هادی مجیدی*:
صبح روز گذشته از روستاهای نزدیک مزارع شبعا تعدادی راکت به بخشی از منطقه جلیلیه و به شکل مشخص به شهرک «کریات شمونه» شلیک شد و اسرائیل هم متقابلاً تا بعدازظهر روز گذشته و بلافاصله پس از اصابت موشک‌های کاتویوشا، 9 بار منطقه‌ای در نزدیکی روستای «عرقوب» در جنوب لبنان را بمباران کرد. این واقعه را باید در ادامه بحران غزه تحلیل و بررسی کرد. موضوع غزه 2 مولفه اصلی دارد، اول آنکه اسرائیل به‌رغم صدور قطعنامه 1860 شورای امنیت در 4 روز اخیر بر‌شدت عملیات‌های خود افزوده است. روز سه‌شنبه شدیدترین حملات هوایی و فسفری بویژه در مناطق خط مقدم درگیری بین نیروهای مقاومت و اسرائیلی انجام شد. جدای از اینکه بقیه مناطق به شکل مستمر توسط هواپیماها، ناوچه‌ها، توپخانه‌ها و تانک‌های اسرائیلی گلوله‌باران شده است، در روزهای گذشته اسرائیل هیچ پیشرفتی را در محورهایی که سعی کرده از طریق آنها به داخل نوار غزه نفوذ کند، حاصل نکرده است. روز گذشته و در ادامه حمله شدیدی که از جنوب محور شهر غزه انجام گرفت تلاش اسرائیل بر این بود که بتواند یکی از محورهای ممکن را از شمال یا جنوب شرقی به سمت غزه باز و دستاوردی را کسب کند.
رژيم صهيونيستي نیازمند پیشروی نظامی و اشغال قسمتی از غزه است تا بتواند در مذاکراتي که احتمالاً در آینده انجام خواهد شد، آن قسمت را مبنای چانه‌زنی قرار دهد. به همین جهت شدت بمباران و جنایات صهیونیست‌ها در غزه از مرز جنایات جنگی فراتر رفته و این مردم غزه هستند که این بمباران‌ها و حملات را متحمل می‌شوند. نکته دوم مربوط به رایزنی‌های فشرده‌ای است که در میان کشورهای جهان و منطقه در جریان است. بعد از سفر وزیر خارجه آلمان به تل‌آویو و مصر و رایزنی‌های این مقام اروپایی با ابومازن فشارهای بین‌المللی به اسرائیل و آمریکا شدت بیشتری گرفته است. همین امر موجب شده تا آمریکایی‌ها، سازمان ملل و طرف‌های مختلف منطقه‌ای نیز رایزنی‌های خود را شدت دهند و گفته می‌شود که حتی عملیات نظامی حداکثر تا دوشنبه ادامه می‌یابد و ممکن است در روزهای آتی و حتی زودتر از دوشنبه توقف جنگ را شاهد باشیم. در این مساله نیز 2مؤلفه موثر است، اول اینکه جمعه (فردا) نشست سران عرب در قطر برگزار می‌شود. کشورهایی که مخالف این نشست بودند (عربستان، مصر و تونس) در این نشست شرکت نخواهند کرد و فضای این نشست با توجه به کشورهای شرکت‌کننده فضایی مخالف نظر این سه کشور بوده و لذا ممکن است در آنجا تصمیمات جدی‌تری در مقابل اسرائیل اتخاذ شود که خود این مساله عامل یک فشار جدید بر رژیم صهیونیستی خواهد بود. روز گذشته بان‌کی مون به منطقه آمد تا از مصر، سوریه، فلسطين‌اشغالی، اردن، ترکیه و برخي کشورهای منطقه دیدار کند که احتمال دارد دیداری هم از غزه داشته باشد. اگر بان‌کی‌مون به غزه برود و فجایعی که در این منطقه اتفاق افتاده را ملاحظه کند احتمالا بر فشارهای سیاسی علیه اسرائیل افزوده می‌شود. نکته دیگر اینکه رایزنی‌های مشاور اردوغان، «احمد داوود اغلو» در دمشق با طرف‌های حماس و سوریه و سلسله رایزنی‌هایی که در قاهره بین مقامات مصری و حماس جاری است بی‌شک تاثیرگذار خواهد بود. از سوی دیگر امروز نماینده اسرائیل از وزارت دفاع، «عاموس گلعاد» به دمشق می‌رود تا این رایزنی‌ها را تکمیل کند. مجموع رایزنی‌هایی که تا امروز صورت گرفته نشان می‌دهد که مصری‌ها تا حدودی ناچار شده‌اند به درخواست‌های حماس تن دهند و بعضی از ملاحظات و دیدگاه‌های حماس را درباره چگونگی توقف جنگ و آتش‌بس بپذیرند. از طرف دیگر در داخل اسرائیل نیز تحرکاتی انجام می‌شود. ایهود باراک و زیپی لیونی بر خلاف ایهود اولمرت که خواستار ادامه حملات است، خواستار آتش بس هستند. باراک معتقد است که باید یک هفته آتش‌بس برقرار شود و نیروها هر جایی که هستند بمانند، یعنی به آن مفهوم که اسرائیل اگر حتی در کوچک‌ترین نقطه از غزه هم پیش‌روی‌هایی داشته است آنها را حفظ کند و آن را به عنوان یک اهرم فشار برای فرصتی مناسب در اختیار داشته باشد. اما لیونی به رغم آنکه با باراک درخصوص آتش‌بس موافق است درباره نحوه این آتش‌بس تردید دارد. او معتقد است که اگر تل‌آویو یک دوره آتش‌بس‌کوتاه را بپذیرد، در این دوره حماس مجددا توانایی‌های خود را افزایش می‌دهد و خطر حماس برای رژیم صهیونیستی بیشتر می‌شود. لذا لیونی و باراک در تیم 3 نفره تصمیم‌گیر امنیتی ـ سیاسی اسرائیل رای و دیدگاه‌شان بر این است که سریع‌تر عملیات غزه متوقف شود. خصوصاً اینکه باراک ادعا کرده است که به بسیاری از اهداف خود در جنگ با حماس و مردم غزه دست یافته‌ایم و ضرورتی برای ادامه جنگ نیست زیرا اضافه بر این چیز دیگری به دست نخواهد آمد. اینها پارامترهایی هستند که نشان می‌دهند تحرکات و رایزنی‌های بین‌المللی و منطقه‌ای به سمت این می‌روند تا فضای فعلی غزه به سوی آرامش رهنمون شود. به احتمال زیاد نقطه و ساعت توقف جنگ از روز جمعه خواهد بود و با توجه به زمینه‌هایی که وجود دارد تصمیم برای توقف جنگ و آتش‌بس گرفته شده است زیرا هر روز که از ادامه جنگ می‌گذرد فشار بین‌المللی بر اسرائیل بیشتر و برگ جدیدی به پرونده محاکمه رهبران این رژیم افزوده می‌شود، ضمن اینکه دستاورد جدیدی هم در صحنه عملیات نظامی به دست نمی‌آید که بتواند مقامات اسرائیلی را راضی کند. اسرائیل سعی دارد در صحنه سیاسی فشار وارد کرده و امتیاز بگیرد و در صحنه عملیاتی و نظامی هم با شدیدتر کردن بمباران‌ها و استفاده وسیع و گسترده از بمب‌های فسفری و خوشه‌ای جنایات جدیدی را به وجود آورد و این عاملی است که قدرت‌های منطقه‌ای را وا می‌دارد تا جلوی این شدت عمل و فشار اسرائیل را بگیرند و نشان دهند که حماس نه در صحنه جنگ و نه در صحنه رایزنی‌های سیاسی، تنها نیست. اتفاقی که با شلیک موشک‌هایی از جنوب لبنان افتاد، یک پیام برای داخل اسرائیل دارد. این موشک‌ها نشان می‌دهند که طرف‌های منطقه‌ای و حامی مقاومت دست روی دست نگذاشته و آماده‌اند تا در شرایط مناسب و به شکل مناسب‌تر از مقاومت در غزه دفاع کنند. البته اسرائیل هم این امر را کاملاً درک می‌کند و همین که موشک‌های مقاومت به نقطه خاصی در نزدیکی شهرک‌های اسرائیلی خورده پاسخ اسرائیلی‌ها هم یک پاسخ نمادین بوده است. پیام این موشک‌ها این است که اسرائیل باید هرچه زودتر در صحنه عملیات نظامی از سرعت خود بکاهد و در صحنه سیاسی به شرایط جدید رایزنی‌ها تن دهد. آنچه در صحنه رایزنی‌ها در حال پیشروی است این است که ابتدا توقف جنگ و فعال کردن کمک‌های بشردوستانه که از تمام دنیا برای غزه می‌آید به سرعت انجام شده سپس درخصوص بقیه مسائل مربوط به آتش‌بس و باز کردن گذرگاه‌ها تصمیمات جدی گرفته شود، در صورتی که حماس معتقد است در ابتدا باید گذرگاه‌ها باز شده و محاصره شکسته شود، سپس در مورد آتش‌بس تصمیم‌گیری شود. البته طرف اسرائیلی بر این باور است که باز شدن گذرگاه‌ها منوط به مساله تونل‌ها و توقف قاچاق سلاح است.
*کارشناس مسائل خاورميانه