اینکه چقدر معماری با موسیقی ارتباط دارد، همین بس که گفته‌اند: معماری موسیقی جامد است زیرا همه هنرها به طور عرضی با همدیگر ارتباط دارند چراکه منشأ همه آنها تجلی زیبایی است. این زیبایی در معماری و مجسمه‌سازی به شکل نسبت‌های طول و عرض و ارتفاع اتفاق می‌افتد. در یک چهره، تناسبات هستند که زیبایی می‌آفرینند. گاهی هم تناسبات رنگ‌ها موجب ایجاد زیبایی می‌شوند که در آنجا هم مجموعه فرکانس‌های نوری، تناسبات دلپذیری را به وجود می‌آورند. در موسیقی هم نسبت‌های صوتی به زیبایی منجر می‌شوند؛ نسبت‌هایی که به تناسب می‌رسند. تناسب گاهی در وجه دیداری است و گاهی در وجه شنیداری. درباره بویایی و بساوایی هم چیزهایی عنوان می‌شود، بنابراین همه هنرها یک وجه دارند و آن وجهی است که با هندسه دل ما از قبل طراحی شده است. مولانا می‌فرماید: سایه دیوار و سقف هر مکان/ سایه اندیشه معماردان. نسبت در ساختمان به 2 گونه اتفاق می‌افتد؛ گاهی ما نمای ساختمان را می‌بینیم و گاهی در داخل ساختمان واقع می‌شویم و حس داخلی ساختمان را درک می‌کنیم که به آن حس محیطی گفته می‌شود. معماری، ایجاد فضای مادی و معنوی می‌کند، ولی موسیقی فقط فضای معنوی ایجاد می‌کند. به عبارت دیگر، موسیقی، معماری زمان است و معماری، موسیقی مکان. چنین منظره‌ای را می‌توان در مسجد شیخ لطف‌الله مشاهده کرد، به‌طور‌‌ی که بیشتر صاحبنظران معماری به آن اذعان کرده‌اند که تناسبات، رنگ و نور در این مسجد، انسان را مسحور می‌کند. لوکوربوزیه عقیده دارد که معماری در لحظه‌ای از خلاقیت به‌وجود می‌آید که یک حقیقت انکارناپذیر است همانند موسیقی، در واقع زمانی‌که ذهن درگیر چگونگی تضمین استحکام یک ساختمان و نیز تامین خواسته‌هایی برای آسایش و راحتی است. موسیقی هم با توان‌های شاعرانه‌ای، انگیزه‌های معنوی را به نمایش می‌گذارد. هر دوی این موارد احساس ما را برمی‌انگیزانند و به ما لذت و سرور می‌بخشند.
وجه تشابه معماری و موسیقی
بین موسیقی و معماری تشابهاتی وجود دارد که اهم آنها به این شرح است:
1- خلق اثر:
(concept) در این است که هر دو بر اساس سبک خواسته شده طراحی می‌شوند.
2- هماهنگی:
در معماری توسط سازماندهی عناصر و ترکیب آنها در یک فضا و در موسیقی با استفاده از نحوه اجرا و ترکیب سازها به وجود می‌آید.
3- تنوع و یکنواختی:
استفاده تکراری از عناصر فضایی در معماری و از سوی دیگر کاربرد مکرر از یک ضرب و ریتم در موسیقی ممکن است به ترکیبی یکنواخت و خسته‌کننده منجر شود. از طرف دیگر تنوع‌طلبی افراطی به منظور ایجاد جذابیت بیشتر در آثار موجب ایجاد نوعی آشفتگی و هرج و مرج دیداری و شنیداری می‌شود.
4- ریتم و سکون:
در معماری ساده‌ترین نوع ریتم تکرار منظم عناصر معماری در امتداد یک خط مستقیم است. سکون و توقف با مفهوم مکث در معماری جنبه‌ای کاربردی دارد. پاگرد پله‌ها، میادین و گره‌های شهری از نمودهای کاربردی آن است. گاهی با ایجاد یک عامل یا عنصر در فضای معماری و جلب توجه بیننده، عامل مکث و سکون را می‌توان به‌خوبی پدید آورد (قرارگیری یک اثر هنری در راستای یک مسیر حرکتی). در موسیقی هم ریتم به‌عنوان پایه و سمبل ساخت موزیک مطرح است. اگرچه ریتم‌های کند و تند در موسیقی، هر یک با توجه به شرایطی خاص طراحی و ساخته می‌شوند لیکن مفهوم ریتم بدون سکون کاملا بی‌معناست. ترکیب حرکت نت‌ها و سکوت‌ها در یک اثر موسیقی برخاسته از ایجاد نوعی تنوع و نشاط در نزد شنونده است.
برخی تاثیرات:
عوامل متعددی در ایجاد ایده‌ها و مفاهیم آثار مؤثرند. در این رابطه استفاده از نوعی موسیقی در فضاهای خاص معماری بسیار مطلوب نظر است. در فضاهایی با عملکرد فرهنگی و هنری و توریستی و... موسیقی به تلطیف فضا کمک می‌کند ضمن اینکه نوع و سبک موسیقی اجرایی بهتر است با ویژگی‌های کالبدی فضای معماری هماهنگ شود. در زمینه تاثیر این 2 هنر بر یکدیگر می‌توان گفت، تاثیر موسیقی بر معماری با انگیزه کیفیت بخشیدن به فضا کاملا واضح است (مثل کاربرد موسیقی در مراکز تفریحی- فرهنگی). در تاثیر معماری بر موسیقی می‌توان به ساخت ملودی‌ها و آهنگ‌هایی درباره برخی آثار فرهنگی و تاریخی به‌عنوان یک اثر یادمانی اشاره کرد. اینجاست که گفته گوته صدق می‌کند: معماری موسیقی منجمد است. معماری موسیقی خاموش است. بر این اساس معماری ایجاد فضای مادی و معنوی می‌کند ولی موسیقی فقط فضای معنوی ایجاد می‌کند. معماری موسیقی جامد است، همان موسیقی است که در عالم غیرمادی جریان دارد و معماری ایرانی مصداق بارز و عینی در جهان مادی دستگاه‌ها و نغمه‌های موسیقی ایرانی است، اگر به فضاهای معماری ایرانی قدیم پا گذاشته باشید حتما به راز جاودانگی و سحرانگیزی این فضاها
اقرار می‌کنید.
*دانشجوی معماری