اگر تبهکاری و بزهکاری اجتماعی محصول شرایط نادرست و غیرعادلانه اجتماعی است، پس تنها راه اخلاقی و مؤثر برای مقابله با آن، از میان برداشتن شرایط نادرست و ناعادلانه است. به راستی به‌طورکلی شرایط اجتماعی چگونه ساخته می‌شود؟ شرایط اجتماعی، محصول کار و برنامه‌های دولت است؛ دولتی که می‌تواند شرایط درست و عادلانه را به نادرست و ناعادلانه تغییر دهد.
با کمی دقت می‌توان فهمید سیاست‌های اجتماعی به‌طور ذاتی در تضاد با هم هستند، یعنی اینکه هر دولتی برای خود آرمان‌هایی را تعریف می‌کند و از طریق همین آرمان‌هاست که به مسند قدرت می‌رسد اما شرایط ناعادلانه و نادرستی که ساخته دست خود دولت‌هاست باعث می‌شود آنها همیشه از اهداف خود کوتاه بیایند. در همین
کش و قوس‌هاست که بحث «رفاه اجتماعی» گم می‌شود و شرایط اجتماعی خاص به‌وجود می‌آید که منشأ هزاران آسیب اجتماعی می‌شود.
نقش دولت در تحقق «رفاه اجتماعی»
به‌طور ویژه در کشور ما دولت نقش محوری در مسیر به تحقق رسیدن رفاه اجتماعی دارد اما این نقش محوری گاهی با برخی سهل‌انگاری‌ها و برنامه‌های غلط و از کار افتاده و با برخی انتصاب‌های اشتباه و نادرست مدیران، به انحراف و بیراهه کشانده می‌شود. ما به فرهنگ غربی که فرهنگی سقوط کرده و آسیب دیده است انتقادهای فراوانی وارد می‌کنیم اما این را هم بپذیریم که آنها در سیستم انتصاب‌شان بسیار با دقت عمل می‌کنند. آنها برنامه‌هایی را به کار می‌گیرند که امتحان پس داده باشد و احتمال منفعت و سود اجتماعی‌اش از خسران و زیانش بیشتر باشد. نه اینکه برنامه‌های دولت بر اساس سود و منافع عده‌ای یا گروه خاصی انتخاب و تدارک دیده شود.
رفاه اجتماعی چیست؟
رفاه اجتماعی مؤلفه‌های مشخص و تعریف‌شده‌ای دارد: حفظ درآمد متناسب با رشد تورم جامعه، مراقبت و بیمه درمانی، اشتغالزایی و مواردی از این نمونه. به راستی چه زمانی نظام رفاهی در جامعه ما به مرحله ثبات خواهد رسید؟ بهترین پیشنهادی که می‌توان به دولت یازدهم ارائه کرد این است که دولت باید (حداقل سعی کند) از بیرون به خود نگاه کند، این نوع بینش شاید بتواند به دولت ابزار و قدرتی بدهد تا قادر باشد امکانات و ظرفیت خود را بسنجد و برای ثبات نظام رفاهی در کشور اقدامی انجام دهد.
معنای نقد در دولت یازدهم
دولت‌ها باید این ظرفیت را برای خود ایجاد کنند که خود نقاد خود باشند. نقد دیگران را می‌توان با هزاران روش و با کلمات پاسخ گفت اما نقدی که از درون به خود دولت وارد شود امکان فرار از آن نیست، به شرط آنکه دولت منصف باشد. نگاه از بیرون به خود، این امکان را به دولت می‌دهد که هم در داشته‌ها و اهدافش عمیق‌تر شود و هم‌اینکه اهدافش را تعالی بخشد و از کارهای روزمره و تکراری دوری گزیند. وقتی دولت اهدافش به نقطه تعالی رسید آنگاه مردم به آن اهداف ایمان می‌آورند و هرگاه مردم در مرکز صحنه باشند دولت گرفتاری‌های کمتری خواهد داشت.بخش دوم و پایانی این مطلب در روزهای آینده در همین ستون منتشر می شود.