آتلیه بوستان گفت‌وگو که به نمایشگاه دائمی شهرداری پایتخت معروف است در محاصره چند اتوبان تاریک و خاموش قرار دارد. به سختی می‌توان از حاشیه اتوبان چمران به محوطه نمایشگاه نزدیک شد. بسیاری از میهمانان نخستین همایش و نمایشگاه بین‌المللی نورپردازی شهری با مکافات عجیبی به برنامه آمده بودند. با این حال عصر چهارشنبه گذشته با حضور ۴۲ شرکت داخلی و نمایندگانی از کشورهای خارجی نخستین همایش علمی در زمینه نورپردازی در پایتخت برگزار شد تا نشان از تحرک شهرداری برای علمی کردن پایه فعالیت‌هایش در پایتخت باشد. این برنامه در دو طبقه از فضای نمایشگاهی پارک دانشجو برگزار شد. در طبقه همکف، غرفه شرکت‌های فعال عرصه تولید محصولات نوری داخلی و خارجی قرار داشت و در طبقه پایین، میهمانان داخلی و خارجی به ارائه مقالات علمی خود پرداختند.
در سرایش فقر نور و رنگ
مدیرعامل سازمان زیباسازی شهرداری تهران در مراسم گشایش این همایش با بیان اینکه تهران به لحاظ زیبایی شناختی دچار فقر نور و رنگ است، از تلاش اداره متبوعش برای ساماندهی وضع نور پایتخت گفت. حجتالله ملاصالحی با اشاره به اینکه کارشناسانی از ۵ کشور هلند، یونان، ژاپن، آمریکا و کانادا در این همایش شرکت کرده‌اند، افزود: تاکنون با ابلاغ طرح جامع نورپردازی پل‌های شهری در ۲۲ منطقه تهران الگوی نورپردازی شهری جدید و استاندارد در پل پارک‌وی و میدان آزادی انجام شده است. وی به میهمانان برنامه وعده داد که تا سال آینده نورپردازی اماکن قدیمی، بناهای تاریخی، مذهبی و مدرن به صورت کامل انجام شود.
مشاور عالی شهردار تهران نیز از دیگر مدعوان چهارشنبه شب نخستین نمایشگاه نورپردازی شهری بود. ایازی، نورپردازی را حرکتی مهم و تاثیرگذار در ارتقای هویت شهری و زیبا شدن محیط زندگی شهروندان دانست و آن را جزئی از مثلث شهروندی عنوان کرد. وی افزود: این واقعیت را باید بپذیریم که شهرما فضاهایی را دارد که اگر نورپردازی در آنها صورت نگیرد بهانه‌ای برای افزایش تخلفات و جرائم مختلف اجتماعی ایجاد خواهد کرد. از این‌رو مجموعه مدیریت شهری درصدد برآمده تا به طور گسترده به موضوع نورپردازی در شهر تهران بپردازد. سخنگوی شهردار تهران درباره ضروریات برگزاری این نمایش نیز یادآوری کرد: این همایش و نمایشگاه میتواند زمینه آغازین این کار را فراهم کرده و خوشبختانه استقبال کشورهای مختلف، شرکت‌ها و شهروندان از این نمایشگاه میتواند بر اهمیت نقش هنر نورپردازی شهری تاکید کند.
ایازی گوشه‌ای از موضوعات مطروحه در جلسه‌های گذشته سازمان متبوعش را نیز با میهمانان برنامه در میان گذاشت و گفت: در جلسه‌ای که در هیات مدیره سازمان زیباسازی برگزار شد کارشناسان بر استفاده از هنر نورپردازی به منظور ایجاد هویت‌های بومی و محلی در شهر تأکید کردند. از این‌رو در صدد هستیم با استفاده از ابزارهای تشویقی و حمایتی، شهروندان را نسبت به نورپردازی و زیباسازی محیط زندگی خود ترغیب کنیم.
میلاد و آزادی نمونه‌های نورپردازی
پس از سخنان مشاور شهردار تهران، مدیر بخش مبلمان شهری سازمان زیباسازی شهرداری تهران نیز در این نشست به ایراد سخن پرداخت و یادآور مفهوم علمی نور در بستر شهر شد: منظور از نورپردازی شهری، زندگی زیبا در شب و ایجاد صحنه‌ای دلنشین در نگاه شب و آسمان تاریک است. سیدرضا لاهیجی با متفاوت خواندن مقوله روشنایی از نورپردازی شهری اظهار داشت: روشنایی شهری یعنی چراغ‌هایی که وزارت نیرو برای تأمین امنیت مردم در خیابان‌ها نصب می‌کند. این مدرس دانشگاه همچنین در گفت‌وگویی اختصاصی با «وطن امروز» افزود: فضاهایی مشخص مانند ساختمان‌های تاریخی، فرهنگی و برج‌ها با رنگ‌هایی خاص و انرژی مناسب طراحی و نورپردازي می‌شوند. امروز در دنیا فضاهای بزرگ شهری که در اصطلاح تخصصی «پلازا» نامیده می‌شوند برای تجمع مردم، برپایی جشن و تعاملات اجتماعی ساخته می‌شوند یا در تهران مکان‌های با ارزشی مانند رود دره مقصودبیک، دارآباد یا برج آزادی و میلاد وجود دارد که همگی درخور استفاده درست از نورپردازی شهری هستند.
از نورپردازی پایتخت راضی نیستیم
حجتالله ملاصالحی در گفت‌وگوی اختصاصی با خبرنگار «وطن امروز» در پاسخ به این سوال که آیا وضعیت موجود نورپردازی تهران را مثبت ارزیابی می‌کنید، گفت: برگزاری این همایش تخصصی و علمی نشان دهنده این موضوع است که ما از وضعیت نورپردازی پایتخت راضی نیستیم. وی رویکردهای همایش نورپردازی را از چند زاویه قابل بررسی دانست و یادآور شد: در این همایش چهار رویکرد را در نظر گرفته‌ایم؛ نخست بحث روشنایی شهری است. باید بپذیریم که شب‌های تهران از نظر روشنایی دچار مشکل است و تاريكي یعنی ناامنی. برای افزایش سطح کیفی و کمی امنیت باید با دید علمی به روشنایی شهری پرداخت. رئیس سازمان زیباسازی شهرداری تهران با اشاره به اینکه نورپردازی دومین بخش این همایش بوده، افزود: بزرگ‌ترین دغدغه پایتخت در مورد نورپردازی بحث انرژی است و به همین خاطر است که وزارت نیرو همیشه با این مساله مشکل دارد. امروز تکنولوژی روز دنیا به سمت نورپردازی کم‌مصرف رفته و ما امیدواریم همایش‌های اینچنینی بتوانند افق تازه‌ای برای ما بگشایند. وی استفاده آخرین تکنولوژی‌های روز دنیا را سومین رویکرد همایش نورپردازی دانسته و پس از آن به جایگاه آموزش اشاره می‌کند و یادآور می‌شود: باید بپذیریم که دانشگاه‌های ما در این زمینه خروجی مناسبی نداشته‌اند و به همین دلیل باید روی مساله نورپردازی کار ویژه‌ای در بخش علمی انجام شود. وی مشکل نورپردازی در شهر را دارای مشکل ساختاری و زیرساختی عنوان کرد و ادامه داد: باید با کمک دانش و تکنولوژی روز دنیا نورپردازی پایتخت اصلاح شود. ملاصالحی با اشاره به اینکه تاکنون 30 تا 40 مقاله تخصصی به این همایش ارائه شده است، گفت: باید دانش را از کشورهای دیگر گرفته و با استفاده از بنیه فرهنگی‌مان درباره مفهوم «نور» به بازسازی و ساماندهی نورپردازی شهرهایمان بپردازیم. وی با اشاره به تصویب طرح جامع نورپردازی تهران در شورا و ابلاغ آن توسط سازمان زیباسازی به مناطق شهرداری یادآور شد: نباید از یاد ببریم که مشکل اصلی ما این طرح‌ها نیست بلکه مشکل اصلی ما نبودن پایه علمی برای این کار است که این همایش قصد دارد آن را برطرف کند. به گفته رئیس سازمان زیباسازی شهرداری تهران، حامیان مالی این همایش شرکت‌هایی هستند که در بخش نمایشگاهی آن به ارائه خدمات و محصولات خود پرداخته‌اند. وی هزینه برگزاری همایش نورپردازی را در حدود 100 تا 150 میلیون تومان عنوان کرده و افزود: با توجه به نتیجه و خروجی این برنامه مبلغ ناچیزی است. وی در پایان در پاسخ به سوالی درباره حضور دکتر مهدی حجت، مدیرگروه معماری دانشگاه تهران در این همایش و احتمال ایجاد رشته‌ای با عنوان نورپردازی در زیر‌مجموعه رشته معماری این دانشگاه گفت: همه بخش‌های علمی و دانشگاهی کشور پذیرفته‌اند که نورپردازی نیاز روز جامعه است و اگر به صورت علمی ارائه نشود چه در بحث آلودگی نوری و چه در بحث مصرف انرژی با مشکل مواجه خواهیم شد.
نورپردازی بر پایه دانش
مهدی حجت، یکی از نام‌آورترین معماران اين حوزه پژوهش نیز از اعضای اصلی بخش علمی این همایش بود. وی پس از بازدید از نمایشگاه نورپردازی در گفت‌وگو با «وطن امروز» به پیشینه تاریخی نور در طراحی داخلی، معماری و شهرسازی تاریخ ایران اشاره کرد و گفت: متاسفانه تاکنون هیچ کدام از اقدامات ما در زمینه نورپردازی برپایه علمی نبوده و بسیاری از مسؤولان به جای رویکرد کیفیت‌گرایی رویکرد کمیت‌‌گرایی دارند. استاد دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران در بخش دیگری از سخنانش با یادآوری مثالی بحث را اینچنین ادامه داد: در مورد نورپردازی میدان امام اصفهان پیشنهادی به ما شد که به علت علمی بودن بار مالی قابل توجهی داشت اما شهرداری آنجا بدون توجه به نورپردازی اصولی و علمی، فضای آنجا را با چند پروژکتور (!) نورپردازی کرد تنها به این علت که در هزینه‌ها صرفه‌جویی کند. پایه‌گذار و نخستین رئیس سازمان میراث فرهنگی با اشاره به قابلیت‌های رشته معماری در نورپردازی علمی خواستار حمایت از مباحث دانش‌محور این حوزه شد و افزود: به نظرم این همایش‌ها میتواند نخستین قدم در راه ارتقای این صنعت و هنر در کشور باشد.
دقایقی برای رفاه مردم
عصر پنجشنبه کمی از ساعت پنج گذشته بود که شهردار پایتخت نیز به جمع شرکت کننده‌های همایش پیوست. محمدباقر قالیباف در این همایش با بیان اینکه کم‌نوری موجب آسیب‌هایی در شهر می‌شود خاطرنشان کرد: تهران شهر تاریکی است و در این زمینه دچار اشکال است، اما شب با همه تاریکی‌های خود جذابیت‌هایی دارد و نباید سعی کنیم تا همه تاریکی‌ها را از بین ببریم یا به هر سبکی تهران را روشن کنیم و باید برای این کار به زیبایی شهر، امنیت و آسایش و شادابی‌اي که باید فراهم شود توجه کنیم. وی در بازدید از بخش نمایشگاهی این همایش با اشاره به اینکه سعی داریم شهرداری را از نهادی خدماتی به نهادی اجتماعی تبدیل کنیم، گفت: در شهرداری به سه حوزه فعالیت اقتصادی و خدماتی، اوقات فراغت و آسایش شهروندان و همچنین تربیت و آموزش توجه داریم و معتقدیم شهرداری علاوه بر مادیات باید به معنویت و سلامت روحی و جسمی شهروندان توجه داشته باشد. شهردار تهران در پایان یادآور شد: در موضوع نورپردازی شهری باید به مسائلی مانند صرفه‌جویی اقتصادی، فنی و ایمنی توجه و ملزومات آن را در شهر فراهم کنیم. در شهری که مردم دارای فشارهای ترافیکی، اقتصادی، آلودگی هوا و صدا هستند باید کاری کنیم تا در دقایقی که فرصت دارند رفاه و آسایش آنها تامین شود.
همایش نورپردازی شهری نیز مانند بسیاری از همایش‌هایی که به تازگی باب شده‌اند به هر مساله‌ای توجه ویژه داشت جز بخش علمی. بسیاری از کارگاه‌هایی که در طول این سه روز برگزار شد با تعداد اندک مخاطبان همراه بود و به عکس فضاهای تجاری طبقه همکف نمایشگاه پر بود از آدم‌هایی که میان غرفه‌ها می‌چرخیدند و بدون هیچ دلیلی کارت‌ها، کاتالوگ‌ها و تراکت‌های تبلیغاتی را جمع می‌کردند. نکته جالب اینجاست که همایش نورپردازی شهری به دور از حاشیه هایش، در بخش نمایشگاهی کارناوالی از مدهای تازه بود و منشی‌هایی که با جدیدترین مدها به معرفی محصولاتشان می‌پرداختند. رقص نور، صدای بلند آهنگ‌های پخش شده از بلندگوهای سالن، بوی دودهای مصنوعی و... همه و همه نشان از نگرش غیرعلمی به یک همایش علمی داشت؛ نگرشی که در بخش اجرایی نورپردازی شهر هم شاهد آن هستیم!