جمشید شهرابی
توجهی که این روزها گهگاه به سینمای کلاسیک نشان داده می‌شود، بویژه در تلویزیون و فیلم‌های کوتاهی که در مناسبت‌های اعیاد و میلادهای مذهبی، از چارلی چاپلین با بزرگان دیگر سینمای کمدی کلاسیک به نمایش درمی‌آید، ما را بر آن داشت که با یادکردی از آن بزرگان، شناخت بیشتری در خوانندگان که تماشاگران بالقوه برنامه‌های سینمایی تلویزیون هستند، پدید آوریم و به این منظور چارلی چاپلین را به عنوان سرآغاز برگزیدیم که پیشگام سینمای کمدی با‌ارزش و هدفمند است. پیش از چارلی و بعد از او حتی، کمدی در سینما هدفی جز خنداندن مردم، آن هم با حرکات مکرر و کلیشه‌ای نداشت. چارلی چاپلین در طول دوره کار پرافتخار و ارزشمند خود به ژانر کمدی کیفیتی والا از جهت دراماتیک و معنا و هدفی گرانقدر بخشید که تا روزگار او بی‌سابقه بود و فقط امکان داشت در تئاتر نظیر آن دیده شود. چارلز اسپنسر چاپلین (متولد 1889- در گذشته به سال 1977) در لندن و در خانواده‌ای اهل هنر تئاتر زاده شد. خود و برادرش در نوجوانی در موزیک هال‌های لندن (سالن‌های ویژه نمایش‌های سبک و سرگرم‌کننده عامه مردم) به کار پرداختند. هنر پانتومیم را در سنت انگلیسی فرا گرفتند و به سفرهای دوره‌ای در کشور دست زدند. ضمن این سفرها گذار چارلز چاپلین به آمریکا افتاد که دوران رشد برق‌آسای سینما را می‌گذراند. در آمریکا، هنر بازیگری و سبک خاص چاپلین نظر فیلمساز کمدی‌گر معروف وقت، به نام مک سِنِت را به خود جلب کرد و از 1914، سال آغاز جنگ اول جهانی پای او به سینما باز شد و با نام چارلی شروع به بازی در یک رشته فیلم‌های کوتاه کمدی کرد. چارلی به تدریج تیپ معروف مرد کوچک اندام معصوم و مهربان، عاشق پیشه و با عطوفت و غالباً بیکار و فقیر را آفرید: لباس مندرس، کتی کوتاه و تنگ، شلوار گشاد، کفش‌های پاره و بزرگ، کلاه خاص، و عصای خیزران، با حرکاتی فرز و چابک، باادب و خوش خدمت نسبت به زنان و مهربان نسبت به بچه‌های گریزان از پلیس و همیشه درگیر با آن... با این مشخصات چارلی چاپلین از 1914 تا 1931، یعنی آغاز و اوایل کار سینمای گویا، در طول 27 سال به کاری مداوم و پیگیر برای سینما اشتغال داشت. بعد از این تاریخ، فاصله فیلم‌هایش به درازا کشید به طوری که بین 1931 و 1936 تنها یک فیلم ساخت و بعد به ترتیب در سال‌های 1940، 1947، 1952، 1957 و 1968 دست به ساختن فیلم زد. بیشتر آثار بی‌شمار دوره اول کار چارلی فیلم‌های کوتاه و صامت است. ابتدا در 1914 با کمپانی کیتون قراردادی بست و در 35 فیلم برای آن کمپانی به عنوان بازیگر ظاهر شد. در این سال پس از بازی در 15 فیلم، چارلی خود شروع به نگارش سناریو و کارگردانی کرد به طوری که 20 فیلم از 35 فیلم یادشده را خودش کارگردانی کرد، مثل «دستگیری در کاباره، ناک‌اوت، شیرینی و دینامیت و گذشته پیش از تاریخ» او در این سری، سنت‌های کمدی صور سینما، یعنی فرار و تعقیب و پرتاب بشقاب خامه رواج داشت. ضمن این فیلم‌ها بود که چارلی با کمی تردید، تیپ معروف خود را که در بالا یاد کردیم به وجود آورد و در سبک بازی خود با اقتباس از کمدی‌گرانی مثل ماکس لندر فرانسوی تغییراتی ایجاد کرد. بدین‌قرار نخستین فیلم کارگردانی شده به وسیله خود چارلی «دستگیری در کاباره» است که مابل نورماند بازیگر مشهور زمان، همبازی‌ا‌ش بود. در این دوران چارلی هنوز به اندیشه‌های اجتماعی خود در مورد دفاع از حقوق بیکاران و فقیران جامعه و اطفال بی‌سرپرست و تنها و زنان مظلوم دست نیافته بود. در 1915 چارلی از کمپانی کیتون درآمد و قراردادی با کمپانی ایسانی بست. براساس این قرارداد 14 فیلم ساخت و باز در همین دوره است که او را به شکل مولف کامل آثار خود می‌بینیم. چارلی بی‌گمان نخستین مبتکر سینمای مولف در دنیاست؛ سینمایی که در آن همه عوامل سازنده و فکری فیلم متعلق به یک نفر است. همبازی مشهور او در 14 فیلم این دوره «ادنا پورویانس» و فیلمبردارش «رولی نوتروچ» بود که تا 1950 همکاری صادقانه خود را با او ادامه داد. نخستین فیلم چارلی در کمپانی ایسانی «شغل تازه او» نام داشت. داستان فیلم مربوط به شغل فیلمبرداری چارلی بود و ماجرای آن در یک استودیو می‌گذشت وناشیگری‌های چارلی، کارگردان و هنرپیشه را در وضعیت‌های مضحکی قرار می‌داد و آنها را به جان هم می‌انداخت. فیلم «ولگرد» اثر معروف دیگر چارلی در این دوره است که ادنا پورویانس و لئو وایت همبازی‌های مشهور او در آن شرکت داشتند.
توجهی که این روزها گهگاه به سینمای کلاسیک نشان داده می‌شود، بویژه در تلویزیون و فیلم‌های کوتاهی که در مناسبت‌های اعیاد و میلادهای مذهبی، از چارلی چاپلین با بزرگان دیگر سینمای کمدی کلاسیک به نمایش درمی‌آید، ما را بر آن داشت که با یادکردی از آن بزرگان، شناخت بیشتری در خوانندگان که تماشاگران بالقوه برنامه‌های سینمایی تلویزیون هستند، پدید آوریم و به این منظور چارلی چاپلین را به عنوان سرآغاز برگزیدیم که پیشگام سینمای کمدی با‌ارزش و هدفمند است. پیش از چارلی و بعد از او حتی، کمدی در سینما هدفی جز خنداندن مردم، آن هم با حرکات مکرر و کلیشه‌ای نداشت. چارلی چاپلین در طول دوره کار پرافتخار و ارزشمند خود به ژانر کمدی کیفیتی والا از جهت دراماتیک و معنا و هدفی گرانقدر بخشید که تا روزگار او بی‌سابقه بود و فقط امکان داشت در تئاتر نظیر آن دیده شود. چارلز اسپنسر چاپلین (متولد 1889- در گذشته به سال 1977) در لندن و در خانواده‌ای اهل هنر تئاتر زاده شد. خود و برادرش در نوجوانی در موزیک هال‌های لندن (سالن‌های ویژه نمایش‌های سبک و سرگرم‌کننده عامه مردم) به کار پرداختند. هنر پانتومیم را در سنت انگلیسی فرا گرفتند و به سفرهای دوره‌ای در کشور دست زدند. ضمن این سفرها گذار چارلز چاپلین به آمریکا افتاد که دوران رشد برق‌آسای سینما را می‌گذراند. در آمریکا، هنر بازیگری و سبک خاص چاپلین نظر فیلمساز کمدی‌گر معروف وقت، به نام مک سِنِت را به خود جلب کرد و از 1914، سال آغاز جنگ اول جهانی پای او به سینما باز شد و با نام چارلی شروع به بازی در یک رشته فیلم‌های کوتاه کمدی کرد. چارلی به تدریج تیپ معروف مرد کوچک اندام معصوم و مهربان، عاشق پیشه و با عطوفت و غالباً بیکار و فقیر را آفرید: لباس مندرس، کتی کوتاه و تنگ، شلوار گشاد، کفش‌های پاره و بزرگ، کلاه خاص، و عصای خیزران، با حرکاتی فرز و چابک، باادب و خوش خدمت نسبت به زنان و مهربان نسبت به بچه‌های گریزان از پلیس و همیشه درگیر با آن... با این مشخصات چارلی چاپلین از 1914 تا 1931، یعنی آغاز و اوایل کار سینمای گویا، در طول 27 سال به کاری مداوم و پیگیر برای سینما اشتغال داشت. بعد از این تاریخ، فاصله فیلم‌هایش به درازا کشید به طوری که بین 1931 و 1936 تنها یک فیلم ساخت و بعد به ترتیب در سال‌های 1940، 1947، 1952، 1957 و 1968 دست به ساختن فیلم زد. بیشتر آثار بی‌شمار دوره اول کار چارلی فیلم‌های کوتاه و صامت است. ابتدا در 1914 با کمپانی کیتون قراردادی بست و در 35 فیلم برای آن کمپانی به عنوان بازیگر ظاهر شد. در این سال پس از بازی در 15 فیلم، چارلی خود شروع به نگارش سناریو و کارگردانی کرد به طوری که 20 فیلم از 35 فیلم یادشده را خودش کارگردانی کرد، مثل «دستگیری در کاباره، ناک‌اوت، شیرینی و دینامیت و گذشته پیش از تاریخ» او در این سری، سنت‌های کمدی صور سینما، یعنی فرار و تعقیب و پرتاب بشقاب خامه رواج داشت. ضمن این فیلم‌ها بود که چارلی با کمی تردید، تیپ معروف خود را که در بالا یاد کردیم به وجود آورد و در سبک بازی خود با اقتباس از کمدی‌گرانی مثل ماکس لندر فرانسوی تغییراتی ایجاد کرد. بدین‌قرار نخستین فیلم کارگردانی شده به وسیله خود چارلی «دستگیری در کاباره» است که مابل نورماند بازیگر مشهور زمان، همبازی‌ا‌ش بود. در این دوران چارلی هنوز به اندیشه‌های اجتماعی خود در مورد دفاع از حقوق بیکاران و فقیران جامعه و اطفال بی‌سرپرست و تنها و زنان مظلوم دست نیافته بود. در 1915 چارلی از کمپانی کیتون درآمد و قراردادی با کمپانی ایسانی بست. براساس این قرارداد 14 فیلم ساخت و باز در همین دوره است که او را به شکل مولف کامل آثار خود می‌بینیم. چارلی بی‌گمان نخستین مبتکر سینمای مولف در دنیاست؛ سینمایی که در آن همه عوامل سازنده و فکری فیلم متعلق به یک نفر است. همبازی مشهور او در 14 فیلم این دوره «ادنا پورویانس» و فیلمبردارش «رولی نوتروچ» بود که تا 1950 همکاری صادقانه خود را با او ادامه داد. نخستین فیلم چارلی در کمپانی ایسانی «شغل تازه او» نام داشت. داستان فیلم مربوط به شغل فیلمبرداری چارلی بود و ماجرای آن در یک استودیو می‌گذشت وناشیگری‌های چارلی، کارگردان و هنرپیشه را در وضعیت‌های مضحکی قرار می‌داد و آنها را به جان هم می‌انداخت. فیلم «ولگرد» اثر معروف دیگر چارلی در این دوره است که ادنا پورویانس و لئو وایت همبازی‌های مشهور او در آن شرکت داشتند.این فیلم از نخستین آثار چارلی است که در آن صحنه‌های دراماتیک و حزن‌انگیز به کار رفته است. 3 فیلم معروف دیگر او در کمپانی ایسانی عبارتند از: «یک زن»، «بانک» و «کارمن» در یک زن، چارلی ماهرانه و با ظرافتی بی‌نظیر در نقش زنی جوان و دلفریب در می‌آمد. در فیلم «بانک»، چارلی مستخدم یک بانک بود و مجموعه بسیار شیرینی از شوخی‌های نو سینمایی را ارائه می‌داد، مانند گاوصندوق عظیمی که درش با رمز محرمانه پیچیده‌ای باز می‌شد و در آن فقط جاروی چارلی مستخدم نگهداری می‌شد. فیلم «بانک» سرآغاز انتقادهای اجتماعی چارلی در سینما بود. اما «کارمن» هم از اولین آثار چارلی بود که در آن به عنوان هنرپیشه تراژدی ظاهر شد.