بهرنگ فتوحی
واکاوی بعضی از مشکلات شهری نیاز به بحث‌های تخصصی و کارشناسی ندارد، کافی است به عنوان یک شهروند کمی به اطرافمان دقیق‌تر نگاه کنیم تا دریابیم هر چه جلوتر می‌رویم، دامنه حضورمان در شهرها کمرنگ‌تر و تاثیر تبلیغات شهری بر اطرافمان بیشتر می‌شود. باید بپذیریم که بسیاری از ما در شهرهایمان اسیر تابلوها و بیلبوردهایی شده‌ایم که معرفی‌کننده محصولات شرکت‌های خارجی هستند. در این رهگذر بحث آسیب شناسی تبلیغات محیطی و شهری بیش از هر زمان دیگری واجب به نظر می‌رسد. با این همه آسیب شناسی تبلیغات شهری کار تازه‌ای نیست. تبلیغات شهری و محیطی در شهر تهران، به دلایل متفاوت مورد توجه بسیاری از افراد است. مدیران شهری با رویکرد اقتصادی به تبلیغات می‌نگرند، چرا که شهرداری به دنبال درآمدهای پایدار است. فرهنگ پایتخت نشینان نیز در سیطره تبلیغات ماهواره‌ای و تلویزیونی و حمایت عکس‌های پرآب وتاب تبلیغات شهری قرار دارد. راس سوم این مثلث، فروشندگان داخلی هستند که بیش از همه مدافع سیطره بیلبوردهای تبلیغاتی در سطح شهر هستند. این در حالی است که بسیاری از کارشناسان ترافیکی معتقدند که چنین تبلیغاتی بویژه در حاشیه اتوبان‌ها و بزرگراه‌ها خطرات عمده‌ای برای ساکنان موقت و عبوری به دنبال خواهد داشت.
واکاوی بعضی از مشکلات شهری نیاز به بحث‌های تخصصی و کارشناسی ندارد، کافی است به عنوان یک شهروند کمی به اطرافمان دقیق‌تر نگاه کنیم تا دریابیم هر چه جلوتر می‌رویم، دامنه حضورمان در شهرها کمرنگ‌تر و تاثیر تبلیغات شهری بر اطرافمان بیشتر می‌شود. باید بپذیریم که بسیاری از ما در شهرهایمان اسیر تابلوها و بیلبوردهایی شده‌ایم که معرفی‌کننده محصولات شرکت‌های خارجی هستند. در این رهگذر بحث آسیب شناسی تبلیغات محیطی و شهری بیش از هر زمان دیگری واجب به نظر می‌رسد. با این همه آسیب شناسی تبلیغات شهری کار تازه‌ای نیست. تبلیغات شهری و محیطی در شهر تهران، به دلایل متفاوت مورد توجه بسیاری از افراد است. مدیران شهری با رویکرد اقتصادی به تبلیغات می‌نگرند، چرا که شهرداری به دنبال درآمدهای پایدار است. فرهنگ پایتخت نشینان نیز در سیطره تبلیغات ماهواره‌ای و تلویزیونی و حمایت عکس‌های پرآب وتاب تبلیغات شهری قرار دارد. راس سوم این مثلث، فروشندگان داخلی هستند که بیش از همه مدافع سیطره بیلبوردهای تبلیغاتی در سطح شهر هستند. این در حالی است که بسیاری از کارشناسان ترافیکی معتقدند که چنین تبلیغاتی بویژه در حاشیه اتوبان‌ها و بزرگراه‌ها خطرات عمده‌ای برای ساکنان موقت و عبوری به دنبال خواهد داشت.اقدامات انجام شده
سه سال پیش، معاون فرهنگی، مطبوعاتی و تبلیغاتی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان تهران در دومین همایش تبلیغات شهری اعلام کرد: متاسفانه در حوزه بانک‌های اطلاعاتی مرتبط با تبلیغات محیطی هیچگونه آمار و ارقام و بانک‌های اطلاعاتی مدونی نداریم که به دنبال این کمبود، نخستین قدم ما ایجاد چنین بانکی است. نیک ضمیر از بازنگری در قوانین و مقررات حوزه تبلیغات محیطی تهران خبر می‌دهد و اعلام می‌کند: قوانین و مقررات حاکم در مساله تبلیغات محیطی دارای ابهام و خلأ قانونی است که بسیاری از معضلات تبلیغات محیطی به آییننامههای این حوزه برمیگردد. اما اتفاقات آنگونه که وی پیش بینی کرده بود، پیش نرفت و با گسترش خیابان‌های بزرگ، اتوبان‌ها و ... حجم عمده‌ای از تبلیغات محصولات مختلف به محیط شهرها آمد. حالا خیابان‌های ما پر از تابلوهایی شده‌اند که معرف محصولات غریبه و ناآشنا هستند. در حالی که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، نسبت تبلیغات محیطی با فضای آزاد خیابان‌ها (خط افق) همخوان نیست. مدیرعامل سازمان زیباسازی شهر تهران معتقد است:« حجم تبلیغات محیطی شهر تهران نسبت به وسعت آن زیاد نیست. ساماندهی پیکره‌های تبلیغاتی شامل بیلبوردها، عرضه پل‌های سواره و عابر پیاده، داربست‌ها، استندها، پنل‌ها و پرتابل‌ها و. . . از جمله اصلی‌ترین موارد طرح جامع زیباسازی شهر تهران است که در حال حاضر به دلیل نبود یک تشکیلات هماهنگ و منسجم اغتشاشات بصری زیادی برای شهروندان ایجاد کرده و آنان را سردرگم کرده است». در حالی که معاونت ارشاد تهران آن روزها راهکار برون رفت از این مشکل را برطرف کردن خلأ قانونی آن می‌داند، ملاصالحی معتقد است: «با اجرای طرح زیباسازی پایتخت، ضمن برطرف شدن اغتشاش بصری و آشفتگی‌های محیطی، تبلیغات شهری هماهنگ و منسجم می‌شوند».
طرح ساماندهی تبلیغات
کمی بعد از این سخنان طرح ساماندهی تبلیغات محیطی به دستور کار شهر تهران پیوست و مسؤولان به دنبال اجرای آن قصد داشتند، الگویی برای کلانشهرها نیز ایجاد کنند. کاهش آلودگی بصری سیمای شهر، ارتقای کیفیت فضاهای تبلیغاتی محیطی و استانداردسازی فضاهای تبلیغاتی، تقسیم عادلانه فضاهای تبلیغات محیطی بین متقاضیان، جلوگیری از نصب پوسترهای تبلیغاتی در جداره‌های شهری و ایجاد تعادل بین تبلیغات تجاری و فرهنگی در سطح شهر بخشی از اهداف این طرح بود که در تهران به اجرا درآمد و بسیاری نیز سنگ آن را به سینه زدند، اما نتیجه بی‌نتیجه!
در کنار همه این مشکلات، رهبر معظم انقلاب نیز بارها و بارها بر بحث زیباسازی شهری تاکید داشته و ساماندهی تبلیغات شهری را از اولویت‌های اجرایی مسؤولان شهری دانسته است. ایشان سال 1384 و در دیدار اعضای شورای اسلامی، شهردار و شهرداران مناطق مختلف تهران، با اشاره به جایگاه شهر تهران به عنوان یک مرکز تأثیرگذار فرهنگی، سیاسی و اجتماعی در کشور، تأکیدکردند: تهران باید به شهری باهویت ایرانی و اسلامی، زیبا و روح نواز، دارای رفاه عمومی و مقاوم تبدیل شود. ایشان، زیباسازی شهر را متفاوت از تجمل‌گرایی دانستند و بااشاره به تأثیرگذاری روحی و روانی زیبا بودن شهر، افزودند: شهرتهران همچنین باید شهری دارای رفاه از جهات مختلف بویژه حمل و نقل برای مردم باشد و مسؤولان شهری نیز باید مقاوم‌سازی بویژه مقاوم سازی مناطق پرجمعیت و فرسوده را اولویت اصلی خود قراردهند. نگاه ویژه رهبر انقلاب به این موضوع و تاثیر افکار عمومی بر مسؤولان، آنها را بر آن داشته است تا نگاهشان را به موضوع تغییر داده و به شهر به عنوان یک پیکره انسانی و هویت‌مند نگاهی تازه کنند، اگر چه شاید این مساله به سرعت انجام‌پذیر نباشد. روز گذشته نیز شورای عالی انقلاب فرهنگی، ساماندهی تبلیغات محیطی و شهری را مورد بررسی قرار داد و دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در این باره اعلام کرد: «یکی از مشکلات این حوزه، نابسامانی است که براساس آن، شاهد وجود تبلیغات با نگاه‌های گوناگون حتی غیردینی، غیربومی و غیرملی در سطح شهری هستیم». مخبر دزفولی با اشاره به همکاری شورای فرهنگ عمومی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سایر دستگاه‌های مرتبط، اعلام کرد: «گروهی مامور شدند تا نسبت به این موضوع بررسی‌ها و آسیب شناسی‌های لازم را انجام دهند و پیشنهادهای خود را به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه کنند». وی با اذعان به اینکه برخی از ضوابط مربوط به تبلیغات در محیط‌های شهری بویژه رعایت الگوهای بومی و دینی در شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسیده است، تصریح کرد: باید نسبت بین تبلیغات بازرگانی و فرهنگی مورد توجه قرار گیرد و نباید این گونه باشد که دامنه تبلیغات بازرگانی در فضای عمومی و شهری آنقدر غلبه داشته باشد که تبلیغات فرهنگی را تحت‌الشعاع خود قرار دهد. حاضران در شورا توافق کردند تا در جلسه بعدی، نهاد مسؤولی را برای تدوین آیین نامه و سیاست‌نامه درباره تبلیغات در محیط‌های عمومی و شهری برگزینند.