چیستا یثربی
از متن به کلام/ از کلام به حس/ از حس به بدن/ از بدن به رفتار/ از رفتار به رفتار فرد مقابل.
از متن به کلام/ از کلام به حس/ از حس به بدن/ از بدن به رفتار/ از رفتار به رفتار فرد مقابل.همه اینها در ذهنت به آسانی شکل می‌گیرد، ایده‌ای به ذهنت می‌رسد که آن را در قالب کلام درمی‌آوری و بیانش می‌کنی. ناگهان می‌بینی که با احساسات تو در‌آمیخته شده و بعد تاثیرات آن را روی فکر، ذهن و بدنت باقی می‌گذارد و رفتار می‌شود؛ رفتاری که ممکن است یک‌شبه از پسر یا دختری جوان و ناآزموده، بازیگری کارکشته و پرتوان بسازد. این روزها همه جا صداهای خوب می‌آید، از در هر خانه‌ای که می‌گذری، از زیرزمین آن خانه گرفته تا پشت‌بام تا پلاتوها و سالن‌های تمرین تئاتر‌شهر و اداره تئاتر و... همه در حال تمرین هستند، تمرین خود، تمرین آرزوهای دست نیافتنی روی زمین و تمرین زندگی!
و ناگهان سکوت ...
سرت را به در می‌چسبانی تا ببینی سکوت از کجاست، مگر گروه در حال تمرین نبود؟ این سکوت قبل از بازبینی است و بازبینی چیست؟ بازبینی چیزی نیست مگر نگاه مردد و خواب‌آلود و پر از ملال چند نفر که گاهی خودم هم جزو آنها بوده‌ام و حاصل تلاش یک ماه و نیم یک گروه تئاتری، این سکوت دردناک و پر از امید است؛ مثل سکوت قبل از زایمان، مثل سکوتی که پدر در راهروهای بیمارستان تجربه می‌کند تا به او بگویند فرزندش به دنیا آمده است، اما چه کسی جرات دارد یا اصلا چه کسی توان دارد که به پدر بگوید فرزندش مرده است؛ فرزندی که 9 ماه برای آن انتظار کشیده است و در این گیر و دار، حال مادر چگونه است؟ او دیگر هرگز طبیعی نخواهد شد، چراکه مدت 9 ماه، جنبش، حرکت و خون یک موجود زنده را درون خود احساس کرده است... مادر نویسنده متن است و پدر، فارغ از جنسیتش هرچه باشد، کارگردان... این مثال را زدم که بدانید از ایده به کلام و از کلام به بدن و از بدن به رفتار اجتماعی کار آسانی نیست که بتوان هر روز یاد گرفت و تمرین کرد. چه کسی غرامت گروه‌های فرزند مرده را می‌پردازد؟
وقتی کودکی می‌میرد، برای او سوگواری می‌کنیم، گویی دنیایی برای همیشه بسته می‌شود، اما وقتی یک متن نمایشی می‌میرد، خیلی ساده شانه‌ها را بالا می‌اندازیم و می‌گوییم: «ان‌شاءالله سال بعد». من هرگز جریان این بازبینی‌ها و بازخوانی‌ها را نفهمیدم، گرچه همیشه یا بازبین بودم، یا بازخوان و یاد‌آور.
اگر متنی آنچنان قوی است که نمره قبولی می‌آورد پس حق دارد و باید زنده بماند و اگر ما کارگردانی را به عنوان پدر شایسته آن متن انتخاب می‌کنیم پس لابد این بصیرت را در خود می‌بینیم که از این پدر، فرزند شایسته‌ای خواهد بالید. چه کسی می‌تواند به یک گروه تئاتری جوان که یک ماه و نیم الی 2 ماه خرج پول توجیبی خود را برای رفت و آمد به سالن‌های تمرین و خرید چای و بیسکویت ارزان‌قیمت صرف کرده‌اند، بگوید: «کار شما بد نبود اما ما کارهای قوی‌تری داریم که اتفاقا اجراهای عمومی هم داشته‌اند و حق آنهاست که در بخش مسابقه بین‌الملل که کارنامه تئاتر ایرانیان است، دیده شوند!» اگر قرار است که قانونی اجرا شود، قطعا این قانون باید برای همه یکسان باشد، به ما گفتند که در بخش مسابقه بین‌الملل تئاتر فجر فقط کارهایی شرکت می‌کنند که اجرای عمومی نداشته‌اند اما در کمال تعجب اسامی کارهای افرادی را در این بخش شاهد هستیم که گرچه همگی از دوستان تئاتری ما هستند اما متاسفانه اجرای عمومی داشته‌اند! و آن جوان خوشفکر متروسوار که برای بار اول کارش در فجر پذیرفته شده است، به چه قیمت باید کنار رود. به قیمت دل شکستگی؟ یا به قیمت آبروی تئاتر ایران؟ یا به قیمت روابط به جای ضوابط... گذشت، آقای پینتر گذشت آن موقع که تو می‌گفتی: «قداستی که در تئاتر وجود دارد در هیچ کجای دنیا نمی‌توان یافت.» و گذشت آقای چخوف، پزشک عزیز، که فکر می‌کردی تئاتر مثل امواج دریاست؛ پر از فراز و نشیب. به تماشاگر که برخورد می‌کند او را آگاه می‌سازد، اصلا فکر می‌کردی تمرین تئاتر موج‌سواری بر دریاست و هرگز نمی‌دانستی که این موج‌ها تو را کجا می‌برد. من به تو می‌گویم، من که بعد از 20 سال نویسندگی، هنوز جلوی ماموران مالیاتی برای حذف مالیات از دستمزد گروه بازیگری‌ام باید قسم و آیه بخورم که بازیگری شغل است، که تئاتر حرفه است و همه اینها سخت و دشوار است و فداکاری می‌خواهد. من به شما می‌گویم که تئاتری‌های اصیل مثل ویلی لومان در «مرگ فروشنده» آرتور میلر، با چمدانی در دست دور شهرها و خیابان‌ها راه می‌افتند و خرده‌فروش می‌شوند. چیزی که می‌فروشند ایده، سوژه و متون بکری است که می‌تواند روزی جایگاه ادبیات نمایشی ایران را غنی کند، کاری را که اکبر رادی سال‌ها و سال‌ها تکرار کرد. در سالنی که کاری اجرا رفته، به جای کار خوشفکر یک جوان بی‌نام جایگزین مسابقه فجر می‌شود و در جایی که من چیستا یثربی سال‌ها شاهد بی‌عدالتی بر صحنه‌های تئاتر بودم تنها و تنها به جمله زنده‌مرد، اکبر رادی اکتفا می‌کنم: «عدالت، جست‌وجوی خداوند است.» از نظر من تئاتر هم جست‌وجوی خداوند است. شما چطور فکر می‌کنید؟
سکوت پشت در زایمان به من می‌فهماند که بچه مرده است و تمام تلاش‌های چندماهه یک گروه برای رشد آن با نگاه خسته و پر از تکرار بازبینان به جایی نرسیده است و شاید هم همان حرف کهنه «کمبود سالن»! من به نفع این جوانان کنار می‌روم؛ به نفع همان‌ها که یک روز ما هم از آنجا که آنها شروع کردند، شروع کردیم.
صدایی در گوشم طنین می‌اندازد، پستوها و اتاق‌ها تاریکند: «آی اسب سیاه کجا می‌بری سوار مرده‌ات را؟» (لورکا)
نکند تئاتر ما سوار مرده‌اش را به این سو و آن سو می‌برد، من در کنار خودم، جایی برای جوانان باز می‌کنم و اصلا «فجر» فجر یعنی همین...