حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمحمود نبویان، نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی، اخیرا با انتشار متنی به کالبدشکافی توافقنامه ژنو پرداخته است. این متن طی چند بخش در اختیار خوانندگان محترم قرار می‌گیرد. اینک بخش سوم این نوشتار تقدیم می‌شود.
***
بسیار مناسب بود که مذاکره‌کنندگان ایرانی بر این امر اصرار کرده و برنامه غنی‌سازی ایران را به همان صورتی که در ماده چهارم ان‌پی‌تی آمده است، می‌پذیرفتند، نه براساس تعریف کشورهای غربی زیاده‌خواه و مستکبر و مطابق محدودیت‌هایی که آنها در نظر گرفته‌اند.
7- درباره کمیسیون مشترک آمده است که این کمیسیون مرکب از ایران و در طرف دیگر، سه کشور اروپایی (یعنی آلمان، فرانسه و انگلستان)، سه کشور دیگر (یعنی آمریکا، چین و روسیه) و اتحادیه اروپاست (3/ E3+UE). علاوه بر این، آژانس نیز به عنوان ناظر باید نسبت به این تعهدات راستی‌آزمایی کند. معنای این امر آن است که ایران علاوه بر کشورهای 1+5، باید موافقت ده‌ها کشور اتحادیه اروپا را نیز به دست آورد. (جالب است وقتی این امر را در کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس به آقای عراقچی، مذاکره‌کننده و معاون وزیر خارجه یادآور شدم، ایشان با کمال تعجب در جواب من بیان کرد: «حتما اشتباه تایپی رخ داده است.» این سخن بسیار تاسف‌برانگیز است، انتظار ما این است که مذاکره‌کنندگان ما از دقت بیشتری برخوردار باشند.)
8- درباره گام‌ها، گاهی به «measures» تعبیر کرده است و گاهی به «steps». برای نمونه، در مقدمه آمده است:
There would be additional steps in between the initial measures and the final step.
چه فرقی میان این دو تعبیر وجود دارد؟ اگر فرقی میان آن دو موجود نیست چرا در یک توافقنامه حقوقی بین‌المللی که 10 سال روی آن در حال مذاکره بوده‌اند، این واژه به یک صورت بیان نشده است؟ فراموش نکنیم که بیش از یک سال و نیم است مذاکره‌کنندگان ایرانی با آژانس صرفا درباره 9 پاراگراف- به سبب اختلاف معانی واژه‌ها- مذاکره کرده‌اند.
9- مراد از راه حل جامع همان امری است که به عنوان گام نهایی در متن توافقنامه عنوان شده است.
2- عناصر گام اول
گام اول، دارای زمان 6 ماهه است، البته این زمان قابل تمدید است.
در گام اول ابتدا اقدامات داوطلبانه ایران عنوان شده و سپس به اقدامات طرف غربی اشاره شده است.
اقداماتی که ایران باید انجام دهد
1- نیمی از اورانیوم غنی شده 20درصد برای سوخت رآکتور تهران مصرف می‌شود و نیمی دیگر به 5 درصد تبدیل خواهد شد.
2- خط اعاده به وضع سابق نباید موجود شود.
3- ایران در این 6 ماه غنی‌سازی بیش از 5درصد نخواهد داشت.
4- هیچ پیشرفتی در تاسیسات غنی‌سازی سوخت نطنز انجام نشود، یعنی در طول 6 ماه به سانتریفیوژهایی که نصب شده‌اند ولی غنی‌سازی اورانیوم انجام نمی‌دهند گاز UF6 تزریق نشود.
5- هیچ سانتریفیوژ جدیدی در نطنز نصب نشود.
6- در طول اولین 6 ماه، در مقام تعویض سانتریفیوژ، ایران از همان نسل جایگزین خواهد کرد.
7- هیچ پیشرفتی در تاسیسات غنی‌سازی سوخت فردو انجام نشود، یعنی غنی‌سازی بیش از 5 درصد در 4 آبشار فردو انجام نشود.
8- ظرفیت غنی‌سازی در فردو افزایش نیابد.
9- گاز UF6 به 12 آبشار دیگر فردو تزریق نشود تا در حالت غیرعملیاتی باقی بمانند. (یعنی سه چهارم فردو تعطیل شود و فقط به یک آبشار گاز تزریق شود.)
10- بین آبشارها در فردو ارتباط برقرار نشود.
11- در طول اولین 6 ماه ایران در فردو سانتریفیوژ از همان نسل را جایگزین می‌کند.
12- ایران هیچ پیشرفتی را درباره رآکتور اراک ایجاد نمی‌کند. ایران درباره نگرانی‌ها نسبت به ساخت رآکتور اراک اعلام می‌کند که در مدت 6 ماه اولا: این رآکتور را راه‌اندازی نمی‌کند، ثانیا: سوخت و آب سنگین به رآکتور منتقل نمی‌کند، ثالثا: سوخت اضافی آزمایش نمی‌کند، رابعا: سوخت بیشتر برای رآکتور تولید نمی‌کند و خامسا: اجزای باقیمانده رآکتور را نصب نمی‌کند.
13- مواد UF6 با غنای 5 درصد- که جدیدا غنی شده- به اکسید تبدیل شود.
14- مراکز جدید غنی‌سازی ایجاد نشود.
15- فعالیت‌های مربوط به تحقیق و توسعه غنی‌سازی مجاز است مادامی که به قصد انباشت اورانیوم غنی شده نباشد.
16- بازفرآوری و نیز ساخت مکانی که توانایی بازفرآوری داشته باشد، مجاز نیست.
نظارت‌های بیشتر و ارائه اطلاعات خاص ظرف 3 ماه
17- ارائه اطلاعات خاص به آژانس بین‌المللی درباره برنامه‌های ایران درباره تاسیسات هسته‌ای
18- توصیف و شرح هر ساختمانی که در هر سایت هسته‌ای وجود دارد.
19- توصیف میزان و سطح فعالیت‌هایی که در هر مکان مربوط به فعالیت‌های هسته‌ای انجام می‌شود.
20- ارائه اطلاعات مربوط به معادن اورانیوم
21- ارائه اطلاعات مربوط به کارخانه‌های تولید اورانیوم (کارخانه‌های نورد اورانیوم)
22- ارائه اطلاعات مربوط به مواد منبع
23- تسلیم یک پرسشنامه به روز شده از اطلاعات طراحی رآکتور اراک به آژانس
24- برداشتن گام‌هایی در موافقت با آژانس در جهت اعمال پادمان درباره رآکتور اراک
25- زمانی که بازرسان آژانس برای راستی‌آزمایی اطلاعات خاص، اطلاعات مربوط به بازدیدهای موقت و سرزده، اطلاعات مربوط به بازدید فیزیکی و بازدیدهای بدون اطلاع، حضور ندارند، باید بتوانند در نطنز و فردو به صورت روزانه به دوربین‌های ناظر که آفلاین هستند، دسترسی داشته باشند.
26- بازرسان آژانس باید دسترسی مدیریت شده به کارگاه‌های مونتاژ سانتریفیوژ داشته باشند (تولید سانتریفیوژ ایران در 6 ماه صرفا مختص جایگزینی سانتریفیوژهایی است که خراب شده‌اند.)
27- بازرسان آژانس باید دسترسی مدیریت شده به کارگاه‌های تولید «روتور» سانتریفیوژ و انبارهای نگهداری آنها داشته باشند. [روتور به دستگاه چرخنده سانتریفیوژ گفته می‌شود که در هر ثانیه هزار دور می‌چرخد.]
28- بازرسان آژانس باید دسترسی مدیریت شده به معادن اورانیوم و کارخانه‌های نورد اورانیوم داشته باشند.