مسافرخانه‌های میهمانپذیر!

فاطمه کریمی

شهر تهران روزانه میزبان هزاران مسافری است که برای کسب و کار، استفاده از خدمات درمانی بیمارستان‌های تهران و برخی هم برای سوداگری به این شهر هزار رنگ سفر می‌کنند. میهمانپذیرها در دسترس‌ترین و ارزان‌ قیمت‌ترین مکان برای بسیاری از این مسافران شهرستانی یا خارجی هستند. ایستگاه راه‌آهن و ترمینال جنوب روزانه مسافران زیادی را در جنوب شهر پیاده می‌کند. هر کدام با کوله‌باری از هدف؛ یکی برای پیدا کردن کار مناسب و درآوردن پول از این شهر که به اعتقاد خوش بعضی‌ها روی زمینش پول ریخته و کافی است پار‌و کنی و دیگری برای درمان بیماری، آن یکی دنبال گم شده‌ای است و دیگری برای رفتن به خانه قوم و خویش، اما در میان همه آنها مسافرانی که از قطار راه‌آهن یا اتوبوس ترمینال در حال پیاده شدن هستند برخی هر چند اندک در فکر سوداگری‌اند.

میهمانپذیرهای هتل‌نما

وقتی کمی سطح توقعاتت را پایین بیاوری و از رده هتل‌های 7 و 5 ستاره باز هم پایین بیایی و به خوابیدن در اتاق مسافرخانه راضی شوی، سر از کوچه پس کوچه‌های میدان راه‌آهن، قزوین، سه راه ناصرخسرو و امیر کبیر در می‌آوری. اگر دقت کنی لابه‌لای جمعیت مردان و مغازه‌های لاستیک و بلبرینگ‌فروشی تابلوهایی تو را به اجاره اتاقی در میهمانپذیر هدایت می‌کنند.

در کوچک میهمانپذیر را باز می‌کنی و کلمه هتل را روی آن می‌خوانی!

پله‌هایش مفروش به فرش قرمز چرک‌مرده‌ای است که پیرمرد نشسته پشت میز نگاهش را به استقبالت می‌فرستد:

- اتاق یک‌تخته خالی داریم... تلویزیون و دستشویی و حمام تو خود اتاقه... 19 تومن! کارت شناسایی بده.

وقتی صدای ریختن دلت را می‌شنود و سکوت و نگاه ماسیده‌ات را می‌بیند، می‌گوید: کجایی همشهری! دل نگرونی؟! اتاق عمومی هم داریم‌ها! 5 نفره‌اس به تو می‌افته شبی 2 تومن!

با یک حساب سرانگشتی خوراک و اجاره اتاق و بقیه هزینه‌های احتمالی‌ات را با هم جمع می‌کنی و با این فکر که اگر صاحب کاری که تازه پیدا کردی به موقع حقوق ماهیانه‌ات را بدهد، با خودت می‌گویی: خوب است، حداقل می‌توانم خرج خودم را در بیاورم!

سه‌راه ناصر خسرو پذیرای تجمع بیشتر میهمانپذیرهاست. گاهی چهار تابلوی رنگارنگ، تبلیغ 4 مسافرخانه را در یک ساختمان چند طبقه می‌کند.

طبقه همکف سمت چپ پشت شیشه‌ای که نرخ اتاق و آیین‌نامه میهمانپذیر روی آن چسبانده شده، مردی که در صنعت هتلداری به او رسیپشن می‌گویند نشسته است و نگاهت می‌کند، تا می‌خواهی به سمتش بروی، کارگر مسافرخانه طبقه بالایی که تنها تابلویی از آن دیده‌ای راهت را می‌بندد و می‌گوید: مسافرخانه (ج) طبقه چهارم، آسانسور داره فقط شبی 5 تومان، یخچال و تلویزیون و حمام و دستشویی و آب معدنی هم داره، هر چه بگردی اتاق و لحاف از اینجا تمیزتر پیدا نمی‌کنی. رستوران هم داره واسه غذا خوردن بفرمایید بالا!

راهروهای برخی مسافرخانه‌ها پر است از لاستیک‌هایی که صاحبان مسافرخانه‌ها بابت نگهداری از آنها پول می‌گیرند یا یکی از اتاق‌هایشان انبار مغازه‌داران شده است. این لاستیک‌ها و پله‌های مسافرخانه صندلی‌ای است برای خواب‌آلودها و سیگار به دست‌هایی که دنبال جایی برای نشستن هستند. دیوارهای تازه رنگ شده ولی پوسته پوسته شده خبر از عمر 80- 70 ساله مسافرخانه‌ها می‌دهد.

فصل پاییز است و خلاف آنچه که تصور می‌کردیم از مسافرخانه‌‌های شلوغ و پرازدحامی که صدای رفت و آمد کودکان و شستن لباس‌ها در حیاط خلوت میهمانپذیر شنیده می‌شود، خبری نیست. مدیر میهمانپذیر «بحرخزر» که 6 سال سابقه کار در سه مسافرخانه حوالی خیابان پامنار و راه‌آهن را دارد، می‌گوید: اتاق‌ها تنها یک ماه از تابستان صددرصد اشغال هستند. الان فصل پاییز است و مسافر کم داریم. بیشتر همین تعداد کم از مسافران نیز عراقی و شهرستانی هستند که برای مداوا به تهران آمده‌اند. در بین آنها توریست خارجی هم هست که برایش جای خواب چندان اهمیتی ندارد. آنها معتقدند از پول اتاق خواب می‌زنیم تا بهتر بتوانیم تفریح و گردش کنیم. میهمانپذیر «بحرخزر» که بعد از اجرای طرح درجه‌بندی میهمانپذیرهای تهران 2 ستاره گرفته، تحت مدیریت مهدی اسماعیل‌زاده است و 27 اتاق یک تا 5 تخته دارد. او نرخ اتاق‌ها را روی شیشه دفتر مدیریت به این ترتیب زده است: اتاق یک تخته 10 هزار تومان، 2 تخته 12 هزار تومان، 3 تخته 15 هزار تومان و 5 تخته 22 هزار تومان. از دالان ورودی «بحر خزر» به سمت حیاط میهمانپذیر که بروی و سر را بچرخانی اتاق‌ها در سه طبقه دور تا دور حیاط محاصره‌ات می‌کنند. یخچالی همرنگ دیوارها و سرویس بهداشتی برای استفاده همگان در گوشه حیاط قرار دارد.

اسماعیل‌زاده رنگ پوسته شده دیوارها را نشان می‌دهد و می‌گوید: سه، چهار سال 80 میلیون تومان خرج مسافرخانه کردم اما حالا چون رنگ دیوارها و سقف‌ها ریخته تیم بازرسی بهداشت و میراث فرهنگی از ما ایراد گرفتند و در طرح درجه‌بندی مسافرخانه‌ها یک ستاره کم دادند. وی از این گله دارد که اگر این کارشناسان سه سال پیش به مسافرخانه‌اش سر می‌زدند حتما سه ستاره را می‌گرفت اما حالا فقط از یک ستاره به 2 ستاره ارتقا داده شده است. وقتی تعجب ما را در رقم 80 میلیونی می‌بیند، ادامه می‌دهد: مسافرخانه ملک خودمان است، نمی‌خواستیم خراب شود پس آن را تعمیر کردیم، ضرری ندارد. مسافر وقتی می‌بیند اتاق‌ها تمیز هستند باز هم به اینجا می‌آید اما بعضی از آنها به خاطر اینکه امکانات زیادی نداریم گله می‌کنند، به هر حال اینجا یک مسافرخانه 2 ستاره است دیگر. اسماعیل‌زاده درباره اینکه بعضی از مدیران به نظافت و تعمیر مسافرخانه‌شان اهمیت نمی‌دهند، معتقد است: بعضی از آنها شریک دارند و نمی‌خواهند با هم پول بگذارند و آنجا را تعمیر کنند و برخی دیگر توان مالی ندارند. سازمان میراث فرهنگی و اتحادیه هم که به آنها وام تعمیرات نمی‌دهد، به این خاطر است که دستی به سر و روی اتاق‌هایشان نمی‌کشند.

خانم تنها راه نمی‌دهم

زن، تنها و نیمه شب در حالی وارد مسافرخانه می‌شود که نگاه متعجب مردم این سوال را به همراه دارد که برای چه به مسافرخانه آمده است؟ مدیر میهمانپذیر از او کارت شناسایی می‌خواهد که او ندارد. اما اتاقی برای استراحت اجاره می‌کند و مدیر وظیفه دارد به اماکن گزارش دهد...

اسماعیل‌زاده، مدیر میهمانپذیر «بحرخزر» می‌گوید: اداره اماکن بخشنامه کرده اگر خانمی تنها اتاق بخواهد و کارت شناسایی داشته باشد، می‌توانید او را راه دهید اما بازرسان آنها به ما ایراد می‌گیرند چون تکلیفمان مشخص نیست و دنبال دردسر هم نمی‌گردیم، برای همین نه زن تنها را راه می‌دهیم و نه معتاد جماعت را!

فیروز کامیار، مدیر مسافرخانه «شجاعی‌فرد» معتقد است: وقتی زن تنها به مسافرخانه آن هم نصفه شب مراجعه می‌کند و اتاق می‌خواهد و می‌فهمیم که او می‌خواهد شب را صبح کند، اخلاق حکم می‌کند او را راه دهیم اما همواره از او مراقبت می‌کنیم تا نه مشکلی را برای مسافران دیگر ایجاد کند و نه مسافران برای او، پس می‌خواهیم تا در اتاق را از داخل قفل کند، صبح می‌شود و او هم می‌رود. ما موظفیم به اداره اماکن گزارش دهیم. قبلا اوضاع بدتر بود، می‌گفتند مسافر خانم باید حضورا به اداره اماکن می‌رفت و معرفی‌نامه می‌آورد اما الان با یک تلفن مشکل حل می‌شود. رضا‌جویی که به کمک کامیار مسافرخانه را اداره می‌کند، ادامه می‌دهد: مسافران خانمی داریم که برای انجام کار اداری همیشه به تهران می‌آیند. وقتی می‌بینند مسافرخانه مورد اطمینان است باز هم به همان مکان مراجعه می‌کنند. رضاجویی درباره ورود خلافکاران و معتادان به میهمانپذیر هم می‌گوید: تنها می‌توانیم افرادی را که ظاهرشان نشان می‌دهد معتاد هستند به داخل راه ندهیم اما اینکه خلافکار هستند یا نه یا چه قصدی از اقامت در مسافرخانه دارند را نمی‌توان فهمید، بسیاری از آنها مدرک شناسایی دارند و دلیلی بر نپذیرفتن وجود ندارد. کامیار که سابقه زندگی در خارج از کشور و تدریس در مدارس را دارد ازکلیددار می‌خواهد تا اتاق‌ها را نشانمان دهد. از آسانسور که بالا بروی طبقه سوم 57 اتاق با 130 تخت از اتاق‌های ساختمان 4 طبقه ناصر‌خسرو متعلق به مسافرخانه «شجاعی‌فرد» است. اتاق یک‌تخته آن 10 هزار و 500 و 2 تخته 16 هزار و 500 تومان با امکانات تلویزیون، یخچال و سرویس بهداشتی داخل اتاق اجاره داده می‌شود. سوئیت هم که با همه مشخصات 24 هزار تومان است. رضاجویی عنوان می‌کند: در بین مسافران برخی صلواتی اتاق اجاره می‌کنند. مدیر وقتی می‌بیند او واقعا محتاج یک شب خواب است، برای جلوگیری از کارتن‌خوابی به او اجازه می‌دهد شبی را در مسافرخانه به صورت رایگان به صبح برساند. حتی گاهی به او پول دستی هم می‌دهند. او اما عکس این موضوع را هم مثال می‌زند: بعضی از مدیران به خاطر اینکه اتاقشان خالی نماند افرادی را استخدام می‌کنند که جلوی در ورودی مسافرخانه‌ها بایستند و مسافران را به داخل بکشانند. به خاطر همین باید آن کارگر تا می‌تواند زبان بریزد یا به دروغ متوسل شود تا مسافر را راضی کند از بین این همه میهمانپذیر اتاق او را اجاره کند اما آنهایی که نمی‌خواهند خلاف اخلاق رفتار کنند، حاضرند اتاق مسافرخانه‌شان خالی بماند اما مسافر را به زور نپذیرند!

ثریا حاج‌بابایی یک هفته است که میهمان یکی از میهمانپذیرهای خیابان امیرکبیر است. او که برای مداوای همسرش به تهران آمده، می‌گوید: شبی 5 هزار تومان اجاره اتاقم است، آبدارخانه، حمام و سرویس بهداشتی آن مشترک است اما هر چه باشد از هتل آن طرف خیابان که شبی 30 هزار تومان می‌گیرد بهتر است، هر چه باشد مسافرخانه است دیگر. توقع خدمات هتل را ندارم، شما دعا کنید مریضم خوب شود و هر چه زودتر سر زندگی خودم بروم. رضا عبدخدایی دانشجو است اما باید بتواند مسؤولان دانشگاهش را راضی کند و خوابگاه بگیرد تا مسافرخانه را ترک کند. عبدخدایی هم معتقد است: هرچه پول بدهی آش می‌خوری، من صبح می‌روم شب می‌آیم و شبی 2 هزار و 500 تومان به خاطر خوابیدن روی تخت از شب تا صبح می‌دهم. به نظرم گران نیست اما اگر اتاق‌ها و ملحفه‌ها تمیزتر بودند با رغبت بیشتری سر روی بالش می‌گذاشتیم.