شهرزاد عبدیه
نیلگون خلیج فارس این روزها در سرخی «کشند قرمز» محو می‌شود و به دلیل ازدیاد وجود این نوع از جلبک، آبزیان دریایی این خلیج در خطر نابودی هستند. سواحل زیبا وآرام فارس با ماهی‌های کوچک رنگی کم‌کم به خاطره‌ای در سواحل خلیج فارس تبدیل و بساط رزق ماهیگیران برچیده می‌شود. مدت‌هاست که دیگر گرمی و شرجی سواحل جنوبی کشورمان جای خود را به بوی تعفنی غیرقابل تحمل داده است. از 7 مهر ماه کشند قرمز بر اثر شکوفایی فیتوپلانکتونی از جنس Cochlodinnium در آب‌های ساحلی هرمزگان باعث مرگ ماهی‌ها، مرجان‌ها و آبزیان شد.
نیلگون خلیج فارس این روزها در سرخی «کشند قرمز» محو می‌شود و به دلیل ازدیاد وجود این نوع از جلبک، آبزیان دریایی این خلیج در خطر نابودی هستند. سواحل زیبا وآرام فارس با ماهی‌های کوچک رنگی کم‌کم به خاطره‌ای در سواحل خلیج فارس تبدیل و بساط رزق ماهیگیران برچیده می‌شود. مدت‌هاست که دیگر گرمی و شرجی سواحل جنوبی کشورمان جای خود را به بوی تعفنی غیرقابل تحمل داده است. از 7 مهر ماه کشند قرمز بر اثر شکوفایی فیتوپلانکتونی از جنس Cochlodinnium در آب‌های ساحلی هرمزگان باعث مرگ ماهی‌ها، مرجان‌ها و آبزیان شد.کشند قرمز با ایجاد لایه‌ای ضخیم در سطح آب مانع نفوذ نور و اکسیژن به سطوح عمیق‌تر می‌شود که این امر با کاهش اکسیژن محلول در آب در اثر ازدیاد عوامل ایجاد‌کننده RedTide باعث از بین رفتن آبزیان می‌شود. در کنار ایجاد این مشکل برخی از این کشندها نیز سمی هستند و باعث مسمومیت و مرگ آبزیان می‌شوند.
در اثر این پدیده زیست محیطی تعدادی لاک‌پشت دریایی در حوالی ساحل بندرلنگه تلف شده‌اند. مرجان‌های بخش شمالی جزیره لارک، جنوب شرقی جزیره قشم و شرق جزیره فارور از بین رفته‌اند. تعداد زیادی از مرجان‌های شاخ گوزنی جزایر کیش، لارک و قشم هم بر اثر خفگی و کاهش نور، سفید شده و به دنبال آن نرمتنان و بی‌مهرگان دریایی هم جان خود را از دست داده‌اند.
براساس اعلام مدیرکل محیط زیست هرمزگان پدیده جلبکی کشند قرمز تاکنون روی 10 گونه دریایی تاثیر سوء داشته و موجب مرگ و میر آنها شده است.
مهرداد کتال محسنی، عمده ماهیان تلف شده را عروس ماهی، شورماهی، گاری، سفره ماهی، مار ماهی، خرچنگ و شیر نام برد و گفت: تداوم این وضعیت تبعات ناگواری را بر حوزه گردشگری و شیلات مناطق جنوبی به همراه دارد. متلاشی شدن جلبک‌ها شرایط را برای فعالیت «میکروارگانیسم‌ها» فراهم می‌کند و محیط بشدت بوی گاز H2S یا همان تخم مرغ گندیده می‌گیرد. بوی تعفن شدید منجر به تعطیلی برخی مدارس روستایی ساحلی در هرمزگان (شهرستان‌های پارسیان و بندرخمیر) شده است. سیدمحمد داغته، مسؤول محیط‌زیست سازمان منطقه آزاد قشم با اشاره به اینکه کشندقرمز نوعی فیتوپلانگتون است، افزود: فیتوپلانگتون‌ها زمانی به وجود می‌آیند که مواد غذایی آنها تامین شود. این مواد شامل فسفات‌ها و ازت‌ها هستند که به دو صورت طبیعی و مصنوعی زیاد می‌شوند.
وی در ادامه اظهار داشت: در تنگه هرمز جایی برای ورود گسترده پساب‌های شهری و کشاورزی به دریا وجود ندارد، بنابراین احتمال دارد این آفت در اثر توفان گونو از هند به ایران آمده باشد. این درحالی است که به گفته آرش نکوئیان، معاونت محیط زیست دریایی مطالعاتی که تاکنون در هرمزگان انجام شده است بیشتر برای شناسایی گونه و جنس این جلبک بوده و شواهد حاکی از غیر بومی و سمی بودن این گونه دارد. وی در ادامه افزود: در خلیج فارس یک جریان دائمی آب وجود دارد و آب در این خلیج از مسیر مشخصی وارد و خارج می‌شود. همراه با جریان آب ورودی خلیج فارس و همچنین وارد شدن آب توازن هر موجودی ممکن است وارد
خلیج فارس شود.
وی در تعریف آب توازن گفت: کشتی‌ها برای حفظ تعادل و توازن، آب‌های مخزن‌های خود را هنگام بارگیری تخلیه می‌کنند، این کار باعث می‌شود با هر بار تخلیه، آب یک منطقه وارد منطقه دیگر شود. این در حالی است که هر منطقه دارای گونه‌های بومی خاصی است.
وی با اشاره به اینکه از 11 مرداد ماه سال آینده، خلیج فارس جزو مناطق ممنوعه محسوب خواهد شد، گفت:براساس مقررات بین‌المللی برخی مناطق به عنوان مناطق ویژه دریایی تعریف شده‌اند و کشتی‌ها موظف هستند آب توازن خود را قبل از رسیدن به منطقه مذکور چند بار تعویض کنند و در نزدیکی منطقه ویژه هم دوباره آب توازن خود را عوض کنند و در نهایت هم این آب باید وارد تجهیزات و تسهیلات دریافت آب توازن شود. به این شکل آبی که وارد منطقه ممنوعه می‌شود تا حدود زیادی به آب همان منطقه شبیه است.
وی افزود: امیدواریم در آینده بندر شهید‌رجایی، بندر عباس، بندر امام خمینی(ره) و بندر ماهشهر به تجهیزات و تسهیلات دریافت آب توازن تجهیز شوند.
دمای آب، جریان‌های دریایی، بادها، تلاطم آب و مواد مغذی از عوامل موثر در رشد و تکثیر این جلبک هستند و پیش بینی می‌شود با گرم‌تر شدن هوا این جلبک‌ها گسترش پیدا کنند. نکته مهم این است که این گونه می‌تواند سلول‌های مقاوم تولید کند بنابراین به عنوان یک خطر بالقوه برای آینده باقی بماند. نکوئیان درباره راه‌های مقابله با این جلبک گفت: برای از بین بردن کامل کشند قرمز در کنار برنامه‌های کوتاه‌مدت نیازمند برنامه‌های بلند مدت هستیم و نیاز به تلاش ملی و منطقه‌ای است. باید همه کشورهای منطقه در این زمینه همکاری و هماهنگی داشته باشند.
این درحالی است که نبود امکانات و سیستم دفع فاضلاب مناسب در شهرهای حاشیه خلیج فارس محیط خوب و مواد غذایی کافی برای رشد و تکثیر این جلبک در آب‌های خلیج فارس را فراهم کرده‌است.
در واقع اگرچه بسیاری از فاکتورهای ورود و رشد این جلبک مانند شرایط جوی خارج از کنترل است اما کمترین کاری که در این زمینه می‌توان انجام داد حذف فاکتور غذایی برای رشد کشند قرمز است.