بسم الله الرحمن الرحیم
در یک نگاه کلی، دین‌ها 2 دسته‌اند: عقیدتی و غیرعقیدتی. امروز ما دین‌هایی داریم که عقیده‌مندند و دیندارانشان عقیده به یک آموزه عقیدتی دارند. دین‌هایی هم هستند که کاری با عقیده ندارند، بی‌عقیده‌اند. بالاتر از آن دین‌هایی داریم که بی‌دین‌اند. در کنار دین‌ها الهیات داریم. الهیات هم لزوماً امری قدسی نیست. فکر نکنید هر نظام الهیاتی لزوماً امری قدسی را ترویج و تبلیغ می‌کند. ما امروز الهیات‌های ضدالهیات داریم، یعنی هم دین‌های ضددین و هم الهیات ضدالهیات. امروز با نگاه به جغرافیای ادیان، محقق براحتی درمی‌یابد که بعضی از این دین‌ها دین‌های عقیده‌مندند. برخی دینداران عقیده به آموزه‌های عقیدتی و الهیاتی دارند. در میان این دین‌ها بعضی رویکردها، رویکردهای تک‌ساحتی‌اند، یعنی نگاه یک‌سویه به دین دارند، یک بعدی‌اند. در کنار دین‌های تک‌ساحتی ما دین‌هایی داریم که چند‌ساحتی هستند اما کامل نیستند. منظور ما از دین کامل دینی است که ربط به مبدأ داشته باشد، در حال و برای حال است، برای حالِ انسان‌ها پیام و نگاه به آخرت و آینده داشته باشد. آیا همه دین‌ها اینگونه‌اند؟ قطعاً نه. بعضی از دین‌ها از مبدأ بریده‌اند. دین‌هایی داریم که عقیده به خدا ندارند. بیشتر عقیده‌مندان به مکتب بودیسم کاری به خدا ندارند. اصلاً بعضی از این ادیان از معاد بریده‌اند و کاری با آن ندارند. بعضی از یهودیان اینگونه‌اند که اصلاً عقیده به معاد ندارند، بلکه عقیده به نوعی معاد دنیوی دارند. بعضی دین‌ها از حال انسان غافلند، با انسان کاری ندارند. انسان موضوع این ادیان نیست. در یک نگاه کلی می‌توانیم این جمع‌بندی را داشته باشیم که 3 دین مبتنی بر وحی، یعنی یهودیت، مسیحیت و اسلام، دین‌های دین‌باورند و الهیات‌های عقیده‌مند دارند دنبال ارائه نظام قدسی برای هدایت انسان‌ها هستند. این
3 دین تلاش می‌کنند آموزه‌های خداشناسی‌شان را مبتنی بر حقیقتی قدسی کنند. این حقیقت قدسی وحی است؛ با این تفاوت که در یهودیت، وحی نازل شده از جانب خداوند چند بار دستخوش تغییر و تبدیل شده است. مثلاً الواحی را که قرآن می‌فرماید خداوند به حضرت موسی (ع) در کوه طور وحی کرد، حضرت موسی (ع) وقتی از کوه طور به پایین آمد و دید قومش بت‌پرست و گوساله‌پرست شده‌اند، «فاخذ الواحا»؛ و الواح را شکست، یعنی 10 فرمان را. آن 10 فرمان که وحی موسوی و در این الواح مکتوب بود از بین رفت. مردم هم در آن زمان آنها را در ذهن‌ها نگه نداشته بودند. خداوند دوباره این الواح را نوشت و در اختیار حضرت موسی و قوم بنی‌اسرائیل قرار داد. بر فرض اینکه این حرف صحیح باشد، اگر به تورات امروزی یعنی به مجموعه عهد عتیق و تورات و ملحقاتش نگاه کنید وحی‌ای را که برای ما مسلمان‌ها قابل فهم باشد از کل این کتاب فقط در یک جایش وجود دارد، برای مسلمان قابل فهم باشد یعنی حرف به حرفش سخن خدا باشد. از کل یهودیت و وحی موسوی آنچه مانده و وحی بنی‌اسرائیلی و انبیای سلف و مابعد آن است، همان 10 فرمان است، همان 10 جمله است. بقیه عهد عتیق مکتوبات دست بشر است و براحتی می‌بینید که وحی نیست. در آنها آمده که موسی (ع) مُرد. اگر وحی بود و خداوند به حضرت موسی القا کرد و حضرت موسی دستور به کتابت داده باشد یا خودشان - حضرت - نوشته باشند، نمی‌توانست تاریخ وفاتش در آنجا باشد. برای ما مسلمان‌ها باید این امر واضح باشد که وقتی ما از وحی سخن می‌گوییم مراد ما از وحی کدام قسمت از این کتاب است، یا وحی موجود در کدام یک از کتاب‌هاست. در مسیحیت عیسوی، بنابر آنچه در قرآن مجید وجود دارد، مانند یهودیت، وحی محور اصلی دین بود. مسیحیت دین وحی‌محور بود اما امروز در مجموعه عهد جدید و اناجیل و ملحقاتش، وحی‌ای را ملاحظه نخواهید کرد؛ وحی به آن معنا که سخن خدا و از آسمان و از جانب خداوند بر قلب حضرت عیسی(ع) نازل شده باشد. وقتی شما عهد جدید را مطالعه می‌کنید، مثلاً انجیل متی را، می‌بینید زندگینامه حضرت مسیح و شجره ایشان آمده و زندگی ایشان است. با یک نگاه خیلی ساده متوجه می‌شوید که اناجیل گزارش زندگی حضرت مسیح است. وحی در مسیحیت کجاست؟ مسیحیت دین وحی‌محور است. وحی‌اش کجاست؟ الان وحی‌ای در مسیحیت وجود ندارد. در کنار مسیحیت عیسوی یا مسیحیت مسیحایی، مسیحیت‌های دیگر هم داریم که مهم‌ترین آنها مسیحیت پولسی است. مسیحیان امروزی مسیحیت پولسی‌اند، نه مسیحیت عیسوی. مسیحیت، مبتنی بر وحی مسیحایی نیست بلکه مسیحیتی است که مبتنی است بر تفسیر شخصی به نام پولس که از حواریون حضرت مسیح (ع) هم نبوده است. شما در تحقیقاتتان حتماً روی پولس تمرکز کنید و این شخصیت را بشناسید. مسیحیت پولسی دارای ویژگی‌هایی مبتنی بر ابعاد مختلف است. در خداشناسی، مبتنی بر آموزه خداشناسی برگرفته شده از آیین یهودیت است. تصویر خدا در یهودیت خدای قومی است؛ خدای قوم بنی اسرائیل است. بنی‌اسرائیل 12 صنف و گروه بودند. خدای یهودیت خدای یکی از این اسباط و قبایل است و آن قبیله یهود است. یهودیت یک فرقه و یک صنف از اسباط دوازده‌گانه بنی‌اسرائیل است. در این گرایش، خداوند، خداوند قومی است، یعنی این خداوند اگر می‌خواهد موجود باشد لازمه‌اش این است که این قوم موجود باشد.
لولا یهودیت، خدایی هم وجود نخواهد داشت. اگر یهودیت به صورت یک قوم می‌خواهد موجود باشد باید آن خدا به اجبار با این قوم باشد. نه این قوم و قومیت و ملیت بدون خدا قابل تصور است و نه آن خدا
بدون این قومیت.
از نگاه یهودیان، خداوند، جهان را در 6 روز خلق کرد و در روز هفتم استراحت کرد. تصویر آنان از خداوند، تصویر انسان‌واره است؛ انسانی که فعالیت می‌کند و نیاز به استراحت دارد. خداوند جهان را در 6 روز خلق می‌کند و در روز هفتم به استراحت می‌پردازد. جهان را به چه کسی واگذار می‌کند؟ ارباب جهان چه کسانی باید باشند؟ مسلماً یهودیان، بنابراین یهودیان سروران انسان‌ها هستند و هر انسان دیگری غیر از این قوم باید در خدمت این قوم باشد. امروز هم می‌بینید که تلاش می‌کنند بر دیگر انسان‌ها برتری پیدا کرده و برتری و سیادت خودشان را بر انسان‌های دیگر اثبات کنند و وقتی می‌بینند در جمهوری اسلامی ایران اندیشه استقلال برخاسته است، می‌خواهند به هر وسیله‌ای که شده آن را سرکوب کنند. حالا سؤال ما این است که خداوند طبق عقیده آنان در روز هفتم استراحت کرد. حالا خدا اصلاً در جهان آنان کاری ندارد؟ خدا که نمی‌تواند بیکار باشد. یهودیان، ربانیون و متألهان یهودی برای خدا تعیین‌تکلیف کرده‌اند که خدائیت خدا در روز استراحت به این است که حتماً یک برگ از تورات را بخواند. این تصویر خدا در یهودیت است.
گفته شد که اندیشه خدا در مسیحیت پولسی مبتنی بر اندیشه خدا در یهودیت است. پولس کیست؟ پولس یک یهودی متعصب بود و تلاش می‌کرد مسیحیان صدر مسیحیت را با شکنجه و آزار به یهودیت بازگرداند. او فعالیت‌های زیادی انجام داد. یک روز هم تصمیم گرفت از اورشلیم به سمت دمشق برود تا یهودیان مسیحی شده در دمشق را به سنت اصلی‌شان که یهودیت باشد بازگرداند. پولس ادعا می‌کند در راه، مسیح بر او ظاهر می‌شود و می‌گوید: چرا قوم مرا اذیت می‌کنی؟ تا کی می‌خواهی قوم مرا اذیت کنی؟ او بعد از این دیدار مسیحی شد. هیچ دلیلی هم وجود ندارد که اثبات کند ادعای پولس درست باشد و فقط یک ادعاست، یعنی کل مسیحیت پولسی بر یک ادعا و یک رؤیا مبتنی است، نه بر واقعیت؛ بر یک اسطوره و افسانه مبتنی است و بر تاریخ مبتنی نیست، یعنی متن و سند ندارد. شما نمی‌توانید آن را اثبات کنید. شما نمی‌توانید در متن تاریخ، آن را مطالعه و با جغرافیای آن زمان تطبیق کنید بلکه ادعایی است که شاهدش خود پولس است. قصه‌اش در اعمال رسولان از جمله در کتاب‌های عهد جدید به صورت مفصل آمده است. پولس آنقدر در مسیحیت تندروی کرد که مسیحیت عیسوی را دگرگون ساخت و تبدیل کرد به مسیحیت خاصی که از آن امروز با نام مسیحیت پولسی نام برده می‌شود، یعنی مسیحیتی را که برخاسته و ادامه یهودیت بود، ایشان منحرف کردند. وقتی شما تاریخ انبیا را مطالعه می‌کنید، نوحیت و ابراهیمیت و لوطیت و آدمیت نداریم، یعنی ایسم‌ها را نداریم. نخستین دین ابراهیمی که رسمیت پیدا می‌کند، یهودیت است. قبل از آن پیغمبرانی داشتیم که اولوالعزم هم بودند، کتاب هم داشتند، رسول هم بودند اما مکتبی از خودشان نساختند، یعنی اگر پولس نبود یک مکتب فکری با عنوان دین مسیحیت تحقق پیدا نمی‌کرد زیرا «إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ...». (1) و این دین از صدر خلقت، از حضرت آدم شروع شده است و باید به نبوت و رسالت حضرت محمدبن‌عبدالله (ص) خاتمه پیدا کند. این سلسله و این خط و جریان دین‌های وحیانی و الهی با آمدن شخصی به نام پولس که عقایدش بر یک ادعا و یک رؤیا و افسانه مبتنی است دچار انحراف شد. از طرفی، مطلبی به نام مسیحیت جا افتاد. ما در کنارش یهودیت را داریم. قبل از آن اصلاً یهودیتی وجود نداشت؛ عقیده‌ای بود اما سدی نبود، راهی نبود، حرفی نبود، بلکه جریان بود، در بستر ادیان الهی و وحیانی جاوید بود؛ از آن وقت به بعد ما دینی به نام یهودیت داریم. حضرت مسیح دینی را بنیان ننهاد، بلکه تأکید بر رسالت خودش داشت و بشارت داد به شخصی که بعد از او خواهد آمد، موجب آرامش مردم خواهد شد و آنان را هدایت خواهد کرد. حالا آنان عقیده دارند که او روح‌القدس است. روح‌القدس جزو عقیده مسیحیان است، جزو یکی از اقانیم است و به اصطلاح جزو مثلث الوهیت است، بود و هست و خواهد بود. لزومی ندارد که روح القدس بعداً بیاید و انسان‌ها را آرامش بدهد. پس اگر پولس نبود، جریان ادیان به اسلام جاری می‌شد اما دچار انحراف و وقفه شد. تفکر پولسی چه ویژگی‌هایی دارد؟ پولس عقیده به مسیح‌محوری، مسیح مرکزی و مسیح خدایی داشت. در اندیشه مسیحیت پولسی، شخصی به نام عیسای مسیح بر مسند الوهیت تکیه می‌زند و خدا می‌شود. هیچ پیغمبری نمی‌تواند ادعا کند که خداست. اصلاً پیغمبران عاقلند و نمی‌توانند ادعای الوهیت کنند و این آموزه الوهیت حضرت مسیح که از محورهای اصلی عقیده مسیحیت پولسی است، در یک ساختار تثلیثی بیان می‌شود. تثلیث از مبانی اصلی مسیحیت پولسی است به این معنا که عقیده دارند خدا یکی است و در عین حال 3 تاست، یعنی پدر، پسر و روح‌القدس. اگر اینها 3 تا هستند فکر نکنید 3 تا هستند، اینها یکی هستند و در عین اینکه یکی هستند 3 تا هستند.
2 هزار سال گذشته و هنوز یک بیان عقلانی از این آموزه در هیچ جای جهان وجود ندارد؛ برای اینکه اصلاً معقول نیست. میلیون‌ها کتاب نوشته شده تا تثلیث را قابل باور سازد، ولی فایده‌ای نداشته است. همه انبیا، عقلا، خود خدا هم اگر تلاش بکند 2 به علاوه 2 نمی‌شود 12، 2 به علاوه 2 می‌شود 4. این امر معقولی است. خدا هم نمی‌تواند اینها را تغییر دهد. بنده در خارج تدریس می‌کنم و شاگردانم مسیحی‌اند. یک سوم از آنان کشیش‌اند. از آنان می‌پرسم تفاوت انسان و حیوان در عقلش است و شما که انسان عصر خرد، انسان عصر قرن 21 هستید چه بیانی از تثلیث دارید؟ می‌گویند این جزو ایمان و عقیده ماست. می‌گویم: عقیده نباید معقول باشد؟ می‌گویند: نه. 2 هزار سال علمای ما اینگونه عقیده داشته‌اند. ما چکار کنیم؟ این همان جواب بت‌پرستان است که در قرآن آمده است: «إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّه وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُهْتَدُونَ».(2) برای خودشان هم جا نیفتاده است. اما امروز چه می‌گویند؟ امروز می‌گویند تثلیث از اسرار الهی است. پس یکی دیگر از ویژگی‌های مسیحیت پولسی این است که بر سرّ و راز و رمز استوار است و مبتنی بر عقل و منطق نیست.خاطره‌ای را خدمتتان عرض کنم. بنده لازم بود تا 20 واحد از این درس را امتحان دهم. گفتم من مسلمانم و لازم نیست کل عقیده شما را بخوانم. دلم می‌خواهد در تثلیث بیشتر از شما استفاده بکنم و این آموزه را دریابم. کتاب‌های زیادی را خواندم... بعد از چند ماه امتحان دادم. به جای نمره یک، به من 2 دادند. نمره یک به معنای عالی است. آن استادی که از من امتحان گرفت، گفت: می‌دانی چرا به شما نمره 2 دادم؟ گفتم: نه. گفت: برای اینکه من خودم از این درس از استاد نمره 2 گرفتم، نمی‌توانستم به تو نمره یک بدهم. من نمره 2 گرفتم چون به آن عقیده‌ای ندارم، یعنی شما کورکورانه باید قبول کنید. چون من به این امر عقیده پیدا نکردم، به من نتوانستند نمره یک بدهند. امتحان دادم و نمره را گرفتم. وقتی کارنامه را به ما دادند، رفتم خدمت استاد و گفتم تثلیث را من تازه فهمیدم؛ هستی تثلیث، صفر است. باید همین‌طور قبول کرد. از افتخارات دین ماست که وقتی به رساله عملیه مراجعه می‌کنید در آنجا آمده؛ مسلمان باید در عقاید خودش تحقیق کند و تقلید در اصول دین جایز نیست. مرجع تقلید در فروع دین مسؤولیت دارد و در اصول دین هر کس مسؤول کار خودش است، یعنی چه؟ یعنی با توجه به عقلی که خداوند به انسان داده و به کمک وحی و اختیاری که به ما داده است خودمان بیندیشیم که خداوندی وجود دارد و اگر وجود دارد باید چه صفاتی داشته باشد. هیچ‌کس نمی‌تواند امر الوهی را به شما دیکته کند. در فروع و در شرعیات هم مطلوب این است که همه ما مجتهد باشیم. در مسیحیت اصلاً چنین آزادی‌ای وجود ندارد. مسیحی آن است که بگوید هر چه شما بگویید قبولش دارم، یعنی چه؟ یعنی خدا کیست؟ سرّ است. روح‌القدس کیست؟ سرّ است. تثلیث چیست؟ سرّ است. کلیسا چیست؟ سرّ است. لازم نیست بفهمید. شما فقط باید ایمان بیاورید. در اسلام، اسلام مقدم بر ایمان است، یعنی انسان معقول با تفکر به یک حقیقت می‌رسد و مقهور آن حقیقت می‌شود. امروز تلاش می‌شود بگویند ایمان مقدّم بر اسلام است. این جریان باطل و ضداسلام است. می‌گویند چه لزومی دارد نماز بخوانیم؟! نماز ارتباط با خداست. هفته‌ای 5 دقیقه بنشینیم مدیتیشن کنیم. این اندیشه در روزنامه‌های غربی و کشورهای اسلامی ترویج می‌شود. جریان را در انگلیس شروع کردند، در ترکیه ادامه پیدا کرد و امروز به ایران رسیده است. این دیگر اسلام نیست. ما ایمانی را قبول داریم که مبتنی بر اسلام باشد. ما ایمانی را قبول داریم که مبتنی بر وحی محمدی باشد. اخیراً – یکی، دو سال قبل - در ایران هم برخی از سخنرانی‌ها، کتاب‌ها و مقاله‌ها می‌گویند خداوند در اسلام، رمزآمیز و رازآلود است. اصلاً این‌طور نیست. اصلاً خداشناسی اسلامی این‌طور نیست. «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ اللَّهُ الصَّمَدُ لَمْ یلِدْ وَ لَمْ یولَدْ وَ لَمْ یکنْ لَهُ کفُوًا أَحَدٌ». از اول بود، در زمان رسول الله بود، الان هست و تا روز قیامت هم همین‌طور خواهد بود و هیچ تغییری نخواهد کرد. در مسیحیت ما رساله عقیدتی داریم، یعنی شما وقتی از مسیح راجع به خدا، معاد و... می‌پرسید، می‌گوید؛ کلیسا چنین عقیده‌ای دارد، یعنی شما عقیده را هم باید از کلیسا بگیرید. اینها از ویژگی مسیحیت پولسی است. اگر در کلاس درس سؤال کنی، می‌گویند ایمان ندارید. این چه ایمانی است؟ این ایمان، قدسی نیست، یعنی در آن هدایت نیست، بلکه عقیده مضر است، بلکه خودش ضلالت است. چطور می‌توانید به امری عقیده داشته باشید که باطل باشد؟! نتیجه این که تثلیث، معقول نیست، ولی به آن ایمان دارند.
یکی از ویژگی‌های مسیحیت پولسی، نسبی‌گرایی است. پولس خودش استاد نسبی‌گرایی است. هر جا که با مذاق جامعه نساخت، دینش را تغییر داد. با قیصر مذاکره کرد که دینشان را رسمی کند، گفتند؛ بله ما دینمان را قدری جابه جا می‌کنیم. جابه‌جا کردند و دین رسمی کشورهایشان شد. دین اسلام، دین تغییر و تبدیل نیست. این از افتخارات اسلام است. بعضی از نشریات تلاش می‌کنند آموزه‌های خداشناسی ما را آموزه‌های رمزآمیز و رازآلود جلوه دهند. رمز، راز و اسطوره اصلاً با عقیده ما جور در‌نمی‌آید. بعضی می‌گویند در اسلام هم وقتی در باب خداشناسی، معرفت و عرفان الهی صحبت می‌شود، گفته می‌شود کمال معرفت، تحیر در اسلام است و نبی اکرم (ص) فرمود: رب زدنی تحیرا. پس در اسلام هم تحیر وجود دارد؛ برای اینکه نبی اکرم (ص) این را از خدا می‌خواهد و می‌خواهد به تحیر برسد. در مسیحیت هم همه متحیرند، نمی‌دانند چه خبر است. امروز بیش از 2 هزار سایت اینترنتی دارند شبهه‌پراکنی می‌کنند و بیش از صد رادیو 24 ساعته دارند برنامه مسیحیت را به زبان فارسی و اخیراً به لهجه‌های ایرانی اجرا می‌کنند، مثلاً تبلیغ مسیحیت به لهجه لری، یزدی و اصفهانی. الان دارند تبلیغ و شبهه‌افکنی می‌کنند. حضرت نبی اکرم(ص) مخاطبش معلوم است. آن حضرت در دعاهایش می‌داند با چه کسی سخن می‌گوید. خدا را می‌شناسد و می‌خواهد بیشتر بشناسد، می‌گوید: رب زدنی تحیراً، بلکه می‌گوید: رب زدنی فیک تحیراً، یعنی بیشتر قوت و قدرت بده تا تو را بشناسم. این تحیر از کمال‌المعرفه است. یعنی چه؟ یعنی شما خلقت و عظمت دنیا را مطالعه کنید، به عظمت خداوند پی می‌برید. در اسلام، تحیر بعد‌العلم است اما در مسیحیت، تحیر قبل‌العلم است. وجود خداوند امری بدیهی است: «أَفِی اللَّهِ شَک فَاطِرِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ». (3) این استدلال برای کیست؟ برای فلاسفه، مجتهدان، متألهان و درس‌خوانده‌ها که نیست؛ این برای چوپان‌هاست که در صحراها هستند و می‌خواهند خدا را بشناسند. خداوند به مشرکان می‌فرماید: «لَوْ کانَ فِیهِمَا آلِهَه إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا».(4) اما وقتی با مسلمانان و مؤمنان صحبت می‌کند، می‌گوید: «هُوَ مَعَکمْ أَینَ مَا کنْتُمْ»؛ (5) «نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَیهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِیدِ». (6) در اسلام تحیر بعد از علم است، یعنی کمال‌المعرفه است و در مسیحیت، جهل مرکب است. مطلب دیگر اینکه آیه‌ای را که در ابتدای صحبتم تلاوت کردم در قرآن کریم هست که روز قیامت، خداوند از مسیح می‌پرسد: «أَأَنتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِی وَأُمِّی إِلَهَینِ مِنْ دُونِ اللَّهِ» (7) می‌فرماید: ای عیسای مسیح! تو بودی که به مردم گفتی من و مادرم را به عنوان خدا انتخاب کنند؟ آن حضرت می‌گوید: اگر من گفته باشم تو می‌دانی. استفهام، استفهام واقعی نیست و جواب نمی‌خواهد. شأن حضرت مسیح بالاتر از این حرف‌هاست. حالا اصل قصه را کنار بگذارید. چرا این مطرح می‌شود؟ مسیحیان عقیده به تثلیث دارند. مسیحیان عقیده دارند که در صدر اسلام فرقه‌ها یا اقوام یا طوایفی در
شبه جزیره بودند که عقیده به ثنویت داشتند، یعنی عقیده داشتند به الوهیت حضرت مسیح (ع) و حضرت مریم (س). از طرف دیگر عقاید مسیحیت پولسی را که مطالعه می‌کنیم، می‌بینیم از جای جای فرقه‌ها و گروه‌های مسیحی عقیده به الوهیت حضرت مریم مشهور است. الان در کشور آلمان و کشورهای آلمانی‌زبان، فرقه اوماریا عقیده به الوهیت حضرت مریم دارند. وحی در یهودیت همان 10 جمله است. در مسیحیت از وحی خبری نیست. در اسلام کل کتاب ما وحی است، یعنی چه؟ یعنی در مسیحیت گزارش وحی را می‌خوانید. در یهودیت جزئی از وحی را دارید اما در اسلام کل وحی را. یعنی کتاب و دینی است که نه مبتنی بر وحی، بلکه خودش وحی است. از ابتدا تا انتهای قرآن کریم وحی است. در جهان هیچ کتابی اینگونه نیست. در جهان هیچ کتابی و شخصی به این قوت پیدا نمی‌شود و این از افتخارات ماست.
پی‌نوشت:
1- آل عمران، آیه 19
2- زخرف، آیه 22
3- ابراهیم، آیه 1
4- انبیاء، آیه 22
5- حدید، آیه 4
6- ق، آیه 16
7- مائده، آیه 116