ایمان مهدی‌زاده
به‌زودی پرونده تعزیه در یونسکو مورد بررسی قرار گرفته و این نمایش مذهبی در فهرست میراث معنوی جهانی به ثبت می‌رسد. بنا به گفته حسین پارسایی، رئیس مرکز هنرهای نمایشی، پرونده تعزیه پس از ثبت ملی راهی یونسکو شده و به احتمال بسیار این آیین تا نوروز آینده در فهرست میراث معنوی جهانی جا خوش می‌کند.
به‌زودی پرونده تعزیه در یونسکو مورد بررسی قرار گرفته و این نمایش مذهبی در فهرست میراث معنوی جهانی به ثبت می‌رسد. بنا به گفته حسین پارسایی، رئیس مرکز هنرهای نمایشی، پرونده تعزیه پس از ثبت ملی راهی یونسکو شده و به احتمال بسیار این آیین تا نوروز آینده در فهرست میراث معنوی جهانی جا خوش می‌کند.موسیقی در هوا طنین می‌اندازد. طبل و دهل و سرنا و کرنا صدا در صدا می‌اندازد. شبیه خوانان یکی یکی روی صحنه می‌آیند. با کلاهخود و زره‌شان تماشاگران را به دوران جنگ‌های صدر اسلام می‌برند. با موسیقی و نمایش در آیین تعزیه مردم شور و حال قرن‌ها پیش را پیدا می‌کنند. سفر در زمان از دیرباز آرزوی بشر بوده و به کمک فیلم و نمایش این آرزو را تجلی بخشیده است. تعزیه‌خوانی یکی از همین‌هاست. مخاطب سوار بر کلمه‌ها و موسیقی راهی سفر دور و دراز می‌شود. به دوره صدر اسلام می‌رود و به نظاره وقایع تاریخی و میدان‌های جنگ می‌نشیند. مسافر گاه اشک و زاری و گاه شعف و شوق تقدیم سرداران دلاور اسلام می‌کند. گرچه تعزیه میراثی کهن است اما بسیاری هنوز نمی‌دانند اینگونه نمایش یا نیایش می‌تواند آنان را لبریز از شوق و شور کند. تعزیه سال‌های سال است که در ماه‌های محرم‌الحرام و صفر اجرا می‌شود و البته گاه ماه مبارک رمضان، اما انگار هنوز خیلی از مخاطبان این نمایش نمی‌دانند که تعزیه و شبیه خوانی‌های بسیاری مربوط به این ایام نیست. نسل جوان هنوز تعزیه واقعی را ندیده است. چرا که در حال حاضر امکانات لازم و مکان مناسبی برای برگزاری چنین مراسمی وجود ندارد. فعالیت تعزیه‌خوان‌های خیابانی بی آنکه نهادی بر آنان نظارت داشته باشد و آنان را ساماندهی کند یکی از مواردی است که به نگرانی‌های دوستداران هنر مذهبی و میراث معنوی این مرز و بوم دامن می‌زند. کسانی که بدون طی کردن آموزش‌های لازم و تنها با تقلید از گروه‌های قدیمی به خیابان‌ها رفته و تعزیه می‌خوانند، خود نمی‌دانند که شاید نسخه‌های اصلی تعزیه را خدشه دار می‌کنند. به گفته «علاءالدین قاسمی»، تعزیه‌خوانی که بیش از نیم قرن در این حوزه فعالیت می‌کند، اکنون تعداد انگشت شماری از بزرگان این عرصه باقی مانده و اگر اینها هم بروند، تعزیه واقعی از بین می‌رود. این در حالی است که هر ساله بیش از 200 گروه تعزیه از شهرهای مختلف ایران در روزهای اربعین حسینی تا بیست و هشتم ماه صفر در روستای قدجان در شهر خوانسار گرد هم می‌آیند و به اجرای تعزیه می‌پردازند. قاسمی شهرهای تفرش در استان مرکزی و خوانسار و خمینی شهر در استان اصفهان را مراکز اصلی تعزیه در ایران می‌نامد. او در گفت‌و‌گو با «وطن امروز» امیدوار است انجمن تعزیه که با کمک وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری راه اندازی شده، بتواند نسخه‌های اصیل تعزیه را به تعزیه‌خوان‌های جوان رسانده و آنان را آموزش دهد.
یکی دیگر از موارد مورد اهتمام تعزیه‌های ایرانی وجود نسخه‌های بلااستفاده است. قاسمی درباره این نسخه‌ها می‌گوید:« حدود 1400 نسخه تعزیه در موزه واتیکان به ثبت رسیده که بسیاری از این نسخ امروزه برای مخاطبان ناشناخته مانده است.» او ادامه می‌دهد:«در دوره قاجار برای 12 امام و همه مناسبت‌های مربوط به آنان مانند تولدها، شهادت‌ها و جنگ هایشان، تعزیه نوشته و ساخته شد. علاوه بر اینها تعدادی تعزیه نیز وجود دارد که به آنها تعزیه حاشیه‌ای گفته می‌شود. تعزیه امیرمصیب از جمله این تعزیه هاست. همچنین تعزیه‌هایی مانند بازار شام، پشیمانی یزید، جنگ خندق، امام زین العابدین(ع) و امام رضا (ع) در این گروه می‌گنجد.» قاسمی به تعزیه‌های شاد اشاره می‌کند:«نسخه‌هایی از نمایش‌های آیینی و مذهبی در این گروه وجود دارد که می‌توان به فتح خیبر، قصر فدک و مراسم ازدواج حضرت علی(ع) و حضرت فاطمه(س) نیز اشاره کرد.» این پیشکسوت تعزیه درباره دلایل اجرانشدن چنین تعزیه‌هایی می‌گوید:«تاکنون سازمان یا ارگانی نداشتیم که گروه‌های تعزیه را به طور کامل حمایت کند اما در حال‌حاضر که انجمن تعزیه راه‌اندازی شده سازمان میراث فرهنگی و مرکز هنرهای نمایشی وعده حمایت از گروه‌های تعزیه‌خوان را داده‌اند. در صورت تحقق این امر می‌توان نسخه‌های غیر مرتبط با محرم را به نسل جوان تعزیه‌خوان آموزش داد و برای مردم اجرا کرد.» این در حالی است که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با راه‌اندازی تکیه محراب در مجاورت تالار محراب به مدیریت شهرام نوشیر، نخستین گام‌های اجرای دائم تعزیه را برداشته است. نوشیر درباره دائمی شدن تعزیه به عنوان یکی از جاذبه‌های فرهنگی ایران برای گردشگران می‌گوید:« تکیه محراب آمادگی اجرای هر روزه تعزیه را دارد و با توجه به تعدد نسخه‌ها می‌توان از شبیه خوانی‌های شاد و خنده‌آور نیز در روزهای جشن‌های مذهبی استفاده کرد. اکنون نیازمند حمایت‌های سازمان میراث فرهنگی هستیم که گروه‌های تعزیه‌خوان را برای اقامت و اسکان یاری رساند و آنان را مورد حمایت مالی قرار دهد. در صورت تحقق این خواسته می‌توانیم همه روزه در پایتخت اجرای نمایش آیینی، مذهبی داشته باشیم که جاذبه‌های فرهنگی و مذهبی به شمار می‌آید.»
رئیس مرکز هنرهای نمایشی با اعلام خبر ارسال پرونده تعزیه به یونسکو و استقبال آنان از این پرونده، اظهار امیدواری می‌کند نوروز سال 1388 تعزیه در فهرست میراث معنوی جهانی قرار گیرد. او در این باره توضیح می‌دهد:« ثبت جهانی تعزیه تحت عنوان میراث معنوی و شفاهی مقدماتی دارد که یکی از آنها ثبت تصویری است. آیین‌های عاشورایی و اجرای تعزیه یکی از مستنداتی است که در تسریع این اقدام موثر بوده و گزارش‌های چند ساله اخیر ما یونسکو را به ثبت آن ترغیب کرده است. پس از ثبت ملی تعزیه در میراث فرهنگی، اگر مقررات دست و پاگیر یونسکو مانع نشود در نوروز 88 شاهد ثبت جهانی آن خواهیم بود. پرونده تعزیه کامل است و آنچه از اماکن، تعداد گروه‌ها و مجالس از ما خواسته‌اند، انجام شده است.»