو نیز نظری مثبت درباره تیم امنیتی اوباما دارد و می‌گوید: «تا آنجا که به اسرائیل مربوط می‌شود، این انتصاب‌ها، خوب است».