سیامک احمدی
یک
یکنمایشنامه «دریاچه پنهان» نوشته «مسعود دلخواه» در تمامیت خود، اثری برگرفته از زوایا و دیدگاه‌هایی برخاسته از فلسفه‌ای هستی محور، به همراه نقطه نظرات اقتصادی، سیاسی و یکسری از بنیان‌های انقلابی و اساس مبارزه است که با خلاقیت و تفکر نویسنده عجین شده و همراه هم پیش می‌روند. گویی نمایشنامه، کلاف درهم و پیچیده‌ای از خواب وکابوس منزجر کننده‌ای برای قهرمان به ارمغان می‌آورد با روایتی سیال در منطقی از زمان و مکان که در یکدیگر تنیده و مدام و در پی هم گذشته و حال او را نمایان می‌سازد.
جهان سمبولیک خلق شده در نمایشنامه «دریاچه پنهان» بر خلاف پیرنگ داستانی آن‌که از رئالیسم پیروی می‌کند، به واسطه سمبل‌ها، نشانه‌ها و جنبه‌های نمادینی از زندگی، تنگنای آدمی رنج‌دیده را در هستی و رویدادهای این جهانی به تصویر می‌کشد. چرخه‌های داستانی در این اثر در عین حال که جنبه‌های عقلانی خود را از نظر ماهیتی حفظ کرده‌اند به نوعی در روایتی از جهان عینی به جهان ذهنی سوق یافته و فانتزی و جهان آن بر رئالیسم غلبه می‌کند.
گئورگ درگیر و دار انقلاب‌های موجود در آلمان به ناگاه جهان درون خود را باز‌می‌یابد و به این صورت به دهکده‌ای پا می‌گذارد که کشیش آن دهکده در گذشته از انقلابیون بوده و در همان اثنا از کار خود دست کشیده است. گئورگ در تنهایی خود غوطه‌ور است و مسکن او و تنهایی‌اش نمایشنامه هملت است تا جایی که متوجه عشق«کارتینا» به خود نمی‌شود و نمی‌تواند با او همراهی کند. «مینا» دختری است که معشوقه اوست و به خاطر مبارزات سیاسی ترکش کرده و اکنون گئورگ درگیر خواب و دنیای درون خود است و کشیش نیز سعی در پایان دادن به این کابوس او دارد. در این میان گئورگ با خواندن نمایشنامه هملت به شباهت‌ها و تفاوت‌های خود با هملت پی می‌برد. او که دانشجوی الهیات و از دوستداران هنر و فلسفه است، نقطه مقابل خود، هملت را که دانشجوی فلسفه و مذهبی و علاقه‌مند به تئاتر است، می‌یابد.
دو
در تمام مدت اجرای نمایشنامه دریاچه پنهان، ذهنیت و عینیت گئورگ در هم گره خورده است، گویی سال‌هاست که اینگونه است. زمانی که این تفکر از جانب کارگردان در قالب هم‌آمیزی گستره‌ای از رویا و واقعیت که تنها گئورگ آن را حس می‌کند به عینیت می‌رسد، از طرفی باعث ایجاد نوعی تمرکز ساختاری اثر می‌شود زیرا فضای خالی آن میان را که باعث به وجود آمدن عدم‌تعادل و تعلیق برای مخاطب است را خلق می‌کند و از طرفی شدت تاثیرگذاری عاطفی بر تماشاگر، کنش‌ها و واکنش‌های بین آنها و هم‌اندیشی و همراهی مخاطب را در پی دارد. حال وجود اتفاقات در دل هم نه‌تنها تداوم حسی اثر را از بین نمی‌برد بلکه به شدت آن را تقویت می‌کند.
در این اجرا صحنه‌هایی وجود دارند که حذف آنها نه‌تنها ضربه‌ای به کار نمی‌زند، حتی روند تاثیرگذاری و تمرکز و قوت درام را نیز بهتر نشان می‌دهد. آیا به واقع نیاز است که این همه بر تمرین نمایش هملت تاکید کنیم؟ به نظر می‌آید همین قدر که خود گئورگ به آن اشاره می‌کند و پاره‌ای از آن را می‌خواند، کفایت می‌کند. اشاره گئورگ به تنهایی هملت تمام و كمال این فرایافت را نشان می‌دهد که گئورگ سایه‌ای خسته از هملت است، مسعود دلخواه به خوبی این کار را کرده است. حال علت این همه تاکید بر نشان دادن تمرین هملت چیست؟ داستان‌های فرعی دیگری نیز وجود دارند که بعضاً علت چیستی آنها معلوم نیست و خسته‌کننده است. زمان واقعی اجرای یک نمایشنامه هم از جمله این محدودیت‌هاست، چون نشستن، کاری خسته‌کننده و در صورت طولانی بودن نمایش، امری کسل کننده و طاقت‌فرساست و همین است که ضربه‌ای مهلک بر پیکره اثری درخور تامل و زیبا زده است، یعنی خستگی تماشاگر به خاطر طولانی بودن کار و صحنه‌هایی است که ای کاش اجرا نمی‌شدند تا اثری کامل‌تر از این که هست دیده می‌شد.
بازی‌ها در این نمایش ضعیف و برخی اوقات بسیار تصنعی است. می‌توان گفت غیر از چند بازیگر همچون بازیگران نقش پدر روحانی، مینا که فرد مورد علاقه گئورگ است و کارتینا، با بازی قابل توجهی روبه‌رو نیستیم. حال در مجموع اثری را روی صحنه می‌بینیم، تقریباً کامل و گویا که ذهن مخاطب را درگیر خود می‌کند. بازیگران این نمایش در تمام صحنه‌ها به یک شکل ظاهر شده و این جدای بازی‌های نه چندان خوب بازیگران، به عدم‌هدایت صحیح دلخواه کارگردان نیز بازمی‌گردد.
هر چند مسعود دلخواه در مقام یک کارگردان طراح، کارگردان بسیار موفقی است و کمپوزیسیون‌ها و تصاویر بسیار زیبا و پیچیده‌ای بر صحنه خلق می‌کند که نشان از هوشمندی‌اش دارد، اما به طور معمول در مقام یک کارگردان، بازیگردان و هدایت‌کننده بازیگران بسیار ضعیف عمل می‌کند و اغلب بازیگران در اجراهای وی اعم از بازیگران باتجربه و بی‌تجربه، بازی‌های ضعیفی ارائه می‌دهند که این جدای از انتخاب‌های نابجای وی، به عدم‌هدایت بازیگران نیز مربوط می‌شود.