ابوالفضل کوده‌ای*
ماليات مهم‌ترین منبع تامین مالی هزینه‌های حاکمیتی دولت در هر كشوري محسوب مي‌شود. با توجه به اينكه در ایران بودجه دولت متکی به درآمدهای حاصل از فروش نفت و منابع طبیعی است، نقش مالیات در تامین منابع دولت و اداره آن تاکنون نتوانسته آنچنان که شایسته است پر رنگ باشد. ظرفیت مالیاتی به عنوان حجم پرداخت مالیاتی که جامعه باید آن را بپردازد در کشور به نحوی بالاست و این توان از یک سو به درآمدها، مصارف و سرمایه‌‌گذاری‌ها متکی و از سوی دیگر برای اهداف بلند مدت و میان مدت برنامه‌ریزی‌های کوتاه مدت ارسال مرتبط است اما باید گفت با وجود تلاش‌های اخیر دولت در راستای توسعه همه جانبه اشاعه فرهنگ پرداخت مالیات، وابستگی اقتصاد به نفت نقش پرداخت مالیات در ایران را نسبت به دیگر کشورهای پیشرفته کمرنگ کرده است.اين در حالي است كه برنامه‌های رهایی تدریجی از اقتصاد نفتی و نیز برجسته کردن نقش مالیات در اداره امور کشور اکنون بیش از پیش مورد توجه دولتمردان و مردم قرار گرفته است. در واقع درآمدزایی دولت از محل اخذ مالیات بیشتر به توسعه همه جانبه اقتصادی چون رشد فضای کسب و کار، افزایش سطح تولید کیفی، اشتغال و از همه مهم‌تر جذب سرمایه‌گذار خارجی در ایجاد پروژه‌ها و طرح‌های سنگین و سبک زیرساختی بازمی‌گردد وآنچنان که مشاهده می‌شود مسؤولان نسبت به این امر اقدامات وسیعی را در دستور کار قرار داده‌اند.اینکه امسال اظهارنامه‌های مالیاتی از سوی مودیان و فعالان اقتصادی کشور نسبت به سال‌های قبل با رقم بالاتری (حدود 5/4 میلیون فقره اظهارنامه) به سازمان امور مالیاتی و دفاتر آن ارائه شده، نشان از درک بالای مردم از واقعیت‌ها به جهت مشارکت عمومی آنها در اداره امور کشور دارد تا هرکسی در وسع توانی که در هر موقعیت شغلی دارد خود را در تامین بخشی از درآمدهای مالی دولت سهیم کند. البته اطلاعرسانی دقیق و شفاف از چگونگی تامین منابع مالی دولت و نحوه مصارف آن از محل دریافت مالیات عمومی تاثیر بسزایی در آگاه کردن جامعه نسبت به این موضوع مهم داشت. همچنین فرهنگسازی پرداخت مالیات به عنوان تکلیف قانونی و فريضه خاص خود تاثیر مطلوبی در مشارکت عمومی اداره کشور بر جای می‌گذارد تا مودیان مالیاتی برحسب وظیفه قانونی خود با پرداخت مالیات بتوانند دولت را در تامین منابع مالی همراهی کنند. به هر حال معرفی انواع مالیات به مردم و کاربردهای آن در نظام آموزشی کشور در سطوح مختلف همچنین اطلاعرسانی به عامه مردم در این باره با استفاده از ابزارهای مختلف تبلیغی به نحوی که به مرور زمان فرهنگ مردم درباره پرداخت مالیات مشابه کشورهای پیشرفته جهان شود، امری اجتناب‌ناپذیر در راستای کاهش وابستگی بودجه درآمدهای نفتی در تامین منابع مالی دولت است. با وجود اینکه پرداخت مالیات به صورت جامع هنوز در کشور به آن جایگاه خود نرسیده است اما دولت دهم نظام مالیاتی را اساسی‌ترین محور طرح تحول اقتصادی برشمرده است.
در واقع وصول مالیات از مودیان یک توافق دوجانبه از سوی مردم و دولت است، چرا که دولت در راستای وظیفه حاکمیتی خود در اخذ مالیات همیشه با تدابیر علمی و درایت خاص وارد عمل می‌شود اما این نکته حائز اهمیت است که فرهنگسازی پرداخت مالیات و هدایت جامعه به این مسیر به عنوان یک فرضیه باید از طریق دیگر نهادها چون صدا و سیما و مراکز علمی و آموزشی از ابتدایی تا دانشگاه نهادینه و پررنگ شود، چرا که مالیات، موتور توسعه اقتصاد هر کشور است. به هر حال در نظام پرداخت مالیاتی کشور جز حقوق‌بگیران (کارگران و کارمندان)، صنوف و بازاریان نقش بسزایی در پرداخت مالیات دارند که ارائه حدود 5/4 میلیون فقره اظهارنامه مالیاتی خود نشان از مشارکت عمومی مردم در تامین امور مالی دولت دارد.
* رئیس گروه ارزیابی طرح‌های
سرمایه‌گذاری خارجی وزارت اقتصاد