دکتر محمدباقر خرمشاد*
هر چند دوران ریاست فرانسه و سارکوزی بر اتحادیه اروپايي به پایان رسید اما ریاست الیزه بر اتحادیه اروپایی به عنوان یکی از موسسان این اتحادیه، دیپلماسی اروپایی را فعال‌تر از دوره‌های قبلی‌اش کرده بود.
هر چند دوران ریاست فرانسه و سارکوزی بر اتحادیه اروپايي به پایان رسید اما ریاست الیزه بر اتحادیه اروپایی به عنوان یکی از موسسان این اتحادیه، دیپلماسی اروپایی را فعال‌تر از دوره‌های قبلی‌اش کرده بود.نیکولا سارکوزی، رئیس‌جمهور فرانسه و رئيس سابق اتحادیه اروپایی، در دوره ریاستش بر اروپا با معضلات و مشکلات حادی از قبیل جنگ گرجستان، ناآرامی‌های یونان، مساله پیوستن اسلواکی به ساختار این اتحادیه و بحران مالی جهانی دست و پنچه نرم کرد که در برخی از این مسائل مانند جنگ گرجستان با سفر به مسکو توانست از بحرانی‌تر شدن درگیری‌های میان دوطرف کاسته و در نهایت منجر به آتش‌بس موقت و بعد از آن خروج نیروهای روس از خاک گرجستان شود.
ناآرامی‌های یونان هم که با کشته شدن یک نوجوان 15 ساله توسط پلیس آغاز شد از نقاط منفی کارنامه سارکوزی در دوره ریاستش بر اتحادیه اروپا بود زیرا وی از دولت راستگرای یونان در سرکوب مخالفان خود حمایت کرد و این موضوع باعث تجمع در مقابل سفارت فرانسه در آتن و حمله مخالفان دولت به مقر اتحادیه اروپا در پایتخت یونان شد. مخالفان در عین ناباوری شاهد آن بودند که رئیس‌جمهور يونان برای شرکت در جلسه پایانی اتحادیه اروپا در سال 2008 به بروکسل سفر کرد و در این سفر دست در دست نیکولا سارکوزی، رئیس‌جمهور فرانسه، به آینده اتحادیه اروپا با وجود مشکلات شدید اقتصادی و سیاسی لبخند می‌زند و این موضوع خشم مردم یونان را از اقدامات رئیس‌جمهور فرانسه صدچندان کرد.
اما بحران اقتصادی را باید از نقاط عطف کارنامه سارکوزی دانست. این بحران به رغم آنکه در فرانسه به دلیل تدابیر سارکوزی، مردم این کشور را با مشکلات زیادی مواجه نکرد اما در سطح اتحادیه اروپا عواقب وخیمی را برای دولت‌هایی از قبیل آلمان و انگلستان به ارمغان آورد.
برنامه‌های سارکوزی در نهایت نتوانست اتحادیه را از رکود نجات دهد و «اروپای سارکوزی» اروپایی آسیب‌پذیر با نقش فزآینده دولت‌ها در مسائل اقتصادی و تجاری نشان از بی‌تدبیری وی در حل بحران‌های کلان داشت.
اکنون و با پایان سال 2008 میلادی، ریاست اتحادیه اروپا در اختیار جمهوری چک، یکی از کشورهایی که در سال 2005 میلادی به همراه لهستان و دیگر کشورهای اروپای شرقی به عضویت کامل در اتحادیه اروپا درآمده‌اند سپرده شده است. با توجه به بی‌تجربگی تیم سیاستگذاری پراگ به نظر می‌رسد در ماه‌های آینده ما شاهد قدرت گرفتن وزنه روسی در اروپا بوده و تقابل میان مسکو و واشنگتن افزایش یابد و کرملین بتواند بهتر از رقیب از کارت اروپا برای بازی در عرصه بین‌الملل استفاده کند.
این درحالی است که به نظر می‌رسد با توجه به ریاست یک کشور اروپای شرقی بر اتحادیه اروپا روند پیوستن اسلواکی به این اتحادیه تسریع شود و احتمال پیشرفت در مذاکرات میان اوکراین، مقدونیه، گرجستان و آذربایجان با اتحادیه اروپا به منظور نزدیک‌تر شدن کشورهای پُست کمونیستی به این اتحادیه اروپایی قوي شود. اما یکی از معضلاتی که ریاست چک بر اتحادیه اروپا می‌تواند تحمیل کند سپر موشکی ایالات متحده و سامانه راداری این کشور است که قرار است در چک نصب شود. در صورتی که جمهوری چک طرح فوق را در پارلمان اروپا به رای بگذارد و با اکثریت آرا این طرح تصويب شود، آینده امنیتی اروپا در گرو تصمیمات واشنگتن قرار خواهد گرفت و تقابل میان روسیه و اروپا به اوج خود خواهد رسید. طرح تغییر نوع آرا از اکثریت به اکثریت کیفی، یکی دیگر از پروژه‌هایی خواهد بود که به احتمال قریب به یقین از دستور کار اتحادیه در دوره ریاست چک خارج خواهد شد و این مساله می‌تواند آسیب‌های جدی به روند تصمیم‌گیری در اروپا وارد کند.
جمهوری چک اکنون در میان کشورهای اروپای شرقی به عنوان یک نمونه موفق از بازار آزاد سرمایه‌گذاری و پذیرش کمک‌های ایالات متحده مطرح است و به خاطر نزدیکی سیاست‌های میراک توپولاک، نخست‌وزیر این کشور با نهاد‌های فراآتلانتیکی به نظر می‌رسد، اروپای توپولاک، چرخش نسبی به سوی آمریکا داشته و از سیاست‌های مستقل اروپا در دوره سارکوزی دیگر خبری نباشد. اکنون و با توجه به تغییر در ریاست اتحادیه اروپا که هر 6 ماه یک‌بار صورت می‌گیرد، به نظر می‌رسد کماکان سیاست‌های خارج از اروپای بروکسل تحت رهبری سه محور اصلی یعنی آلمان، فرانسه و انگلستان پیگیری شود.
* استاد علوم سیاسی و معاون وزیر علوم